Hii ndiyo mimea mitano inayolindwa zaidi Duniani Na maisha ya siri ya kujamiana kwa mimea!

Nikifa MkeWangu Asiolewe

JF-Expert Member
Joined
Feb 26, 2024
Posts
12,463
Reaction score
27,556


Welwitschia ni mmea wa kipekee unaopatikana katika jangwa la Namib, kusini mwa Angola na Namibia. Ingawa ina majani mawili tu, huweza kuishi kwa zaidi ya miaka 1,000. Kwa mujibu wa Botanical Society of Namibia, mimea hii huchukua maji kutoka kwenye ukungu wa asubuhi na hivyo kustahimili mazingira yenye unyevunyevu mdogo.

Utafiti uliochapishwa na Kew Gardens, Uingereza, unaeleza kuwa mfumo wa ukuaji wa Welwitschia ni wa kipekee na haupatikani katika spishi nyingine za mimea duniani.

Kwa sababu ya hali ya hewa inayoendelea kubadilika, shughuli za uchimbaji madini na utalii holela, Welwitschia sasa inalindwa chini ya sheria za mazingira za Namibia. Serikali ya Namibia, kwa kushirikiana na taasisi kama UNESCO, imeweka maeneo ya uhifadhi ambapo mimea hii inalindwa, ikiwemo Skeleton Coast National Park. Hii ni mojawapo ya mimea inayotazamwa kama alama ya urithi wa asili wa dunia.



Mti huu unaopatikana katika kisiwa cha Socotra nchini Yemen, hujulikana kwa jina la kisayansi Dracaena cinnabari. Muonekano wake wa kipekee kama mwavuli unaofunguka juu, pamoja na utokaji wa utomvu mwekundu kama damu, umekuwa ukivutia watafiti kwa karne nyingi.

Kwa mujibu wa World Wildlife Fund (WWF), mti huu ni kiashiria cha urithi wa kipekee wa visiwa vya Socotra ambavyo vina zaidi ya 700 ya spishi adimu zisizopatikana kwingine duniani.

Shughuli za ufugaji usio endelevu, ukataji miti na mabadiliko ya tabianchi vinaweka spishi hii katika hatari. Shirika la UNESCO limeitaja Socotra kama moja ya sehemu za urithi wa dunia na juhudi za uhifadhi zinafanywa kwa kushirikiana na wadau wa kimataifa.

Kwa mujibu wa orodha iliyotolewa na IUCN (2023), mti huu unaorodheshwa kama mti ulio hatua moja kabla ya kuingia kwenye kundi la mimea iliyoko hatarini kutoweka.

Rafflesia ni ua lenye kipenyo kinachoweza kufikia sentimita 100, na linaweza kufika hadi kilo 10. Hupatikana katika misitu yyenye mvua nyingi ya Asia ya Kusini Mashariki, hasa Indonesia, Malaysia na Ufilipino.

Kwa mujibu wa Taasisi ya Smithsonian, ua hili halina mizizi wala majani yake yenyewe bali hutegemea kikamilifu mimea mingine kama mwenyeji wake. Harufu yake kali kama nyama iliyooza huvutia nzi ambao husababisha uchavushaji.

Hata hivyo, uharibifu wa misitu kwa ajili ya kilimo, ukataji miti na ujenzi umefanya spishi nyingi za Rafflesia kuwa hatarini. Utafiti wa Global Environment Facility (GEF) unaonyesha kuwa zaidi ya spishi 18 za Rafflesia zinakabiliwa na hatari ya kutoweka, na nyingi hazijaorodheshwa rasmi kutokana na uhaba wa takwimu. Serikali ya Indonesia imeanzisha hifadhi maalum za bioanuwai kusaidia kulinda mimea hii na mfumo wa ikolojia unaoiunga mkono. Mamilioni ya fedha yanatumika kwa ajili ya hilo.
Orchids ni familia kubwa zaidi ya mimea ya maua duniani, zikiwa na zaidi ya spishi 25,000. Lakini spishi za porini, hasa zile zinazopatikana maeneo ya milima ya Afrika Mashariki kama Usambara, Uluguru na Mau (Kenya), zinakabiliwa na hatari kubwa ya kutoweka.

Kwa mujibu wa Convention on International Trade in Endangered Species (CITES), aina nyingi za orchids ziko katika orodha ya mimea inayohitaji uangalizi maalum kutokana na biashara haramu ya maua na uharibifu wa makazi yao asilia.

