Kwanini Nchi za Afrika Zimepwaya Kimaendeleo Ukilinganisha na Nchi za Asia Ingawa kwa Pamoja Tulikuwa Chini ya Ukoloni?

Tauceti Rigel

JF-Expert Member
Joined
Mar 6, 2025
Posts
201
Reaction score
556

Na Mjumbe wa Nafsi za Watu​




Je, ukoloni pekee ndiyo unaolaumiwa? Au kuna mengine zaidi? Hili ni swali ambalo linaibuka tena na tena miongoni mwa wachambuzi wa historia, maendeleo na siasa za kimataifa. Mara nyingi, hoja maarufu inayorudiwa ni kwamba mataifa ya Afrika yamekuwa nyuma kwa sababu ya athari za ukoloni. Lakini swali lenye changamoto kubwa zaidi ni hili: Mbona baadhi ya nchi za Asia kama Korea Kusini, Singapore au hata Malaysia – ambazo nazo zilipitia ukoloni wa kikatili – zimeweza kuinuka haraka na kuwa nguvu za kiuchumi? Ipo tofauti gani kati ya wao na sisi?

Kwa makala hii, tutachambua sababu mbalimbali kwa mtazamo mpana wa kihistoria, kijiografia, kiutamaduni na kisiasa, huku tukijaribu kuvunja baadhi ya dhana potofu ambazo zimejengeka bila tafakuri ya kina.




1. Ramani Iliyochorwa kwa Wino wa Mkoloni: Siasa ya Ulimwengu Bandia

Kwanza kabisa, ni lazima tukubali ukweli huu mchungu: nchi nyingi za Afrika si mataifa kwa maana halisi ya neno, bali ni ramani tu zilizochorwa mezani na mabeberu wa Ulaya bila kujali historia, utambulisho wa kikabila au mipaka ya jamii zilizokuwepo kabla.

Nchini kama Botswana, Rwanda na Ethiopia zimeonyesha mafanikio kwa sababu kulikuwa na mfumo wa utawala au uongozi wa kiutawala uliokuwepo kabla ya ukoloni – mifumo ambayo ilirudishwa haraka baada ya uhuru na ikawa msingi wa maendeleo. Lakini nchi kama DRC, Nigeria au Sudan zilichanganywa kwa namna ambayo leo hii tunaona migogoro ya ndani isiyokwisha.

Kwa upande wa Asia, hata nchi zilizotawaliwa kama Vietnam au India, zilikuwa na muunganiko wa kihistoria, tamaduni kubwa, na miundombinu ya kijamii ambayo ilihimili mitikisiko ya baada ya ukoloni. Wao walikuwa na "taifa" kabla ya mkoloni kuja. Afrika ilipewa mataifa na mkoloni – bila muungano wa kihisia miongoni mwa raia.




2. Ukoloni Uliomaliza Elimu, Si Tu Rasilimali

Tofauti nyingine kubwa iko kwenye namna ukoloni ulivyotekelezwa. Ukoloni wa Asia ulijikita katika biashara, miundombinu na wakati mwingine hata kuwekeza kwenye elimu ya wenyeji kwa sababu ya faida ya muda mrefu. Lakini Afrika, ukoloni ulikuwa ni wa kimachachari, ukoloni wa matusi.

Wazungu waliwaza hivi: "Mwafrika ni mzigo wa kubebeka tu. Tumpatie elimu ya msingi, kazi za mikono, na tumtumie kama mtumishi." Wakati huo huo, Hong Kong ilijengwa kuwa kituo cha kifedha, India ilijengewa reli na mfumo wa mahakama, lakini Afrika ikabaki kuwa shamba la kuchuma bila kupanda maarifa.

Baada ya uhuru, Afrika ikajikuta haina wasomi wa kutosha, haina mfumo thabiti wa kuendesha nchi, na mbaya zaidi – ikarithi taasisi za kikoloni zilizolenga utawala wa mabavu, si maendeleo.




3. Msaada wa Kimataifa Uliolemaza Badala ya Kukuza

Katika mazingira ya ushindani wa dunia (globalization), misaada ya kimataifa ilitarajiwa kusaidia nchi zinazoendelea. Lakini kwa Afrika, misaada mingi haikujenga uwezo wa ndani. Ilileta vyakula, nguo, na hata wataalam wa kigeni – lakini haikujenga viwanda, haikusaidia kukuza uzalishaji wa ndani.

