Mamshungulii
Senior Member
- May 3, 2023
- 175
- 88
Kwa yanayotokea nimejifunza kuwa, HADITHI AMBAYO NI MUHIMU KWAKO, NI MUHIMU KWETU PIA
Uhuru-wa-kujieleza na ufahamu wa vyombo-vya-habari na habari una uhusiano wa ndani.Ujuzi wa vyombo-vya-habari na habari huwapa watu maarifa na ufahamu wa kuelewa jinsi habari inavyotolewa na kusambazwa. Pia huwafahamisha watu kuhusu sheria zipi zinahitajika ili kusaidia vyombo-vya-habari vilivyo vyakweli na huru.
Wakati watu wanajua kusoma/kuandika kwa kupitia vyombo-vya-habari, wanaweza kutathmini habari, taarifa na aina zote za maudhui ya vyombo-vya-habari. Kwakweli,Ujuzi wa vyombo-vya-habari pia unaruhusu watu kufichua maudhui hatari kama vile habari potofu na matamshi ya chuki. Matokeo yake, ujuzi wa habari wa Vyombo-vya-habari , huwezesha watu kushiriki vizuri zaidi katika ubadilishanaji wa habari na mawazo hadharani.
Zaidi-ya-hayo, kwakujenga uelewa wa kanuni za kimataifa za uhuru wa vyombo-vya-habari, ujuzi wa vyombo-vya-habari pia huchangia katika mazingira wezeshi ya utekelezaji wa uhuru wa kujieleza.
Katiba inapaswa iamini kwamba ujuzi wa vyombo-vya-habari na habari ni jibu muhimu kwa taarifa-potofu, matamshi-ya-chuki, udhibiti usio wa haki wa maudhui, na uwazi-duni - baadhi ya changamoto kubwa za habari za wakati huu.
Katiba-ya-Tanzania inahakikisha uhuru-wa-kusema, lakini haitaji uhuru wa vyombo-vya-habari na hii imefungua mwanya kwa serikali kubana tasnia ya habari marakwamara.
Baadhi ya waandishi-wa-habari katika miji midogo nchini Tanzania waliripoti vitisho, vitisho hivyo kutoka kwa mamlaka katika kipindi cha 2020 na 2021. Kati ya Januari na Aprili 2020, takribani wafanyakazi 13 wa vyombo-vya-habari, wakiwemo wanahabari saba na wanablogu walikamatwa na kufunguliwa mashtaka kwa madai ya kukiuka Kanuni za Maudhui ya Mtandaoni za 2018.
Juni 23, 2020, serikali ilifuta leseni ya gazeti-la-udaku la-kila-siku-la kiswahili, TanzaniaDaima, kwa madai ya ukiukwaji wa marakwamara wa sheria za kitaifa na uandishi-wa-habari .
UELEWA WA KUIMARISHA UHURU-WA-VYOMBO-VYA-HABARI
Uelewa wa vipengele muhimu vya uhuru wa kujieleza na uhuru wa vyombo vya habari ni sehemu ya ujuzi na maarifa ambayo ujuzi wa habari wa vyombo-vya-habari unatafuta kukuza.
Vyombo-vya-habari huru - aina ya vyombo-vya-habari vinavyoweza kutoa taarifa za kuaminika - vinahitaji mazingira wezeshi ya kisheria na udhibiti ili kuunga mkono uhuru wake.
Chini ya sheria za kimataifa za haki-za-binadamu, serikali zinatakiwa kuhakikisha kuwa sheria na sera zao za vyombo-vya-habari zinazingatia viwango-vy-kimataifa. Watu wanapofahamishwa kuhusu viwango hivi, inakuwa rahisi kubainisha sheria dhaifu au mianya ya sera ambayo inazuia utolewaji wa taarifa popote pale wanapoishi.
