Mlolwa Edward
Member
- Nov 1, 2016
- 66
- 64
Utangulizi:
Katika miaka ya hivi karibuni, Tanzania imekabiliana na changamoto nyingi zinazohusu uwajibikaji na utawala bora katika sekta mbalimbali. Kukosekana kwa uwazi, taasisi dhaifu, na ukosefu wa uangalizi kumejenga mazingira ambapo rushwa na kutokujali kunastawi. Makala haya yanaangazia baadhi ya masuala muhimu ambayo yameikumba Tanzania, yakitoa mifano hai ya matukio na kuangazia hitaji la haraka la mabadiliko.
1. Utawala katika Sekta ya Umma:
Sekta ya umma ya Tanzania imepata matatizo makubwa katika uwajibikaji na utawala bora. Kesi moja maarufu ni kashfa ya ufisadi inayohusu akaunti ya Malimbikizo ya Malipo ya Nje (EPA), ambayo ilikuja kujulikana mwaka 2014. Viongozi wa ngazi za juu serikalini walihusishwa na ubadhirifu wa fedha zilizokusudiwa kulipia madeni ya nje. Tukio hili lilifichua ufisadi uliokita mizizi uliokuwa umeenea katika sekta ya umma, na kusababisha kupoteza imani kwa umma.
Zaidi ya hayo, ukosefu wa uwajibikaji ndani ya mfumo wa manunuzi ya umma umechochea ufisadi. Matukio kadhaa ya kandarasi na punguzo la bei zimeripotiwa, huku watu binafsi na makampuni yenye ushawishi wakinufaika kwa gharama ya fedha za umma. Kwa mfano, uchunguzi wa 2016 kuhusu kandarasi za uwongo za nishati zilizopewa kampuni yenye uhusiano wa karibu na afisa wa serikali ulifichua ukubwa wa ufisadi katika sekta hiyo.
2. Michakato ya Uchaguzi na Uwajibikaji wa Kisiasa:
Michakato ya uchaguzi ya Tanzania pia imekabiliwa na uchunguzi, na kuibua wasiwasi kuhusu dhamira ya nchi katika demokrasia na uwajibikaji. Uchaguzi mkuu wa 2020 ulishuhudia madai ya udanganyifu katika uchaguzi na ukandamizaji wa wapiga kura. Wagombea wa upinzani na mashirika ya kiraia waliripoti matukio ya vitisho, unyanyasaji, na uchakachuaji wa matokeo, hivyo kutilia shaka uaminifu wa mfumo wa uchaguzi.
Aidha, uwajibikaji wa kisiasa umeathirika kutokana na nafasi finyu ya upinzani na kupungua kwa uhuru wa raia. Kuzimwa kwa sauti za upinzani na kulengwa kwa wanahabari na wanaharakati kumechangia hali ya hofu na kujidhibiti. Kutoweka kwa mwaka wa 2017 kwa mwanahabari mashuhuri wa uchunguzi ni ukumbusho tosha wa hatari zinazowakabili wale wanaothubutu kufichua ufisadi na kushikilia mamlaka ya kuwajibika.
3. Usimamizi wa Maliasili:
Tanzania ina utajiri mkubwa wa maliasili yakiwemo madini, mafuta na gesi. Hata hivyo, usimamizi mbovu na ukosefu wa uwajibikaji katika sekta hii umeinyima nchi manufaa inayoweza kujitokeza. Uchunguzi wa 2017 kuhusu usafirishaji wa madini nje ya nchi ulifichua mpango mkubwa wa ukwepaji ushuru unaohusisha kampuni ya uchimbaji madini ya Kanada. Ilikadiriwa kuwa Tanzania ilipoteza mabilioni ya dola katika mapato, ambayo yangeweza kuwekezwa katika miundombinu muhimu na programu za kijamii.
Vile vile, hali isiyoeleweka ya mikataba na michakato ya utoaji leseni katika sekta ya mafuta na gesi imeibua wasiwasi kuhusu uwajibikaji. Bila uangalizi mzuri na uwazi, kuna hatari kwamba rasilimali hizi muhimu hazitawanufaisha Watanzania badala yake zitawatajirisha wachache waliochaguliwa.
Tanzania ipo katika njia panda, huku uwajibikaji na utawala bora ukiwa ndio nguzo kuu kwa maendeleo na maendeleo yake. Mifano iliyotolewa hapo juu inawakilisha sehemu ndogo tu ya masuala yanayoikumba nchi.
Ili kukabiliana na changamoto hizi, hatua kadhaa lazima zichukuliwe.
