Mhaya
JF-Expert Member
- Aug 20, 2023
- 1,831
- 5,489
Kukamatwa au kung’atwa shingoni kunaweza kusababisha utulivu kwa wanyama, na hata kwa binadamu, kutokana na sababu kadhaa za kisaikolojia na kisaikolojia:
1. Kusisimuliwa kwa mshipa wa fahamu (Neva) ya Vagus
Neva ya vagus inapita kwenye shingo na ina jukumu muhimu katika mfumo wa parasympathetic wa mwili (mfumo wa kuufanya mwili kupumzika 'Relaxation' na kusaga chakula 'Digestion'). Shinikizo la kugusa au kusisimua mshipa huu wa fahamu 'neva' hii inaweza kupunguza kasi ya mapigo ya moyo na kusababisha hali ya utulivu au hata hali ya mwili kuganda kwa dakika kadhaa.
Kwa wanyama, mwitikio huu unajulikana kama "Tonic Immobility" kwa muda au "Freeze Response", ambayo ni mbinu ya kujihami dhidi ya wanyama wawindaji.
2. Kuhusishwa na Tabia za Uzazi au Kijamii.
Kwa wanyama wengi, kung’atwa, kuvutwa au kushikwa shingoni kunahusishwa na usimamizi wa wazazi, hasa kwa wanyama wachanga. Paka, mbwa na wanyama wengine huwabeba watoto wao kwa kuwashika shingoni, na hii huchochea mwitikio wa hali ya asili ambapo watoto wa wanyama utulia.
Kwa wanyama wa kijamii, kung’atwa shingoni au kuguswa kunaweza kufanana na tabia za kupeana mahaba au kujenga uhusiano, jambo linaloashiria usalama au hali ya mamlaka na kusababisha utulivu au unyenyekevu. Angalia picha za simba wakijamiiana, dume uonesha hali kama ya kutaka kumng'ata shingo, angalia kuku au bata wakijamiina, uvutana shingo ili kumtuliza jike. Kwa binadamu pia vivo hivyo, mtu akishikwa shingo utulia.
3. Utoaji wa Endorphin kutokana na Maumivu
Kung’atwa au kubanwa shingoni kunaweza kusababisha maumivu madogo, ambayo husababisha ubongo kutoa endorphins. Endorphins hufanya kama dawa ya asili ya maumivu na huleta hisia za utulivu, kama vile mtu anavyoweza kuhisi baada ya kukimbia kwa muda mrefu au kupata jeraha dogo.
4. Mwitikio wa Hofu Mawindanoni
Wanyama wanaowindwa wanapong’atwa shingoni, mara nyingi ujikuta wameingia mikononi (au midomoni) mwa mnyama anayewinda. Mwitikio wa kutulia wakati wa kukamatwa unaweza kutokea kutokana na hofu, jambo ambalo linawezesha kutunza nguvu na nishati katika hali ya hatari, na linaweza kuongezea nafasi ya kupona ikiwa mnyama anayewinda atakosa matamanio ya kuendelea na windo hilo.
Mwitikio huu ni wa haraka sana, unaosimamiwa na amygdala (sehemu ya ubongo inayohusika na hofu), ambayo inaweza kuzuia mnyama kupata nguvu ya kukwepa hatari.
5. Sehemu yenye hisia na Mwitikio wa Neva
Shingo ina maeneo mengi nyeti yenye hisia na mishipa mingi ya neva, hivyo kugusa au kung’ata shingoni kunaweza kusababisha utulivu wa muda au kukakamaa. Athari hii inafanana na jinsi maeneo fulani ya mwili yanapopata tiba ya sindano (acupuncture) yanavyoweza kuleta utulivu au kupooza kwa muda mfupi.
Kwa binadamu, kuguswa kwa nguvu au kushikwa kwa upole shingoni kunaweza pia kuwa na athari kama hiyo ya kutuliza kwa baadhi ya watu, ingawa si kwa undani kama ilivyo kwa wanyama, kutokana na athari za kijamii na uwezo wa akili wa hali ya juu ambao unaweza kushindana na mifumo hii ya kisaikolojia.