Kwakuongezea, watu wanapaswa kuandaliwa vyema kudai vyombo-vyao-vya-habari vilindwe, vinasalia kuwa huru, na hatimaye kuakisi sauti tofauti. Viwango vya uhuru wa kujieleza na uhuru wa vyombo-vya-habari vinapaswa kuwa sehemu muhimu ya programu na mipango ya elimu ya habari kuhusu vyombo-vya-habari.
Mataifa yanapaswa kujumuisha ujuzi wa habari wa Vyombo-vya-habari katika programu za elimu na katika mipango ya mafunzo ya maisha marefu. Angalau, habari ya Vyombo-vya-habari mitaala ya kusoma na kuandika inapaswa:
kuelezea kanuni muhimu za uhuru wa kimataifa wa kujieleza na viwango vya uhuru wa vyombo-vya-habari.
Kufundisha watu ujuzi wa kutambua na kupambana na maudhui hatari, kama vile matamshi ya chuki, taarifa potofu na udhibiti.
Kuongeza ufahamu wa changamoto zinazokabili jamii zilizotengwa na kuhakikisha kuwa sauti na hoja zao zinawakilishwa ipasavyo.
Mamlaka huru za udhibiti wa vyombo-vya-habari na mabaraza ya wanahabari wanapaswa kuendesha na kushiriki katika mipango ya elimu ya habari ya Vyombo-vya-habari ili kuhakikisha kuwa wanahabari wanazingatia maadili ya vyombo-vya-habari.
Vyombo-vya-habari, vyama-vya-waandishi-wa-habari na vyama-vya-wafanyakazi viendeshe na kushiriki katika mipango ya ufundishaji wa habari za vyombo-vya-habari ili kuboresha utoaji wa taarifa sahihi na za kuaminika, na kujenga imani kwa vyombo-huru-vya-habari na uandishi-wa-habari huru.
Waandishi-wa-habari na watetezi wa haki-za-binadamu duniani kote wanakabiliwa na hatari kubwa kutokana na kazi zao. Serikali na watendaji wengine wenye nguvu, wanaotaka kuepuka kuchunguzwa na kukandamiza upinzani, mara nyingi hujibu ripoti muhimu au harakati kwa kujaribu kuwanyamazisha.
Vitisho, ufuatiliaji, mashambulizi, kukamatwa kiholela na kuwekwa kizuizini, na, katika visa vizito zaidi, kutoweka au mauaji ya kulazimishwa, maranyingi ni gharama ya kuripoti ukweli. Ulinzi wa waandishi-wa-habari na watetezi-wa-haki-za-binadamu, na kukomesha kutokujali kwa mashambulizi dhidi yao, ni kipaumbele cha kimataifa kwa ajili ya kulinda uhuru wa kujieleza.
Taifa lina wajibu wa kuzuia, kulinda na kushtaki mashambulizi dhidi ya waandishi-wa-habari na watetezi wa haki-za-binadamu. Kuunda mazingira salama na wezeshi kwa kazi zao kunahitaji marekebisho ya kisheria, kuundwa kwa njia maalum za ulinzi, na itifaki za kuongoza uchunguzi na mashtaka madhubuti pale mashambulizi yanapotokea. Vyombo-vya-habari huru na jumuiya ya kiraia hai ni muhimu ili kuhakikisha haki-ya-umma ya kujua, ili serikali na taasisi ziweze kuwajibika.
Tarehe 6/6/2023 Prince Harry alisema ,
"Demokrasia inashindwa pale vyombo vya habari vyenu vinaposhindwa kuchunguza na kuiwajibisha serikali, na badala yake wachague kulala nao kitandani ili wahakikishe hali ilivyo....nchi na umma wa Uingereza wanastahili kujua ... Tutakuwa bora zaidi. kwa hilo"Leo, Duke wa Sussex alikuwa mshiriki mkuu wa kwanza wa Familia ya Kifalme katika zaidi ya miaka 130 kutoa ushahidi kwa mahakama ya kiraia. Pia alikua mwanzilishi - mkuu wa eneo hilo, katika kufichua. anachodai ni habari zisizo halali zilizokusanywa na kundi moja kubwa la magazeti ya udaku nchini”
"........Wanadai kuwawajibisha watu wa umma, lakini wanakataa kuwajibishwa," alisema. "Ikiwa eti ni jamii ya polisi, ni nani anayewajibisha polisi duniani, wakati hata serikali inaogopa kuwatenga kwa sababu ina nafasi na nguvu. Inatia wasiwasi sana Uingereza nzima.”
