Mlolwa Edward
Member
- Nov 1, 2016
- 66
- 64
Tanzania imepiga hatua kubwa katika maendeleo ya uchumi katika miaka ya hivi karibuni, ambapo ukuaji wa Pato la Taifa ulikua wastani wa 6-7% kila mwaka tangu 2000. Hata hivyo, nchi bado inakabiliwa na changamoto kubwa katika suala la uwajibikaji na utawala bora. Rushwa ni suala kubwa, ambapo Shirika la Kimataifa la Transparency International liliiweka Tanzania katika nafasi ya 123 kati ya nchi 180 katika Kielelezo cha Mitazamo ya Rushwa ya 2021. Hii siyo tu inadhoofisha ukuaji wa uchumi bali pia inaondoa imani kwa taasisi za umma na kuzuia maendeleo ya kufikia Malengo ya Maendeleo Endelevu (SDGs).
Moja ya changamoto kuu zinazoikabili Tanzania ni ukosefu wa uwazi na uwajibikaji katika sekta ya umma. Kwa mfano, ununuzi wa umma mara nyingi haueleweki na unakabiliwa na ushawishi wa kisiasa, na kusababisha kutokuwa na ufanisi na upotevu. Aidha, mara nyingi kunakuwa na ukomo wa upatikanaji wa taarifa kwa wananchi, huku viongozi wa serikali wakisita kufichua taarifa zinazoonekana kuwaharibia sifa zao au za chama chao. Ukosefu huu wa uwazi unaweza kudhoofisha imani ya umma na kuzuia uwezo wa asasi za kiraia na vyombo vya habari kuiwajibisha serikali.
Changamoto nyingine inayoikabili Tanzania ni taasisi dhaifu na utawala wa sheria. Hili linadhihirika haswa katika mfumo wa utoaji haki, ambapo kuna ucheleweshaji wa muda mrefu katika ushughulikiaji wa kesi na ukosefu wa rasilimali kwa waendesha mashtaka na majaji. Hii inaweza kusababisha mlundikano wa kesi na kutokuadhibiwa kwa wale wanaofanya uhalifu, ikiwa ni pamoja na rushwa. Aidha, mara nyingi kunakosekana utashi wa kisiasa wa kukabiliana na ufisadi na kuwawajibisha wanaohusika jambo ambalo linaweza kudhoofisha uaminifu wa serikali na taasisi za umma.
Hata hivyo, pia kuna maendeleo chanya nchini Tanzania ambayo yanatoa matumaini kwa siku zijazo. Kwa mfano, serikali imechukua hatua za kuongeza uwazi na uwajibikaji katika manunuzi ya umma, ikiwa ni pamoja na kuanzisha Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA) na kuanzisha mifumo ya ununuzi wa kielektroniki. Marekebisho haya yamesaidia kupunguza rushwa na kuboresha ufanisi katika manunuzi ya umma.
Serikali pia imechukua hatua za kuongeza upatikanaji wa taarifa, ikiwa ni pamoja na kupitishwa kwa Sheria ya Upatikanaji wa Taarifa ya mwaka 2016. Sheria hii inawapa raia haki ya kuomba na kupokea taarifa kutoka kwa mamlaka za umma, kwa kuzingatia baadhi ya misamaha. Ingawa kumekuwa na changamoto katika utekelezaji wa sheria hiyo, ikiwa ni pamoja na ufinyu wa rasilimali na baadhi ya watendaji kusitasita kuitekeleza, inawakilisha hatua muhimu kuelekea uwazi na uwajibikaji zaidi nchini Tanzania.
Maendeleo mengine chanya ni kuongezeka kwa nafasi ya asasi za kiraia na vyombo vya habari katika kuiwajibisha serikali. Hii inajumuisha asasi kama vile Kituo cha Demokrasia na Maendeleo Tanzania (TCD), kinachofanya kazi ya kukuza utawala bora na uwajibikaji, na waandishi wa habari wanaochunguza na kuripoti visa vya rushwa na matumizi mengine mabaya ya madaraka. Makundi haya yana mchango mkubwa katika kufichua maovu na kuwawajibisha wanaohusika.