1. Kusisimuliwa kwa mshipa wa fahamu (Neva) ya Vagus
Neva ya vagus inapita kwenye shingo na ina jukumu muhimu katika mfumo wa parasympathetic wa mwili (mfumo wa kuufanya mwili kupumzika 'Relaxation' na kusaga chakula 'Digestion'). Shinikizo la kugusa au kusisimua mshipa huu wa fahamu 'neva' hii inaweza kupunguza kasi ya mapigo ya moyo na kusababisha hali ya utulivu au hata hali ya mwili kuganda kwa dakika kadhaa.
Kwa wanyama, mwitikio huu unajulikana kama "Tonic Immobility" kwa muda au "Freeze Response", ambayo ni mbinu ya kujihami dhidi ya wanyama wawindaji.
2. Kuhusishwa na Tabia za Uzazi au Kijamii.
Kwa wanyama wengi, kung’atwa, kuvutwa au kushikwa shingoni kunahusishwa na usimamizi wa wazazi, hasa kwa wanyama wachanga. Paka, mbwa na wanyama wengine huwabeba watoto wao kwa kuwashika shingoni, na hii huchochea mwitikio wa hali ya asili ambapo watoto wa wanyama utulia.
Kwa wanyama wa kijamii, kung’atwa shingoni au kuguswa kunaweza kufanana na tabia za kupeana mahaba au kujenga uhusiano, jambo linaloashiria usalama au hali ya mamlaka na kusababisha utulivu au unyenyekevu. Angalia picha za simba wakijamiiana, dume uonesha hali kama ya kutaka kumng'ata shingo, angalia kuku au bata wakijamiina, uvutana shingo ili kumtuliza jike. Kwa binadamu pia vivo hivyo, mtu akishikwa shingo utulia.
3. Utoaji wa Endorphin kutokana na Maumivu
Kung’atwa au kubanwa shingoni kunaweza kusababisha maumivu madogo, ambayo husababisha ubongo kutoa endorphins. Endorphins hufanya kama dawa ya asili ya maumivu na huleta hisia za utulivu, kama vile mtu anavyoweza kuhisi baada ya kukimbia kwa muda mrefu au kupata jeraha dogo.
4. Mwitikio wa Hofu Mawindanoni
Wanyama wanaowindwa wanapong’atwa shingoni, mara nyingi ujikuta wameingia mikononi (au midomoni) mwa mnyama anayewinda. Mwitikio wa kutulia wakati wa kukamatwa unaweza kutokea kutokana na hofu, jambo ambalo linawezesha kutunza nguvu na nishati katika hali ya hatari, na linaweza kuongezea nafasi ya kupona ikiwa mnyama anayewinda atakosa matamanio ya kuendelea na windo hilo.
Mwitikio huu ni wa haraka sana, unaosimamiwa na amygdala (sehemu ya ubongo inayohusika na hofu), ambayo inaweza kuzuia mnyama kupata nguvu ya kukwepa hatari.
5. Sehemu yenye hisia na Mwitikio wa Neva
Shingo ina maeneo mengi nyeti yenye hisia na mishipa mingi ya neva, hivyo kugusa au kung’ata shingoni kunaweza kusababisha utulivu wa muda au kukakamaa. Athari hii inafanana na jinsi maeneo fulani ya mwili yanapopata tiba ya sindano (acupuncture) yanavyoweza kuleta utulivu au kupooza kwa muda mfupi.
Kwa binadamu, kuguswa kwa nguvu au kushikwa kwa upole shingoni kunaweza pia kuwa na athari kama hiyo ya kutuliza kwa baadhi ya watu, ingawa si kwa undani kama ilivyo kwa wanyama, kutokana na athari za kijamii na uwezo wa akili wa hali ya juu ambao unaweza kushindana na mifumo hii ya kisaikolojia.
