Je, Tanzania Inaelekea Kwenye Ustawi au Uporomokaji? Somo Kutoka Historia ya Mataifa

[Rorscharch]

Sir John Bagot Glubb, mwanajeshi na mwandishi wa karne ya 20, alitoa mchango mkubwa katika historia kwa kuchunguza jinsi mataifa yanavyoinuka, kustawi, na hatimaye kuporomoka. Katika kazi yake maarufu, The Fate of Empires and the Search for Survival (1978), Glubb alieleza kuwa mataifa yote makubwa duniani yanafuata mzunguko wa hatua sita kabla ya kufikia mwisho wake. Uchambuzi wake wa historia ya tamaduni 11 tofauti unatoa masomo muhimu kwa bara la Afrika, hususan Tanzania, ambayo bado inakua na kuimarisha mifumo yake ya kisiasa, kiuchumi, na kijamii.

Je, Afrika na Tanzania zinaweza kujifunza nini kutoka kwa uchambuzi huu? Na je, tunaweza kuepuka mitego ya kuporomoka? Makala hii inachambua hatua sita zilizotajwa na Glubb na kuangazia umuhimu wake kwa mazingira ya sasa ya bara la Afrika, hasa Tanzania.

Mzunguko wa Maisha ya Taifa​

1. Enzi ya Uanzishaji (Age of Pioneers)​

Hatua ya mwanzo ni pale taifa linapojitokeza kwa nguvu na kujiimarisha. Hii ni enzi inayosifika kwa ujasiri, bidii, na ubunifu wa watu wake. Taifa linaongozwa na viongozi wenye maono ambao wanahamasisha umoja na mshikamano.
Katika historia ya Afrika, tunashuhudia jinsi mataifa yalivyojitokeza kutoka ukoloni na kujenga misingi yao. Kwa mfano, Tanzania chini ya Mwalimu Julius Nyerere iliongoza harakati za uhuru kwa misingi ya umoja na kujitegemea. Harakati hizi zilihitaji ujasiri mkubwa, sawa na ilivyokuwa kwa mataifa mengine kama Ghana chini ya Kwame Nkrumah.

2. Enzi ya Ushindi (Age of Conquests)​

Baada ya kujitokeza, taifa huanza kupambana na changamoto mbalimbali ili kujenga mifumo dhabiti ya kijamii, kisiasa, na kiuchumi. Hatua hii huhitaji nidhamu ya ndani na mshikamano wa raia wake.
Katika muktadha wa Tanzania, hatua hii inaweza kulinganishwa na jitihada za Awamu ya Kwanza katika kujenga taifa huru. Serikali ilianzisha sera za ujamaa na kujitegemea kwa lengo la kujenga uchumi wa taifa kupitia kilimo na viwanda vya umma. Viongozi wa Afrika, kama vile Thomas Sankara wa Burkina Faso, pia walijitahidi kujenga misingi imara ya maendeleo ya ndani.

3. Enzi ya Biashara (Age of Commerce)​

Mataifa yanapoanza kustawi, biashara huimarika, sekta binafsi hukua, na ushirikiano wa kiuchumi wa kimataifa huongezeka. Kipindi hiki huambatana na mabadiliko ya jamii ambapo utajiri na uchumi hupewa kipaumbele zaidi kuliko mshikamano wa kijamii.
Tanzania kwa sasa ipo katika hatua hii, ikiwa na ongezeko la uwekezaji wa kigeni, miundombinu kama SGR, na miradi mikubwa ya kiuchumi kama bomba la mafuta la Afrika Mashariki. Hata hivyo, nchi za Afrika zinakabiliwa na changamoto ya kuhakikisha kuwa faida za maendeleo haya zinafikia wananchi wote, si wachache tu wenye nafasi za juu.

4. Enzi ya Utajiri (Age of Affluence)​

Maendeleo ya kiuchumi huleta utajiri wa kitaifa. Hata hivyo, pamoja na mafanikio haya, hamasa ya kupambana kwa maendeleo hupungua. Viongozi na raia wanakuwa wepesi kutafuta njia rahisi za utatuzi badala ya kushughulikia changamoto kwa dhati.
Katika bara la Afrika, mataifa kadhaa yameingia katika enzi hii, ambapo utajiri unalimbikizwa kwa wachache huku umaskini ukiendelea kwa wengi. Tanzania inapaswa kuwa makini kuhakikisha kuwa utajiri unaotokana na rasilimali kama gesi asilia na madini unatumika kwa maendeleo jumuishi badala ya kunufaisha tabaka fulani la watu.

5. Enzi ya Maarifa (Age of Intellect)​

Katika hatua hii, taifa linaanza kuelekeza nguvu zake kwenye elimu na taaluma. Vyuo vikuu na taasisi za utafiti hupokea ufadhili mkubwa, na jamii huzingatia zaidi mafanikio ya kielimu. Ingawa elimu ni nguzo muhimu ya maendeleo, Glubb alionya kuwa ikiwa haitatumika kwa vitendo, inaweza kuchangia kuporomoka kwa taifa.

Tanzania imewekeza sana katika elimu, kama inavyoonekana kwenye sera za Elimu Bila Malipo. Hata hivyo, nchi inapaswa kuhakikisha kuwa elimu inalenga kutatua changamoto halisi za jamii na si kuzalisha wataalamu wasio na ujuzi wa vitendo katika soko la ajira.

6. Enzi ya Uporomokaji (Age of Decadence)​

Hatua ya mwisho ni wakati taifa linapokumbwa na mgawanyiko wa ndani, uzembe, na kupoteza maadili ya msingi. Watu wanakuwa na mawazo ya ubinafsi, na viongozi wanakosa maono ya muda mrefu. Taifa linakumbwa na ufisadi, kuporomoka kwa huduma za umma, na kuzorota kwa mshikamano wa kijamii.

Dalili za enzi hii zinaweza kuepukwa ikiwa mataifa ya Afrika yatashughulikia changamoto zao kwa umakini. Tanzania inahitaji kuwekeza zaidi katika mshikamano wa kitaifa, kupambana na ufisadi, na kuhakikisha kuwa viongozi wake wanawajibika kwa maendeleo ya wananchi wote.

Maana kwa Afrika na Tanzania​

Je, Tanzania na mataifa mengine ya Afrika yako katika hatua gani ya mzunguko huu? Kwa mujibu wa nadharia ya Glubb, mataifa mengi ya Afrika, ikiwemo Tanzania, yanaonekana kuwa katikati ya Enzi ya Biashara na Enzi ya Utajiri. Tunaendelea kushuhudia ukuaji wa kiuchumi, lakini kuna haja ya kuhakikisha kuwa maendeleo haya hayasababisha kuporomoka kwa maadili ya kijamii na mshikamano wa kitaifa.

Historia inatufundisha kuwa ustawi wa kweli wa taifa hautegemei tu utajiri wa kiuchumi, bali pia mshikamano wa kijamii, uongozi bora, na maadili imara. Tanzania inaweza kuepuka mitego ya historia kwa kuhakikisha kuwa maendeleo yake yanajikita katika usawa wa kijamii, haki, na mshikamano wa kitaifa.

Kwa kuwa na maono, mshikamano, na utayari wa kujifunza, Afrika na Tanzania zinaweza kujiimarisha na kujenga mataifa yenye ustawi wa kudumu kwa vizazi vijavyo. Sasa ni wakati wa kuchukua hatua!