Ili kuendeleza maendeleo haya chanya, Tanzania inaweza kuchukua hatua kadhaa za ziada kuboresha uwajibikaji na utawala bora. Hizi ni pamoja na:
1. Kuimarisha taasisi na utawala wa sheria: Hii inaweza kuhusisha kuongeza rasilimali kwa mfumo wa haki na kuhakikisha kwamba waendesha mashtaka na majaji wanapewa mafunzo na kuungwa mkono vya kutosha. Inaweza pia kuhusisha kuongeza uhuru wa taasisi muhimu, kama vile mahakama na Taasisi ya Kupambana na Rushwa, ili kuhakikisha kwamba zinaweza kufanya kazi bila kuingiliwa na kisiasa.
2. Kuboresha upatikanaji wa taarifa kwa umma: Hii inaweza kuhusisha kuongeza uelewa wa Sheria ya Upatikanaji wa Taarifa na kuhakikisha kuwa viongozi wa umma wanafunzwa jinsi ya kuzingatia sheria. Inaweza pia kuhusisha kuongeza rasilimali kwa taasisi kama vile Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania (TCRA) ili kuhakikisha kuwa zinaweza kusimamia kwa ufanisi uzingatiaji wa sheria.
3. Kuimarisha jumuiya za kiraia na vyombo vya habari: Hii inaweza kuhusisha kutoa rasilimali na usaidizi kwa mashirika kama vile TCD na waandishi wa habari wanaochunguza na kuripoti kesi za rushwa na matumizi mabaya ya madaraka. Inaweza pia kuhusisha kuongeza ulinzi kwa watoa taarifa na kuhakikisha kwamba wanaweza kuripoti makosa kwa usalama bila hofu ya kulipizwa kisasi.
4. Kushughulikia rushwa: Hii inaweza kuhusisha kuimarisha sheria za kupambana na rushwa na kuongeza rasilimali kwa taasisi kama vile Taasisi ya Kupambana na Rushwa. Inaweza pia kuhusisha kukuza utamaduni wa uadilifu na uwajibikaji, ndani ya sekta ya umma na katika jamii kwa mapana zaidi. Hii inaweza kujumuisha kukuza uongozi wa kimaadili na uwazi katika kufanya maamuzi, pamoja na kuongeza ufahamu wa athari mbaya za rushwa katika maendeleo ya kiuchumi na jamii kwa ujumla.
5. Kuimarisha ushiriki wa umma na uwajibikaji: Hii inaweza kuhusisha kuongeza fursa za ushiriki wa wananchi katika kufanya maamuzi, ikijumuisha kupitia mashauriano ya umma na taratibu za maoni. Inaweza pia kuhusisha uimarishaji wa taratibu za usimamizi, kama vile kamati za bunge na mamlaka za serikali za mitaa, ili kuhakikisha kuwa zinaweza kuiwajibisha serikali na viongozi wa umma.
6. Kuimarisha usimamizi wa fedha za umma: Hii inaweza kuhusisha uboreshaji wa michakato ya bajeti na kuhakikisha kuwa fedha za umma zinatumika ipasavyo na kwa ufanisi. Inaweza pia kuhusisha kuongeza uwazi na uwajibikaji katika ukusanyaji wa mapato na matumizi, ikijumuisha kupitia ukaguzi huru na kutoa taarifa za mara kwa mara kwa umma. Kwa kuboresha usimamizi wa fedha za umma, Tanzania inaweza kuhakikisha kuwa rasilimali za umma zinatumika kuwanufaisha wananchi wake na kukuza uchumi.