Kwanza, ipo haja ya kuwa na vyombo imara na vilivyo huru vya kupambana na ufisadi vyenye mamlaka ya kuchunguza na kuendesha kesi bila hofu ya kuingiliwa kisiasa. Kuimarisha taasisi kama vile Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) ni muhimu katika suala hili.
Pili, kukuza uwazi na ufikiaji wa habari ni muhimu. Serikali inapaswa kutunga na kutekeleza sheria zinazohakikisha uhuru wa vyombo vya habari, kulinda watoa taarifa, na kuhakikisha ufichuzi wa taarifa za umma. Kwa kufanya hivyo, wananchi wanaweza kuwawajibisha viongozi wao na kushiriki kikamilifu katika michakato ya utawala.
Tatu, mageuzi ya uchaguzi ambayo yanaboresha uadilifu na ujumuishaji wa mfumo wa uchaguzi lazima yapewe kipaumbele. Hii ni pamoja na kuunda mazingira yanayoruhusu ushindani wa haki, usimamizi huru wa uchaguzi, na kuheshimu haki za binadamu.
Ili kufikia uwajibikaji na utawala bora nchini Tanzania kunahitaji juhudi za pamoja kutoka kwa serikali na wananchi wake. Marekebisho yanapaswa kutekelezwa katika sekta mbalimbali ili kushughulikia masuala ya kina ambayo yamezuia maendeleo.
Katika sekta ya umma, hatua kali zinapaswa kuwekwa ili kukabiliana na rushwa. Hii ni pamoja na kuimarisha vyombo vya kupambana na rushwa kama vile Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) na kuhakikisha uhuru wao dhidi ya kuingiliwa na siasa.
Zaidi ya hayo, taratibu za uwazi na zinazowajibika za manunuzi ya umma zinapaswa kuanzishwa ili kuzuia kandarasi na marupurupu yaliyokithiri. Kwa kukuza uwazi na uwajibikaji katika sekta ya umma, uaminifu unaweza kurejeshwa, na fedha za umma zinaweza kutumika ipasavyo kwa manufaa ya Watanzania wote.
Michakato ya uchaguzi nchini Tanzania inahitaji kufanyiwa mageuzi makubwa ili kuhakikisha uwajibikaji wa kisiasa. Sheria za uchaguzi zinapaswa kurekebishwa ili kuimarisha uadilifu wa uchaguzi, kulinda haki za wagombea wa upinzani, na kuwezesha usimamizi huru.
Zaidi ya hayo, lazima kuwe na mwisho wa vitisho na unyanyasaji wa sauti za upinzani, waandishi wa habari, na wanaharakati. Jumuiya ya kiraia iliyo huru na hai ni muhimu kwa kuwawajibisha walio madarakani na kukuza utamaduni wa utawala wa kidemokrasia.
Juhudi za kukuza uwajibikaji lazima ziende kwenye usimamizi wa maliasili. Serikali inapaswa kutanguliza uwazi katika mikataba na michakato ya utoaji leseni katika tasnia ya uziduaji. Hii itasaidia kuzuia ufisadi na kuhakikisha kuwa mapato yatokanayo na rasilimali hizi yananufaisha watu wote. Mifumo madhubuti ya udhibiti, taratibu za uangalizi, na ushirikishwaji wa asasi za kiraia zinaweza kuchukua jukumu muhimu katika kuhakikisha usimamizi wa rasilimali unaowajibika na uwajibikaji.
Ili kuleta mabadiliko ya kudumu, elimu na uelewa kuhusu uwajibikaji na utawala bora unapaswa kukuzwa katika ngazi zote za jamii. Wananchi wanapaswa kuelewa haki zao na kushiriki kikamilifu katika kuwawajibisha viongozi wao. Mashirika ya kiraia na vyombo vya habari vinapaswa kuungwa mkono na kulindwa kwani vinachukua nafasi muhimu katika kufichua ufisadi na kuendeleza uwazi.
Kwa kumalizia, Tanzania haina budi kukabiliana na changamoto za uwajibikaji na utawala bora ambazo zimekwamisha maendeleo yake. Kutambua mabadiliko ya maana kunahitaji kujitolea kwa serikali, ushiriki wa wananchi kikamilifu, na kuungwa mkono na washirika wa kimataifa. Kwa kushughulikia rushwa, kurekebisha taratibu za uchaguzi, na kukuza uwazi katika usimamizi wa maliasili, Tanzania inaweza kuweka njia kwa mustakabali mwema wenye uwajibikaji na utawala bora katika msingi wake.
