Mlolwa Edward
Member
- Nov 1, 2016
- 66
- 64
Katiba ya Tanzania, iliyopitishwa mwaka 1977, imefanyiwa marekebisho kadhaa kwa miaka mingi. Imeleta serikali ya kidemokrasia, ya kijamaa iliyojitolea kudumisha haki za binadamu, utawala bora na utawala wa sheria. Hata hivyo, kuna udhaifu kadhaa katika Katiba ambao umekwamisha uwajibikaji na utawala bora nchini.
Moja ya masuala makubwa nchini Tanzania ni ukosefu wa uwajibikaji miongoni mwa viongozi wa umma. Hili linaweza kuonekana katika ripoti za mara kwa mara za rushwa na matumizi mabaya ya fedha za umma. Ukosefu wa uwajibikaji unazidishwa na vyombo dhaifu vya kupambana na ufisadi ambavyo mara nyingi vinaingiliwa na siasa. Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) inayohusika na mapambano dhidi ya rushwa nchini Tanzania, imelalamikiwa kwa kutofanya kazi na kukosa uhuru wa kujiendesha.
Kumekuwa na kesi kadhaa za ufisadi zinazowahusisha viongozi wa serikali, ikiwa ni pamoja na kashfa ya hivi karibuni ya ununuzi wa zana za kijeshi na serikali ya Tanzania. Katika kesi hiyo, ilidaiwa kuwa maafisa wa serikali waliohusika walipokea pesa kutoka kwa msambazaji, ambayo ilisababisha malipo ya ziada ya hadi bilioni moja za kitanzania.
Suala jingine nchini Tanzania ni ukosefu wa uwazi katika michakato ya maamuzi ya serikali. Ufinyu wa upatikanaji wa habari kwa umma na vyombo vya habari unadhoofisha uwezo wa wananchi wa kuiwajibisha serikali. Kumekuwa na matukio kadhaa ambapo serikali imekuwa ikilaumiwa kwa kufanya maamuzi bila mashauri ya wananchi au michango. Kwa mfano, hivi majuzi serikali ilipendekeza mswada wa marekebisho ya Sheria ya Mawasiliano ya Kielektroniki na Posta, ambayo ingewataka waundaji wa maudhui mtandaoni, wakiwemo wanablogu na waimbaji podikasti, kujisajili na serikali na kulipa ada. Mswada huo ulishutumiwa vikali kwa kuzuia uhuru wa kujieleza na kukandamiza vyombo vya habari vya mtandaoni.
Aidha, mahakama ya Tanzania imekosolewa kwa kukosa uhuru, jambo ambalo linadhoofisha uwezo wake wa kufanya kazi ya ukaguzi wa serikali na kutoa hukumu bila upendeleo. Kumekuwa na matukio kadhaa ambapo mahakama imekuwa ikishutumiwa kwa kufanya maamuzi yanayopendelea chama tawala au serikali. Katika kesi moja, Serikali ya Tanzania ililaumiwa kwa kushawishi uamuzi wa Mahakama ya Afrika Mashariki, ambayo iliamua kuunga mkono uamuzi wa serikali wa kupiga marufuku mikutano ya kisiasa nchini.
Ili kushughulikia masuala haya, Katiba ya Tanzania inahitaji kufanyiwa marekebisho ili kutoa vyombo imara na vilivyo huru zaidi vya kupambana na rushwa, uwazi zaidi katika uendeshaji wa serikali na mahakama huru. Kwa mfano, Katiba inaweza kurekebishwa ili kuunda chombo huru kamili cha kupambana na ufisadi chenye uwezo mkubwa wa uchunguzi na uendeshaji wa mashtaka.
Chombo hiki kinapaswa kuwekewa kinga dhidi ya kuingiliwa kisiasa na kuwa na uwezo wa kuchunguza na kuwashtaki viongozi wa umma na raia binafsi wanaojihusisha na ufisadi. Zaidi ya hayo, Katiba inaweza kurekebishwa ili kuhakikisha uwazi zaidi katika michakato ya kufanya maamuzi ya serikali. Hii inaweza kujumuisha vifungu vinavyoitaka serikali kuchapisha rasimu ya sera na sheria zote kwa maoni ya umma kabla ya kukamilishwa.
Serikali pia inaweza kuhitajika kuchapisha ripoti za mara kwa mara juu ya uendeshaji na matumizi yake ili kuhakikisha uwajibikaji zaidi. Ili kukuza mahakama huru, Katiba inaweza kurekebishwa ili kutoa uhuru zaidi wa kimahakama. Hii inaweza kujumuisha masharti ambayo yanahitaji uteuzi wa mahakama ufanywe kwa kuzingatia sifa na uzoefu, badala ya misimamo ya kisiasa.