Kwa ujumla, uboreshaji wa uwajibikaji na utawala bora nchini Tanzania utahitaji juhudi endelevu na mtazamo wa pande nyingi. Hii itahitaji kujitolea kwa serikali na mashirika ya kiraia, pamoja na kuungwa mkono na washirika wa kimataifa. Hata hivyo, manufaa yanayoweza kutokea ni makubwa, ikiwa ni pamoja na huduma za umma zenye ufanisi zaidi, ongezeko la ukuaji wa uchumi, na imani kubwa na imani kwa taasisi za umma. Kwa kuchukua hatua hizi, Tanzania inaweza kupiga hatua katika kufikia malengo ya maendeleo endelevu (SDGs) na kujenga mustakabali mwema kwa wananchi wake.
Moja ya changamoto kuu zinazoikabili Tanzania ni ukosefu wa uwazi na uwajibikaji katika sekta ya umma. Kwa mfano, ununuzi wa umma mara nyingi haueleweki na unakabiliwa na ushawishi wa kisiasa, na kusababisha kutokuwa na ufanisi na upotevu. Aidha, mara nyingi kunakuwa na ukomo wa upatikanaji wa taarifa kwa wananchi, huku viongozi wa serikali wakisita kufichua taarifa zinazoonekana kuwaharibia sifa zao au za chama chao. Ukosefu huu wa uwazi unaweza kudhoofisha imani ya umma na kuzuia uwezo wa asasi za kiraia na vyombo vya habari kuiwajibisha serikali.
Changamoto nyingine inayoikabili Tanzania ni taasisi dhaifu na utawala wa sheria. Hili linadhihirika haswa katika mfumo wa utoaji haki, ambapo kuna ucheleweshaji wa muda mrefu katika ushughulikiaji wa kesi na ukosefu wa rasilimali kwa waendesha mashtaka na majaji. Hii inaweza kusababisha mlundikano wa kesi na kutokuadhibiwa kwa wale wanaofanya uhalifu, ikiwa ni pamoja na rushwa. Aidha, mara nyingi kunakosekana utashi wa kisiasa wa kukabiliana na ufisadi na kuwawajibisha wanaohusika jambo ambalo linaweza kudhoofisha uaminifu wa serikali na taasisi za umma.
Hata hivyo, pia kuna maendeleo chanya nchini Tanzania ambayo yanatoa matumaini kwa siku zijazo. Kwa mfano, serikali imechukua hatua za kuongeza uwazi na uwajibikaji katika manunuzi ya umma, ikiwa ni pamoja na kuanzisha Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA) na kuanzisha mifumo ya ununuzi wa kielektroniki. Marekebisho haya yamesaidia kupunguza rushwa na kuboresha ufanisi katika manunuzi ya umma.
Serikali pia imechukua hatua za kuongeza upatikanaji wa taarifa, ikiwa ni pamoja na kupitishwa kwa Sheria ya Upatikanaji wa Taarifa ya mwaka 2016. Sheria hii inawapa raia haki ya kuomba na kupokea taarifa kutoka kwa mamlaka za umma, kwa kuzingatia baadhi ya misamaha. Ingawa kumekuwa na changamoto katika utekelezaji wa sheria hiyo, ikiwa ni pamoja na ufinyu wa rasilimali na baadhi ya watendaji kusitasita kuitekeleza, inawakilisha hatua muhimu kuelekea uwazi na uwajibikaji zaidi nchini Tanzania.
Maendeleo mengine chanya ni kuongezeka kwa nafasi ya asasi za kiraia na vyombo vya habari katika kuiwajibisha serikali. Hii inajumuisha asasi kama vile Kituo cha Demokrasia na Maendeleo Tanzania (TCD), kinachofanya kazi ya kukuza utawala bora na uwajibikaji, na waandishi wa habari wanaochunguza na kuripoti visa vya rushwa na matumizi mengine mabaya ya madaraka. Makundi haya yana mchango mkubwa katika kufichua maovu na kuwawajibisha wanaohusika.