Aliendelea kusema…...,
“ ........dai hili linahusu kujaribu "kuokoa uandishi-wa-habari kama taaluma."Hatahivyo, mabadiliko ya matukio ambayo yanaweza kuonekana si ya kawaida, gazeti hili linampongeza Prince Harry kwa kuthubutu kukabiliana na mojawapo ya mambo makubwa zaidi, chini- iliripoti ,kashfa zinazoendelea za nyakati zetu :kwamba tuna kambi nzima yenye mamlaka katika nchi hii, ambayo inaweza kuathiri maisha yetu yote, ambayo ni vigumu kupokea uchunguzi wowote.Si ya wamiliki wake, nia au matokeo.
Ni vigumu kuona jinsi Uingereza ingekuwa katika nafasi ambayo sasa imedhoofika kisiasa na kiuchumi nyumbani na katika jukwaa la dunia - ikiwa vyombo vya habari vilivyo huru na kuwajibika vingetoa ukaguzi unaohitajika juu ya uwezo wa demokrasia zote zenye afya”.
Jukumu-la-vyombo-vya-habari katika jamii yoyote ile ni kuchunguza na kupeana taarifa na mawazo, hususani kuhusu masuala yenye maslahi-kwa-umma, ili umma upate taarifa na kuweza kutekeleza wajibu wao katika maisha ya kisiasa, kiuchumi na kiutamaduni. Kwa hivyo sheria ya kimataifa inayataka Mataifa sio tu kujiepusha na kudhibiti au kuwekea vikwazo vyombo vya habari, bali pia kuunda mazingira wezeshi ya kisheria na udhibiti ambayo yanaruhusu maendeleo ya mandhari huru na tofauti ya vyombo-vya-habari.
Uhuru-wa-kujieleza na ufahamu wa vyombo-vya-habari na habari una uhusiano wa ndani.Ujuzi wa vyombo-vya-habari na habari huwapa watu maarifa na ufahamu wa kuelewa jinsi habari inavyotolewa na kusambazwa. Pia huwafahamisha watu kuhusu sheria zipi zinahitajika ili kusaidia vyombo-vya-habari vilivyo vyakweli na huru.
Wakati watu wanajua kusoma/kuandika kwa kupitia vyombo-vya-habari, wanaweza kutathmini habari, taarifa na aina zote za maudhui ya vyombo-vya-habari. Kwakweli,Ujuzi wa vyombo-vya-habari pia unaruhusu watu kufichua maudhui hatari kama vile habari potofu na matamshi ya chuki. Matokeo yake, ujuzi wa habari wa Vyombo-vya-habari , huwezesha watu kushiriki vizuri zaidi katika ubadilishanaji wa habari na mawazo hadharani.
Zaidi-ya-hayo, kwakujenga uelewa wa kanuni za kimataifa za uhuru wa vyombo-vya-habari, ujuzi wa vyombo-vya-habari pia huchangia katika mazingira wezeshi ya utekelezaji wa uhuru wa kujieleza.
Katiba inapaswa iamini kwamba ujuzi wa vyombo-vya-habari na habari ni jibu muhimu kwa taarifa-potofu, matamshi-ya-chuki, udhibiti usio wa haki wa maudhui, na uwazi-duni - baadhi ya changamoto kubwa za habari za wakati huu.
Katiba-ya-Tanzania inahakikisha uhuru-wa-kusema, lakini haitaji uhuru wa vyombo-vya-habari na hii imefungua mwanya kwa serikali kubana tasnia ya habari marakwamara.