Katiba inaweza pia kuanzisha chombo cha uangalizi wa mahakama ili kuhakikisha kwamba mahakama haiko chini ya ushawishi wa kisiasa. Pamoja na marekebisho ya katiba, serikali inatakiwa kuchukua hatua madhubuti kuhakikisha viongozi wa umma wanawajibishwa kwa matendo yao na wananchi wana uwezo wa kuiwajibisha serikali yao.
Hii inaweza kujumuisha kuunda sheria za ulinzi wa watoa taarifa ili kuwahimiza watu binafsi kuripoti rushwa na ufisadi bila hofu ya kuadhibiwa. Serikali pia inaweza kuanzisha nambari ya simu au tovuti ya raia ili kuripoti ufisadi na makosa mengine ya serikali. Ili kuhakikisha kwamba wananchi wana uwezo wa kushiriki katika michakato ya maamuzi ya serikali, serikali inaweza kuanzisha kamati za ushauri za wananchi ambazo hutoa maoni kuhusu sera na sheria muhimu.
Hatimaye, kuna haja ya kuwa na utashi mkubwa wa kisiasa kutekeleza mabadiliko haya. Serikali ionyeshe dhamira yake ya utawala bora na uwajibikaji kwa kuyapa kipaumbele masuala haya na kutenga rasilimali za kutosha ili kuyashughulikia.
Jumuiya ya kimataifa pia inaweza kuchukua jukumu kwa kuunga mkono juhudi za kupambana na rushwa na kutetea uwazi zaidi na uwajibikaji nchini Tanzania.
Kwa kumalizia, udhaifu wa Katiba ya Tanzania umekwamisha uwajibikaji na utawala bora nchini. Ili kushughulikia masuala haya, Katiba inahitaji kufanyiwa marekebisho ili kutoa vyombo imara na vilivyo huru zaidi vya kupambana na ufisadi, uwazi zaidi katika shughuli za serikali, na mahakama huru. Zaidi ya hayo, serikali inahitaji kuchukua hatua madhubuti ili kuhakikisha kuwa viongozi wa umma wanawajibishwa na wananchi wana uwezo wa kushiriki katika mchakato wa kufanya maamuzi.
Ni lazima serikali ionyeshe dhamira yake katika masuala haya kwa kuyapa kipaumbele na kutenga rasilimali za kutosha ili kuyashughulikia.
Moja ya masuala makubwa nchini Tanzania ni ukosefu wa uwajibikaji miongoni mwa viongozi wa umma. Hili linaweza kuonekana katika ripoti za mara kwa mara za rushwa na matumizi mabaya ya fedha za umma. Ukosefu wa uwajibikaji unazidishwa na vyombo dhaifu vya kupambana na ufisadi ambavyo mara nyingi vinaingiliwa na siasa. Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) inayohusika na mapambano dhidi ya rushwa nchini Tanzania, imelalamikiwa kwa kutofanya kazi na kukosa uhuru wa kujiendesha.
Kumekuwa na kesi kadhaa za ufisadi zinazowahusisha viongozi wa serikali, ikiwa ni pamoja na kashfa ya hivi karibuni ya ununuzi wa zana za kijeshi na serikali ya Tanzania. Katika kesi hiyo, ilidaiwa kuwa maafisa wa serikali waliohusika walipokea pesa kutoka kwa msambazaji, ambayo ilisababisha malipo ya ziada ya hadi bilioni moja za kitanzania.
Suala jingine nchini Tanzania ni ukosefu wa uwazi katika michakato ya maamuzi ya serikali. Ufinyu wa upatikanaji wa habari kwa umma na vyombo vya habari unadhoofisha uwezo wa wananchi wa kuiwajibisha serikali. Kumekuwa na matukio kadhaa ambapo serikali imekuwa ikilaumiwa kwa kufanya maamuzi bila mashauri ya wananchi au michango. Kwa mfano, hivi majuzi serikali ilipendekeza mswada wa marekebisho ya Sheria ya Mawasiliano ya Kielektroniki na Posta, ambayo ingewataka waundaji wa maudhui mtandaoni, wakiwemo wanablogu na waimbaji podikasti, kujisajili na serikali na kulipa ada. Mswada huo ulishutumiwa vikali kwa kuzuia uhuru wa kujieleza na kukandamiza vyombo vya habari vya mtandaoni.