Katika miaka ya hivi karibuni, Tanzania imekabiliana na changamoto nyingi zinazohusu uwajibikaji na utawala bora katika sekta mbalimbali. Kukosekana kwa uwazi, taasisi dhaifu, na ukosefu wa uangalizi kumejenga mazingira ambapo rushwa na kutokujali kunastawi. Makala haya yanaangazia baadhi ya masuala muhimu ambayo yameikumba Tanzania, yakitoa mifano hai ya matukio na kuangazia hitaji la haraka la mabadiliko.
1. Utawala katika Sekta ya Umma:
Sekta ya umma ya Tanzania imepata matatizo makubwa katika uwajibikaji na utawala bora. Kesi moja maarufu ni kashfa ya ufisadi inayohusu akaunti ya Malimbikizo ya Malipo ya Nje (EPA), ambayo ilikuja kujulikana mwaka 2014. Viongozi wa ngazi za juu serikalini walihusishwa na ubadhirifu wa fedha zilizokusudiwa kulipia madeni ya nje. Tukio hili lilifichua ufisadi uliokita mizizi uliokuwa umeenea katika sekta ya umma, na kusababisha kupoteza imani kwa umma.
Zaidi ya hayo, ukosefu wa uwajibikaji ndani ya mfumo wa manunuzi ya umma umechochea ufisadi. Matukio kadhaa ya kandarasi na punguzo la bei zimeripotiwa, huku watu binafsi na makampuni yenye ushawishi wakinufaika kwa gharama ya fedha za umma. Kwa mfano, uchunguzi wa 2016 kuhusu kandarasi za uwongo za nishati zilizopewa kampuni yenye uhusiano wa karibu na afisa wa serikali ulifichua ukubwa wa ufisadi katika sekta hiyo.
2. Michakato ya Uchaguzi na Uwajibikaji wa Kisiasa:
Michakato ya uchaguzi ya Tanzania pia imekabiliwa na uchunguzi, na kuibua wasiwasi kuhusu dhamira ya nchi katika demokrasia na uwajibikaji. Uchaguzi mkuu wa 2020 ulishuhudia madai ya udanganyifu katika uchaguzi na ukandamizaji wa wapiga kura. Wagombea wa upinzani na mashirika ya kiraia waliripoti matukio ya vitisho, unyanyasaji, na uchakachuaji wa matokeo, hivyo kutilia shaka uaminifu wa mfumo wa uchaguzi.
Aidha, uwajibikaji wa kisiasa umeathirika kutokana na nafasi finyu ya upinzani na kupungua kwa uhuru wa raia. Kuzimwa kwa sauti za upinzani na kulengwa kwa wanahabari na wanaharakati kumechangia hali ya hofu na kujidhibiti. Kutoweka kwa mwaka wa 2017 kwa mwanahabari mashuhuri wa uchunguzi ni ukumbusho tosha wa hatari zinazowakabili wale wanaothubutu kufichua ufisadi na kushikilia mamlaka ya kuwajibika.
3. Usimamizi wa Maliasili:
Tanzania ina utajiri mkubwa wa maliasili yakiwemo madini, mafuta na gesi. Hata hivyo, usimamizi mbovu na ukosefu wa uwajibikaji katika sekta hii umeinyima nchi manufaa inayoweza kujitokeza. Uchunguzi wa 2017 kuhusu usafirishaji wa madini nje ya nchi ulifichua mpango mkubwa wa ukwepaji ushuru unaohusisha kampuni ya uchimbaji madini ya Kanada. Ilikadiriwa kuwa Tanzania ilipoteza mabilioni ya dola katika mapato, ambayo yangeweza kuwekezwa katika miundombinu muhimu na programu za kijamii.
Vile vile, hali isiyoeleweka ya mikataba na michakato ya utoaji leseni katika sekta ya mafuta na gesi imeibua wasiwasi kuhusu uwajibikaji. Bila uangalizi mzuri na uwazi, kuna hatari kwamba rasilimali hizi muhimu hazitawanufaisha Watanzania badala yake zitawatajirisha wachache waliochaguliwa.
Tanzania ipo katika njia panda, huku uwajibikaji na utawala bora ukiwa ndio nguzo kuu kwa maendeleo na maendeleo yake. Mifano iliyotolewa hapo juu inawakilisha sehemu ndogo tu ya masuala yanayoikumba nchi.
Ili kukabiliana na changamoto hizi, hatua kadhaa lazima zichukuliwe.