Baadhi ya waandishi-wa-habari katika miji midogo nchini Tanzania waliripoti vitisho, vitisho hivyo kutoka kwa mamlaka katika kipindi cha 2020 na 2021. Kati ya Januari na Aprili 2020, takribani wafanyakazi 13 wa vyombo-vya-habari, wakiwemo wanahabari saba na wanablogu walikamatwa na kufunguliwa mashtaka kwa madai ya kukiuka Kanuni za Maudhui ya Mtandaoni za 2018.
Juni 23, 2020, serikali ilifuta leseni ya gazeti-la-udaku la-kila-siku-la kiswahili, TanzaniaDaima, kwa madai ya ukiukwaji wa marakwamara wa sheria za kitaifa na uandishi-wa-habari .
UELEWA WA KUIMARISHA UHURU-WA-VYOMBO-VYA-HABARI
Uelewa wa vipengele muhimu vya uhuru wa kujieleza na uhuru wa vyombo vya habari ni sehemu ya ujuzi na maarifa ambayo ujuzi wa habari wa vyombo-vya-habari unatafuta kukuza.
Vyombo-vya-habari huru - aina ya vyombo-vya-habari vinavyoweza kutoa taarifa za kuaminika - vinahitaji mazingira wezeshi ya kisheria na udhibiti ili kuunga mkono uhuru wake.
Chini ya sheria za kimataifa za haki-za-binadamu, serikali zinatakiwa kuhakikisha kuwa sheria na sera zao za vyombo-vya-habari zinazingatia viwango-vy-kimataifa. Watu wanapofahamishwa kuhusu viwango hivi, inakuwa rahisi kubainisha sheria dhaifu au mianya ya sera ambayo inazuia utolewaji wa taarifa popote pale wanapoishi.
Kwakuongezea, watu wanapaswa kuandaliwa vyema kudai vyombo-vyao-vya-habari vilindwe, vinasalia kuwa huru, na hatimaye kuakisi sauti tofauti. Viwango vya uhuru wa kujieleza na uhuru wa vyombo-vya-habari vinapaswa kuwa sehemu muhimu ya programu na mipango ya elimu ya habari kuhusu vyombo-vya-habari.
Mataifa yanapaswa kujumuisha ujuzi wa habari wa Vyombo-vya-habari katika programu za elimu na katika mipango ya mafunzo ya maisha marefu. Angalau, habari ya Vyombo-vya-habari mitaala ya kusoma na kuandika inapaswa:
kuelezea kanuni muhimu za uhuru wa kimataifa wa kujieleza na viwango vya uhuru wa vyombo-vya-habari.
Kufundisha watu ujuzi wa kutambua na kupambana na maudhui hatari, kama vile matamshi ya chuki, taarifa potofu na udhibiti.
Kuongeza ufahamu wa changamoto zinazokabili jamii zilizotengwa na kuhakikisha kuwa sauti na hoja zao zinawakilishwa ipasavyo.
Mamlaka huru za udhibiti wa vyombo-vya-habari na mabaraza ya wanahabari wanapaswa kuendesha na kushiriki katika mipango ya elimu ya habari ya Vyombo-vya-habari ili kuhakikisha kuwa wanahabari wanazingatia maadili ya vyombo-vya-habari.
Vyombo-vya-habari, vyama-vya-waandishi-wa-habari na vyama-vya-wafanyakazi viendeshe na kushiriki katika mipango ya ufundishaji wa habari za vyombo-vya-habari ili kuboresha utoaji wa taarifa sahihi na za kuaminika, na kujenga imani kwa vyombo-huru-vya-habari na uandishi-wa-habari huru.
Waandishi-wa-habari na watetezi wa haki-za-binadamu duniani kote wanakabiliwa na hatari kubwa kutokana na kazi zao. Serikali na watendaji wengine wenye nguvu, wanaotaka kuepuka kuchunguzwa na kukandamiza upinzani, mara nyingi hujibu ripoti muhimu au harakati kwa kujaribu kuwanyamazisha.