Ili kuendeleza maendeleo haya chanya, Tanzania inaweza kuchukua hatua kadhaa za ziada kuboresha uwajibikaji na utawala bora. Hizi ni pamoja na:
1. Kuimarisha taasisi na utawala wa sheria: Hii inaweza kuhusisha kuongeza rasilimali kwa mfumo wa haki na kuhakikisha kwamba waendesha mashtaka na majaji wanapewa mafunzo na kuungwa mkono vya kutosha. Inaweza pia kuhusisha kuongeza uhuru wa taasisi muhimu, kama vile mahakama na Taasisi ya Kupambana na Rushwa, ili kuhakikisha kwamba zinaweza kufanya kazi bila kuingiliwa na kisiasa.
2. Kuboresha upatikanaji wa taarifa kwa umma: Hii inaweza kuhusisha kuongeza uelewa wa Sheria ya Upatikanaji wa Taarifa na kuhakikisha kuwa viongozi wa umma wanafunzwa jinsi ya kuzingatia sheria. Inaweza pia kuhusisha kuongeza rasilimali kwa taasisi kama vile Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania (TCRA) ili kuhakikisha kuwa zinaweza kusimamia kwa ufanisi uzingatiaji wa sheria.
3. Kuimarisha jumuiya za kiraia na vyombo vya habari: Hii inaweza kuhusisha kutoa rasilimali na usaidizi kwa mashirika kama vile TCD na waandishi wa habari wanaochunguza na kuripoti kesi za rushwa na matumizi mabaya ya madaraka. Inaweza pia kuhusisha kuongeza ulinzi kwa watoa taarifa na kuhakikisha kwamba wanaweza kuripoti makosa kwa usalama bila hofu ya kulipizwa kisasi.
4. Kushughulikia rushwa: Hii inaweza kuhusisha kuimarisha sheria za kupambana na rushwa na kuongeza rasilimali kwa taasisi kama vile Taasisi ya Kupambana na Rushwa. Inaweza pia kuhusisha kukuza utamaduni wa uadilifu na uwajibikaji, ndani ya sekta ya umma na katika jamii kwa mapana zaidi. Hii inaweza kujumuisha kukuza uongozi wa kimaadili na uwazi katika kufanya maamuzi, pamoja na kuongeza ufahamu wa athari mbaya za rushwa katika maendeleo ya kiuchumi na jamii kwa ujumla.
5. Kuimarisha ushiriki wa umma na uwajibikaji: Hii inaweza kuhusisha kuongeza fursa za ushiriki wa wananchi katika kufanya maamuzi, ikijumuisha kupitia mashauriano ya umma na taratibu za maoni. Inaweza pia kuhusisha uimarishaji wa taratibu za usimamizi, kama vile kamati za bunge na mamlaka za serikali za mitaa, ili kuhakikisha kuwa zinaweza kuiwajibisha serikali na viongozi wa umma.
6. Kuimarisha usimamizi wa fedha za umma: Hii inaweza kuhusisha uboreshaji wa michakato ya bajeti na kuhakikisha kuwa fedha za umma zinatumika ipasavyo na kwa ufanisi. Inaweza pia kuhusisha kuongeza uwazi na uwajibikaji katika ukusanyaji wa mapato na matumizi, ikijumuisha kupitia ukaguzi huru na kutoa taarifa za mara kwa mara kwa umma. Kwa kuboresha usimamizi wa fedha za umma, Tanzania inaweza kuhakikisha kuwa rasilimali za umma zinatumika kuwanufaisha wananchi wake na kukuza uchumi.
Kwa ujumla, uboreshaji wa uwajibikaji na utawala bora nchini Tanzania utahitaji juhudi endelevu na mtazamo wa pande nyingi. Hii itahitaji kujitolea kwa serikali na mashirika ya kiraia, pamoja na kuungwa mkono na washirika wa kimataifa. Hata hivyo, manufaa yanayoweza kutokea ni makubwa, ikiwa ni pamoja na huduma za umma zenye ufanisi zaidi, ongezeko la ukuaji wa uchumi, na imani kubwa na imani kwa taasisi za umma. Kwa kuchukua hatua hizi, Tanzania inaweza kupiga hatua katika kufikia malengo ya maendeleo endelevu (SDGs) na kujenga mustakabali mwema kwa wananchi wake.
Upvote
3