Orchids pori hupatikana kwa nadra sana na hukua kwa muda mrefu wakati mwingine huchukua miaka 5 hadi 10 kuchanua kwa mara ya kwanza. Kwa sababu hiyo, taasisi za misitu kama ya Tanzania Forest Services (TFS) na WWF Tanzania zimeanza miradi ya uhifadhi na uhamasishaji kwa jamii zinazozunguka maeneo ya milima ili kusaidia katika upandaji wa orchids na kuzuia uvunaji haramu.
Baobab ni mti maarufu barani Afrika unaojulikana kwa uwezo wake wa kuhifadhi maji ndani ya shina, kuishi kwa zaidi ya miaka 2,000, na kutoa matunda yenye virutubisho vingi. Huko Madagascar, baadhi ya spishi sita kati ya tisa za Adansonia zimeorodheshwa na IUCN kama "zilizo hatarini" kutokana na uharibifu wa misitu na ongezeko la matumizi ya ardhi kwa kilimo. Hata nchini Tanzania, mabadiliko ya matumizi ya ardhi katika maeneo kame yameanza kutishia baadhi ya maeneo yaliyo na baobab.

Kwa mujibu wa FAO, baobab ni muhimu si tu kwa mazingira, bali pia kwa usalama wa chakula na uchumi wa jamii za vijijini. Hifadhi za asili kama ya Kilombero na maeneo ya Hifadhi za Wanyamapori (WMAs) zimekuwa zikijumuisha uhifadhi wa miti ya baobab kama sehemu ya urithi wa kimazingira. Serikali na taasisi za kijamii zimekuwa mstari wa mbele kuelimisha kuhusu thamani ya mti huu na kupiga marufuku ukataji holela katika baadhi ya maeneo.

MAISHA YA SIRI YA KUJAMIIANA YA MIMEA

Njia zinazoshangaza na hatari kwa kiasi fulani ambazo aina fulani ya mimea utumia kuzaliana.

Maisha ya ngono ya mimea yanaweza kuwa ya ajabu. Na hapa tunamaanisha ajabu sana.

Kwa miaka mingi kuna baadhi yao wameunda mbinu za kushangaza za kueneza mbegu zao na kuhakikisha uhai wa aina ya mbegu zao zinapatikana. Hebu tuangalie njia 7 zisizo za kawaida ambazo mimea hufanya ngono.

Mimea ambayo mbegu zake huwa zinalipuka

Baadhi ya Matango huenda kwa umbali urefu ili kusambaza mbegu zao. Mmea wake huwa unasambaza mbegu kama mlipo fulani ambao huwa ni sababu nzuri.


Mmea wa jamii hii huwa unategemea matakwa ya

wanadamu na wanyama katika kueneza mbegu zao, kielelezo hiki cha kusisimua kina njia ndogo sana ya kujieneza yenyewe. Hulipuka, na kurusha mbegu zake kwa umbali wa mita sita (futi 20) na kutawanyisha mbegu.

Ili kufanikisha katika hili, tunda linaloning'inia huwekwa chini ya mkazo mkubwa sana wa ndani linapoiva.

Hujaa hadi kupasuka kwa mbegu na utomvu na kufikia shinikizo la 27- takribani sawa na vile ungepitia karibu mita 280 (futi 915) chini ya maji. Shinikizo linapokuwa kubwa sana, tunda hudondoka na utomvu hutolewa nje kwenye safu, na kusambaza mbegu zake.
Maua yanayojulikana kama Orchid

Maua haya ni mojawapo ya familia kubwa na tofauti zaidi ya mimea mingine ya maua: kuna aina 25,000 kati yao, zinazopatikana katika makazi yote ya mabara sita. Sababu ambayo wamefanikiwa kujieneza maeneo mbalimbali ni rahisi. Ni mazuri sana katika kuzaliana kwa njia za ajabu za uerevu.

Spishi moja kama hiyo, hupatikana katika milima ya mbali ya Mediterania. Kama jina lake linavyodokeza, huwashawishi nyuki wa kiume kujifanya wakike jinsi wanavyotazamwa kwa nyuma. Pia huwa yanatoa harufu sawa.

Nyuki aliyedanganywa na kitendo hiki cha udanganyifu wa kijinsia, anatua juu yake kufanya tendo kwa msisimko. Lakini katika kuchanganyikiwa na kufadhaika kwake, hupata hasira na kupeleka mbegu za ua hilo kwa ua lingine ambalo pia linamdanganya. Ni wazi kuwa unaweza kumdanganya nyuki zaidi ya mara moja.