Vitisho, ufuatiliaji, mashambulizi, kukamatwa kiholela na kuwekwa kizuizini, na, katika visa vizito zaidi, kutoweka au mauaji ya kulazimishwa, maranyingi ni gharama ya kuripoti ukweli. Ulinzi wa waandishi-wa-habari na watetezi-wa-haki-za-binadamu, na kukomesha kutokujali kwa mashambulizi dhidi yao, ni kipaumbele cha kimataifa kwa ajili ya kulinda uhuru wa kujieleza.
Taifa lina wajibu wa kuzuia, kulinda na kushtaki mashambulizi dhidi ya waandishi-wa-habari na watetezi wa haki-za-binadamu. Kuunda mazingira salama na wezeshi kwa kazi zao kunahitaji marekebisho ya kisheria, kuundwa kwa njia maalum za ulinzi, na itifaki za kuongoza uchunguzi na mashtaka madhubuti pale mashambulizi yanapotokea. Vyombo-vya-habari huru na jumuiya ya kiraia hai ni muhimu ili kuhakikisha haki-ya-umma ya kujua, ili serikali na taasisi ziweze kuwajibika.
Tarehe 6/6/2023 Prince Harry alisema ,
"Demokrasia inashindwa pale vyombo vya habari vyenu vinaposhindwa kuchunguza na kuiwajibisha serikali, na badala yake wachague kulala nao kitandani ili wahakikishe hali ilivyo....nchi na umma wa Uingereza wanastahili kujua ... Tutakuwa bora zaidi. kwa hilo"Leo, Duke wa Sussex alikuwa mshiriki mkuu wa kwanza wa Familia ya Kifalme katika zaidi ya miaka 130 kutoa ushahidi kwa mahakama ya kiraia. Pia alikua mwanzilishi - mkuu wa eneo hilo, katika kufichua. anachodai ni habari zisizo halali zilizokusanywa na kundi moja kubwa la magazeti ya udaku nchini”
"........Wanadai kuwawajibisha watu wa umma, lakini wanakataa kuwajibishwa," alisema. "Ikiwa eti ni jamii ya polisi, ni nani anayewajibisha polisi duniani, wakati hata serikali inaogopa kuwatenga kwa sababu ina nafasi na nguvu. Inatia wasiwasi sana Uingereza nzima.”
Aliendelea kusema…...,
“ ........dai hili linahusu kujaribu "kuokoa uandishi-wa-habari kama taaluma."Hatahivyo, mabadiliko ya matukio ambayo yanaweza kuonekana si ya kawaida, gazeti hili linampongeza Prince Harry kwa kuthubutu kukabiliana na mojawapo ya mambo makubwa zaidi, chini- iliripoti ,kashfa zinazoendelea za nyakati zetu :kwamba tuna kambi nzima yenye mamlaka katika nchi hii, ambayo inaweza kuathiri maisha yetu yote, ambayo ni vigumu kupokea uchunguzi wowote.Si ya wamiliki wake, nia au matokeo.
Ni vigumu kuona jinsi Uingereza ingekuwa katika nafasi ambayo sasa imedhoofika kisiasa na kiuchumi nyumbani na katika jukwaa la dunia - ikiwa vyombo vya habari vilivyo huru na kuwajibika vingetoa ukaguzi unaohitajika juu ya uwezo wa demokrasia zote zenye afya”.
Jukumu-la-vyombo-vya-habari katika jamii yoyote ile ni kuchunguza na kupeana taarifa na mawazo, hususani kuhusu masuala yenye maslahi-kwa-umma, ili umma upate taarifa na kuweza kutekeleza wajibu wao katika maisha ya kisiasa, kiuchumi na kiutamaduni. Kwa hivyo sheria ya kimataifa inayataka Mataifa sio tu kujiepusha na kudhibiti au kuwekea vikwazo vyombo vya habari, bali pia kuunda mazingira wezeshi ya kisheria na udhibiti ambayo yanaruhusu maendeleo ya mandhari huru na tofauti ya vyombo-vya-habari.
Upvote
2