Kwanza, ipo haja ya kuwa na vyombo imara na vilivyo huru vya kupambana na ufisadi vyenye mamlaka ya kuchunguza na kuendesha kesi bila hofu ya kuingiliwa kisiasa. Kuimarisha taasisi kama vile Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) ni muhimu katika suala hili.
Pili, kukuza uwazi na ufikiaji wa habari ni muhimu. Serikali inapaswa kutunga na kutekeleza sheria zinazohakikisha uhuru wa vyombo vya habari, kulinda watoa taarifa, na kuhakikisha ufichuzi wa taarifa za umma. Kwa kufanya hivyo, wananchi wanaweza kuwawajibisha viongozi wao na kushiriki kikamilifu katika michakato ya utawala.
Tatu, mageuzi ya uchaguzi ambayo yanaboresha uadilifu na ujumuishaji wa mfumo wa uchaguzi lazima yapewe kipaumbele. Hii ni pamoja na kuunda mazingira yanayoruhusu ushindani wa haki, usimamizi huru wa uchaguzi, na kuheshimu haki za binadamu.
Ili kufikia uwajibikaji na utawala bora nchini Tanzania kunahitaji juhudi za pamoja kutoka kwa serikali na wananchi wake. Marekebisho yanapaswa kutekelezwa katika sekta mbalimbali ili kushughulikia masuala ya kina ambayo yamezuia maendeleo.
Katika sekta ya umma, hatua kali zinapaswa kuwekwa ili kukabiliana na rushwa. Hii ni pamoja na kuimarisha vyombo vya kupambana na rushwa kama vile Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) na kuhakikisha uhuru wao dhidi ya kuingiliwa na siasa.
Zaidi ya hayo, taratibu za uwazi na zinazowajibika za manunuzi ya umma zinapaswa kuanzishwa ili kuzuia kandarasi na marupurupu yaliyokithiri. Kwa kukuza uwazi na uwajibikaji katika sekta ya umma, uaminifu unaweza kurejeshwa, na fedha za umma zinaweza kutumika ipasavyo kwa manufaa ya Watanzania wote.
Michakato ya uchaguzi nchini Tanzania inahitaji kufanyiwa mageuzi makubwa ili kuhakikisha uwajibikaji wa kisiasa. Sheria za uchaguzi zinapaswa kurekebishwa ili kuimarisha uadilifu wa uchaguzi, kulinda haki za wagombea wa upinzani, na kuwezesha usimamizi huru.
Zaidi ya hayo, lazima kuwe na mwisho wa vitisho na unyanyasaji wa sauti za upinzani, waandishi wa habari, na wanaharakati. Jumuiya ya kiraia iliyo huru na hai ni muhimu kwa kuwawajibisha walio madarakani na kukuza utamaduni wa utawala wa kidemokrasia.
Juhudi za kukuza uwajibikaji lazima ziende kwenye usimamizi wa maliasili. Serikali inapaswa kutanguliza uwazi katika mikataba na michakato ya utoaji leseni katika tasnia ya uziduaji. Hii itasaidia kuzuia ufisadi na kuhakikisha kuwa mapato yatokanayo na rasilimali hizi yananufaisha watu wote. Mifumo madhubuti ya udhibiti, taratibu za uangalizi, na ushirikishwaji wa asasi za kiraia zinaweza kuchukua jukumu muhimu katika kuhakikisha usimamizi wa rasilimali unaowajibika na uwajibikaji.
Ili kuleta mabadiliko ya kudumu, elimu na uelewa kuhusu uwajibikaji na utawala bora unapaswa kukuzwa katika ngazi zote za jamii. Wananchi wanapaswa kuelewa haki zao na kushiriki kikamilifu katika kuwawajibisha viongozi wao. Mashirika ya kiraia na vyombo vya habari vinapaswa kuungwa mkono na kulindwa kwani vinachukua nafasi muhimu katika kufichua ufisadi na kuendeleza uwazi.
Kwa kumalizia, Tanzania haina budi kukabiliana na changamoto za uwajibikaji na utawala bora ambazo zimekwamisha maendeleo yake. Kutambua mabadiliko ya maana kunahitaji kujitolea kwa serikali, ushiriki wa wananchi kikamilifu, na kuungwa mkono na washirika wa kimataifa. Kwa kushughulikia rushwa, kurekebisha taratibu za uchaguzi, na kukuza uwazi katika usimamizi wa maliasili, Tanzania inaweza kuweka njia kwa mustakabali mwema wenye uwajibikaji na utawala bora katika msingi wake.
Upvote
2