Mti unaobadilisha Jinsia

Tawi la mti wa parachichi ni tofauti kabisa na mmea mwingine wowote. Katika mazingira yake ya asili huko Kusini mwa Mexico, miti ya parachichi inaweza kubadilisha jinsia katika muda wa saa chache. Maua yao yana viungo vya ngono vya kiume na vya kike, zisivyoweza kufanya kazi kwa wakati mmoja. Badala yake, ina ‘hatua’ za kike na kiume, jambo ambalo hupunguza uwezekano wa kupata mbegu zake.


Hivyo, ikiwa ua ni la kike linapofunguka, linaweza kuchafuliwa na wadudu. Lakini itakapofunguliwa tena siku inayofuata, mabadiliko ya ajabu yatakuwa yamefanyika: kitendo hicho hakifanyiki tena, badala yake zinachukuliwa na viungo vyake vya kiume. Sasa hutumia njia hii kueneza mbegu zake yenyewe, kabla ya ua kufungwa tena.
Msambazaji mbegu anayelala

Matunda maarufu ya mti wa hazel uzaa kwa njia ya kipekee. Kama ilivyo kwa parachichi, miti hii hubeba sehemu za kiume na za kike.

Sehemu zake za kiume ni maua marefu, yaliyoinama ambayo yanapasuka kwa njia ya kupendeza katika kina cha majira ya baridi.

Huwa, kama unavyoweza kukisia, ni wachavushaji wake, nao hueneza mbegu zao siku zenye upepo.

Miti ya karibu huchukua maua yao madogo, mekundu ya ‘kike’. Mti wa hazel hauwezi kujichavusha, lakini kwa kuwa mbegu zake zinaweza kusafiri hadi futi 50, hivyo sio shida kamwe.

Kwa kawaida, hakuna kinachotokea mara tu zinapofika kwenye ua. Badala yake, chavua hulala hadi mwishoni mwa majira ya kuchipua, na hatimaye inarutubisha mti. Na baada ya majuma sita mengine, mbegu hukua kabisa.
Mnyanyasaji wa kingono

Iwapo nyuki waliokuwa wakining'inia karibu na ua wakifikiri kwamba walikuwa na hali mbaya, walipaswa kukutana na Jack-in-the-pulpit. Au tuseme, hawapaswi kuwa hapo kabisa. Misitu hii hatari ya kudumu, inayopatikana katika sehemu za mashariki za Amerika Kaskazini, ina njia ya kuvutia ya uzazi.

Sehemu ya juu ya ua lake lenye milia meupe na kahawia ni nyeusi zaidi ndani.

Nyuki huruka ndani - mahali ambapo giza huwasumbua na huchukua chavua wanapozunguka zunguka. Mara baada ya kuondoka nayo, wanaona kile kinachoonekana kuwa njia ya kutoroka.

Lakini inageuka kuwa wamedanganywa!

Huu ndio msingi wa kike wa maua na hakuna njia ya kutoka.

Nyuki baada ya kuchafua maua ya mmea bila kukusudia, anaachwa afe, akiwa ametimiza kusudi lake
Mchanganyiko wa Mimea

Nchini Ufaransa, Amerika Kusini, utakuta ua linalofanya kazi kama mdudu sawa majira ya usiku. Maua yanayofanana na yungiyungi, yakiwa yamejazwa na bua ili ‘kuunganisha’, hutoa joto, manukato, chakula cha kutosha, na mahali penye giza, tulivu pa kulala.

Hapa ndipo mahali pazuri pa kukutana na panafaa kwa uzalishaji pia. Wadudu huchukua chavua yake wakati wa matukio yao ya usiku na kisha kuisambaza kwa maua mengine, hivyo basi kukuza mafanikio ya ngono .
Maua yanayotoa harufu mbaya


Sio maua yote ni mazuri, au kuwa na harufu nzuri. Mfano kama huo ni tabia nyingine ya udanganyifu, kwa maua yanayojulikana kama 'ua la maiti' kwa sababu ya kuwa na harufu mbaya ambayo hutoa ili kuvutia wenzie wanaopenda nzi.

Wanaponusa kile wanachoamini kuwa ni chakula kitamu cha nyama iliyooza, wadudu hao huchunguza maua, wakihamisha chavua bila kukusudia kutoka sampuli moja inayonuka hadi nyingine.

Haya ni ya kupendeza sana ina maua mekundu na kahawia na mara nyingi maua makubwa ya kutisha. Yanaweza kukua hadi zaidi ya mita tatu (futi 10) kwa urefu.

Inaonekana hisia za ngono za mimea ni tofauti zaidi kuliko kitu chochote tunachoweza kufikiria hata katika ndoto zetu. Waenezaji hawa ni wa kipekee huleta maana mpya kabisa .
Chanzo ni BBC Swahili
 
Cookies are required to use this site. You must accept them to continue using the site. Learn more…