Afrika: Bara la Matajiri Tuliofilisika Kiakili, Tukitegemea taasisi kama USAID kwa Mahitaji ya Msingi (Afya ya Bara bajeti inatoka kwa Mkoloni?!)

[Rorscharch]

Sema unavyotaka kuhusu Afrika – ardhi yenye rutuba, mandhari ya kuvutia, na utajiri wa rasilimali. Lakini angalia tunachoifanya!
Tuna vipenzi wa mataifa ya kigeni, viongozi wasio na dira, na wananchi waliokata tamaa, tukizidi kuzamisha bara letu katika mzunguko wa utegemezi na umasikini wa kimfumo.

Bara hili, lenye historia ya ustaarabu wa kale na maendeleo makubwa, liligeuzwa kuwa shamba la bibi. Tuliwaachia wageni wachukue dhahabu, almasi, mafuta, na gesi, kisha wakatuachia madeni na mikataba ya kifisadi. Kila rasilimali tunayopaswa kutumia kujijenga, tunawapa wao kwa bei ya kutupa. Wamechukua misitu yetu na kuwaacha vijana wetu wakihangaika mitaani wakitafuta ajira zisizokuwepo.

Lakini cha kushangaza, wananchi wengi wanaona haya ni mambo ya kawaida. Tunaendelea kuwa watiifu kwa watawala wetu wa zamani, tukiwategemea kutatua matatizo yetu wakati wao ndio waliosababisha hali hii. Hatuwezi hata kujihudumia kwa chakula – tunanunua ngano kutoka Ulaya, mchele kutoka Asia, na hata samaki kutoka China, ilhali tuna maziwa makuu na mito mikubwa.

Afrika: Soko la Wengine, si Kiwanda Chetu

Afrika ya leo imegeuka kuwa soko kubwa la bidhaa za kigeni. Tunajaza miji yetu na maduka makubwa, maduka madogo, na masoko yanayouza bidhaa za bei rahisi kutoka nje. Tumekubali kuwa dampo la bidhaa duni na teknolojia chakavu. Tunaweza kuzalisha, lakini hatutaki – tunaagiza kila kitu, kutoka misumari hadi nguo za mitumba. Viwanda vyetu vimekufa, na vichache vilivyobaki vinapambana na ushindani usio wa haki kutoka kwa bidhaa zilizojaa ruzuku za nchi za nje.

Je, hatuoni aibu? Tumekuwa bara linalonunua sabuni kutoka Ulaya badala ya kutumia mafuta yetu ya mawese kutengeneza sabuni zetu. Tunaagiza dawa za mimea kutoka India wakati miti ya dawa inamea nyuma ya nyumba zetu. Tunaagiza nyama kutoka Brazil, maziwa kutoka New Zealand, na hata mayai kutoka China, ilhali tuna ardhi kubwa yenye uwezo wa kuzalisha vyakula hivi kwa wingi.

Hali hii si ajali. Ni mfumo wa kimfumo uliowekwa kuhakikisha Afrika inabaki mtumwa wa soko la dunia. Mfumo huu unahakikisha kuwa tukitengeneza kitu chochote, hakina soko. Viwanda vya usindikaji vinakufa kwa sababu gharama za uzalishaji ni kubwa, huku masharti ya mikopo yakiwa magumu kwa mjasiriamali wa Kiafrika.

Wananchi Wamelala, Wanasiasa Wanasherehekea

Na wananchi wetu? Wanafanya nini? Wanakimbilia “fursa” za haraka, biashara za utapeli, na kutegemea wanasiasa waliopandikizwa na nguvu za nje. Ukimwambia mmoja wao kuhusu hali hii, atakwambia suluhisho ni elimu. Tunahitaji shule zaidi, vitabu zaidi, walimu zaidi. Lakini tunashindwa kuelewa kuwa tumewekewa elimu isiyotufundisha kujitegemea, bali kutufanya watiifu kwa mfumo wa kibepari.