Ulikuwa ni mtindo wa "kutoa samaki kila siku" badala ya "kumfundisha kuvua." Matokeo yake? Sekta ya kilimo ilidumaa, viwanda vya nguo vikakufa kwa ushindani wa bidhaa za msaada, na hatimaye bara zima likawa tegemezi.




4. Umasikini Unaosababishwa na Mipaka ya Kijiografia

Tazama ramani ya Afrika. Jinsi ilivyo – nchi nyingi hazina njia rahisi za baharini, nyingi ni landlocked. Usafiri kati ya nchi moja na nyingine ni mgumu, gharama ya kusafirisha bidhaa kutoka Uganda hadi bandari ya Mombasa ni kubwa zaidi kuliko kusafirisha bidhaa kutoka China kuja Afrika.

Asia, kwa upande mwingine, ina mtandao wa bandari, reli, na majiji yaliyounganishwa kwa haraka. Hii inafanya biashara, uvumbuzi, na mabadiliko ya kiteknolojia kuwa rahisi. Afrika bado haijaweza hata kujenga reli za kisasa zinazounganisha mashariki na magharibi mwa bara hili.




5. Siasa za Migongano na Ukosefu wa Uwajibikaji

Wakati Korea Kusini ilipovamiwa na vita vya kikomunisti, walijenga taasisi thabiti, wakawekeza kwenye elimu na teknolojia, na leo ni miongoni mwa mataifa tajiri. Lakini Afrika? Mapinduzi ya kijeshi, udikteta, vita vya wenyewe kwa wenyewe, na viongozi waliotumia udini, ukabila au hata misaada ya nje kwa manufaa binafsi.

Na hapa ndipo “rushwa” inapoingia – si tabia ya mtu binafsi tu, bali mfumo mzima usio na mshikamano wa kitaifa. Katika taifa ambalo wananchi wanajihisi zaidi kama “Wafulani” au “Wamasai” kuliko “Watanzania” au “Wakenya,” ni vigumu kuwa na nidhamu ya kitaifa au dira ya pamoja.




6. Sauti Mpya: Afrika Inaanza Kujifunza Kutembea Kwa Miguu Yake

Hata hivyo, si kweli kwamba Afrika yote imeshindwa. Mwaka 2024, ripoti ya Euromonitor International ilisema kuwa Afrika Mashariki ndiyo eneo linalokuwa kwa kasi zaidi kiuchumi barani Afrika na hata kupita baadhi ya mataifa ya Asia. Nchi kama Ethiopia, Rwanda na Tanzania zinaonyesha viashiria vya ukuaji wa kweli.

Tatizo kubwa ni namna simulizi za mafanikio Afrika hazina nafasi katika vyombo vya habari vya dunia. Tunaambiwa “Afrika ni masikini” lakini hatuambiwi kuwa Kenya inaongoza kwa ubunifu wa teknolojia ya fedha (Fintech) barani, au kwamba Nigeria inazalisha filamu zaidi kuliko Hollywood.




Hitimisho: Kuondoa Matusi ya Kimfumo na Kujenga Kizazi Kipya

Afrika haijachelewa. Bali imeanza safari ndefu huku ikiwa imefungwa miguu na historia, ikivutwa nyuma na siasa za kikabila, na wakati mwingine ikilishwa matusi ya kifikra toka kwa waliovimba na historia ya maendeleo yao.

Lakini leo, kizazi kipya cha Waafrika kinatambua kuwa: “Hakuna atakayetujenga isipokuwa sisi wenyewe.” Elimu, umoja, taasisi huru, uongozi bora, na uvumbuzi – hivi ndivyo silaha mpya za ukombozi wa maendeleo barani Afrika.

Na tukiweza kushinda vita vya ndani – basi dunia haitaweza kutuzuia.

Mwisho.
Kama ilivyo kwa kila taifa, maendeleo si matokeo ya bahati nasibu, bali ni muunganiko wa maamuzi bora, mshikamano, na dira ya muda mrefu. Afrika inaweza. Afrika inaanza. Afrika itasimama.
​
 
Tatizo kubwa hatuna ubunifu haya wa kutengeneza vitu vya kawaida kama chupi na hata vazi la taifa (Madera)
 
UONGOZI, UONGOZI, UONGOZI.
 
Cookies are required to use this site. You must accept them to continue using the site. Learn more…