Aidha, mahakama ya Tanzania imekosolewa kwa kukosa uhuru, jambo ambalo linadhoofisha uwezo wake wa kufanya kazi ya ukaguzi wa serikali na kutoa hukumu bila upendeleo. Kumekuwa na matukio kadhaa ambapo mahakama imekuwa ikishutumiwa kwa kufanya maamuzi yanayopendelea chama tawala au serikali. Katika kesi moja, Serikali ya Tanzania ililaumiwa kwa kushawishi uamuzi wa Mahakama ya Afrika Mashariki, ambayo iliamua kuunga mkono uamuzi wa serikali wa kupiga marufuku mikutano ya kisiasa nchini.
Ili kushughulikia masuala haya, Katiba ya Tanzania inahitaji kufanyiwa marekebisho ili kutoa vyombo imara na vilivyo huru zaidi vya kupambana na rushwa, uwazi zaidi katika uendeshaji wa serikali na mahakama huru. Kwa mfano, Katiba inaweza kurekebishwa ili kuunda chombo huru kamili cha kupambana na ufisadi chenye uwezo mkubwa wa uchunguzi na uendeshaji wa mashtaka.
Chombo hiki kinapaswa kuwekewa kinga dhidi ya kuingiliwa kisiasa na kuwa na uwezo wa kuchunguza na kuwashtaki viongozi wa umma na raia binafsi wanaojihusisha na ufisadi. Zaidi ya hayo, Katiba inaweza kurekebishwa ili kuhakikisha uwazi zaidi katika michakato ya kufanya maamuzi ya serikali. Hii inaweza kujumuisha vifungu vinavyoitaka serikali kuchapisha rasimu ya sera na sheria zote kwa maoni ya umma kabla ya kukamilishwa.
Serikali pia inaweza kuhitajika kuchapisha ripoti za mara kwa mara juu ya uendeshaji na matumizi yake ili kuhakikisha uwajibikaji zaidi. Ili kukuza mahakama huru, Katiba inaweza kurekebishwa ili kutoa uhuru zaidi wa kimahakama. Hii inaweza kujumuisha masharti ambayo yanahitaji uteuzi wa mahakama ufanywe kwa kuzingatia sifa na uzoefu, badala ya misimamo ya kisiasa.
Katiba inaweza pia kuanzisha chombo cha uangalizi wa mahakama ili kuhakikisha kwamba mahakama haiko chini ya ushawishi wa kisiasa. Pamoja na marekebisho ya katiba, serikali inatakiwa kuchukua hatua madhubuti kuhakikisha viongozi wa umma wanawajibishwa kwa matendo yao na wananchi wana uwezo wa kuiwajibisha serikali yao.
Hii inaweza kujumuisha kuunda sheria za ulinzi wa watoa taarifa ili kuwahimiza watu binafsi kuripoti rushwa na ufisadi bila hofu ya kuadhibiwa. Serikali pia inaweza kuanzisha nambari ya simu au tovuti ya raia ili kuripoti ufisadi na makosa mengine ya serikali. Ili kuhakikisha kwamba wananchi wana uwezo wa kushiriki katika michakato ya maamuzi ya serikali, serikali inaweza kuanzisha kamati za ushauri za wananchi ambazo hutoa maoni kuhusu sera na sheria muhimu.
Hatimaye, kuna haja ya kuwa na utashi mkubwa wa kisiasa kutekeleza mabadiliko haya. Serikali ionyeshe dhamira yake ya utawala bora na uwajibikaji kwa kuyapa kipaumbele masuala haya na kutenga rasilimali za kutosha ili kuyashughulikia.
Jumuiya ya kimataifa pia inaweza kuchukua jukumu kwa kuunga mkono juhudi za kupambana na rushwa na kutetea uwazi zaidi na uwajibikaji nchini Tanzania.
Kwa kumalizia, udhaifu wa Katiba ya Tanzania umekwamisha uwajibikaji na utawala bora nchini. Ili kushughulikia masuala haya, Katiba inahitaji kufanyiwa marekebisho ili kutoa vyombo imara na vilivyo huru zaidi vya kupambana na ufisadi, uwazi zaidi katika shughuli za serikali, na mahakama huru. Zaidi ya hayo, serikali inahitaji kuchukua hatua madhubuti ili kuhakikisha kuwa viongozi wa umma wanawajibishwa na wananchi wana uwezo wa kushiriki katika mchakato wa kufanya maamuzi.
Ni lazima serikali ionyeshe dhamira yake katika masuala haya kwa kuyapa kipaumbele na kutenga rasilimali za kutosha ili kuyashughulikia.
Upvote
2