Wanasiasa wetu wanajua wanachofanya. Wanajificha nyuma ya bendera, dini, na watoto wa maskini. Wakati wa kampeni, watakuja na maneno matamu: Ajira kwa vijana! Kilimo kwanza! Elimu bure! Lakini baada ya uchaguzi? Wanahakikisha kuwa mabenki makubwa na mashirika ya kimataifa yanapata rasilimali zetu kwa bei ya kutupa, huku sisi tukihangaika na mfumuko wa bei na mishahara duni.

Wanaotawala dunia hii hawataki Afrika yenye akili. Hawataki bara lenye watu wanaoweza kufikiri kwa kina. Wanataka watu wa kutosha kuendesha mashine zao, kufanya kazi zao za suluba, na kuendelea kuwa watiifu bila kuuliza maswali. Wanataka bara linalouza malighafi kwa bei ya kutupa na kununua bidhaa zilizotengenezwa kwa bei ya juu.

Ndio maana wanaleta miradi yao ya misaada – wanatupa makombo wakati wanachukua mkate mzima. Tunashangilia misaada badala ya kutengeneza suluhisho la kudumu. Tunapewa mikopo yenye riba kubwa na masharti magumu, ilhali fedha zetu za asili zinaendelea kudhibitiwa na mabenki ya nje.

Ukoloni Mpya: Sasa kwa Lugha Mpya na Sare Mpya

Tunapiga kelele kuhusu ukoloni, lakini ukweli ni huu: ukoloni haujaisha. Ulibadilika tu. Sasa tuna watawala wa Kiafrika wanaofanya kazi kwa maslahi ya wengine. Tunasema tunapigania uhuru, lakini ukweli ni kwamba bado tupo kwenye minyororo – minyororo ya kiuchumi, kiutamaduni, na kiakili.

Hebu tuangalie Afrika ya leo. Tuna mataifa yanayojivunia kuwa huru, lakini ni huru kweli? Tuna viongozi wanaosafiri kwenda nchi za nje kuomba misaada na mikopo badala ya kujenga uchumi imara. Tuna wanasiasa wanaopenda kuvaa suti za bei ghali kutoka Milan lakini hawajui hata viwanda vyao vya ndani vinafanya nini.

Ukoloni mpya si tena meli zinazoleta askari wa kigeni. Ni mikataba ya kifisadi, ni mikopo isiyolipika, ni propaganda zinazotufanya tuamini kuwa sisi hatuwezi bila wao. Wanatuletea wawekezaji wanaonunua ardhi zetu kwa bei ya kutupa, huku wakituacha bila nafasi ya kumiliki chochote katika nchi zetu wenyewe.

Bado Kuna Tumaini?

Je, Afrika inaweza kuamka? Je, tunaweza kujinasua kutoka katika mfumo huu wa wizi wa kimfumo? Jibu si rahisi, lakini linawezekana. Inahitaji mapinduzi ya kifikra, mapinduzi ya kiuchumi, na mapinduzi ya uongozi. Tunahitaji viongozi wanaoweka maslahi ya Afrika mbele ya maslahi yao binafsi. Tunahitaji elimu inayotufundisha uzalishaji, siyo utegemezi. Tunahitaji kizazi cha vijana kinachothamini kazi ngumu na ujasiriamali kuliko kutafuta njia rahisi za kupata pesa.

Ndoto ya Afrika bado haijafa, lakini tukiendelea hivi, itabaki kuwa ndoto tu – ndoto isiyowahi kutimia. Ni jukumu letu, kama Waafrika, kuhakikisha kuwa tunabadilisha hali yetu. Hatutafanya hivyo kwa malalamiko pekee, bali kwa vitendo. Lazima tuwekeze katika uzalishaji wetu, tuunge mkono bidhaa za ndani, tukatae siasa za kijinga, na tuanze kuona bara letu kama mali yetu, si ya wengine.

Afrika ni klabu kubwa ya wanyonge, na sisi hatumo kwenye klabu ya wenye nguvu. Mfumo umeundwa kuhakikisha kuwa tunabaki hivyo. Na cha ajabu zaidi? Wengi wetu hatujali. Tunapiga kura kwa watu wale wale waliotufanya maskini, tunasherehekea viongozi wetu wakati wanazidi kutufanya mateka wa mfumo wa kikoloni.

Ndoto ya Afrika? Ndiyo, lakini lazima uwe umelala usingizi mzito ili kuiamini.