Wakuu poleni na majukumu ya ujenzi wa taifa hili, linalofaidiwa na wachache waliopewa jina la wajanja.
Poleni sana
Leo nataka tusemezane kitu cha tofauti kabisa, sio kigeni kwa yeyote ila masuala yake huwa hayasemwi mara kwa mara.
Leo nataka tuzungumzie KINYESI, unashangaa nini? Namaanisha nisemalo, leo nataka tufunguke kuhusu uchafu ambao ni matokeo ya mfumo wa umengenyaji chakula a.k.a kimba a.k.a mavi ukipenda haja kubwa, lakini kwa Kiswahili sanifu ni kinyesi.
Mada yangu kuhusu haja kubwa itazingatia zaidi uhusiano kati yacho na maisha yetu ya kila siku katika muktadha halisi. Sawasawa?
UTANGULIZI
Kama tunavyojua (ukibisha una yako), kwenda haja kubwa ni suala la muhimu na la lazima kwa binadamu yeyote, kama tu ilivyo kula na ndio maana ili nyumba ikamilike ni shurti iwe na jiko na choo. Hivyo tu ndio vinaipa legacy nyumba ya kuishi, sio bafu wala chumba cha kulala. Kutokana na unyeti wa suala husika, sina budi kuweka wazi mtazamo wangu juu ya masuala kadhaa kuhusu haja kubwa, ambayo pengine (weka msisitizo hapa) yanaweza kuboresha mazingira ya huduma hii muhimu kwetu baada ya chakula.
CHOO
Kama ilivyodhihiri hapo juu (hutaki unaacha), choo ni kati ya sehemu muhimu zaidi katika nyumba. Ili kuwe na unyaji wa starehe na uliotukuka ni lazima choo kiwe safi na chenye mazingira rafiki kwa mtumiaji wacho. Kuna vyoo vya aina nyingi, hata ule unyaji wa kuchimba kishimo na kufukia unaweza kutafsiriwa kama choo endapo utakuwa ni wa kudumu. Kuna hivi Western Type (vya kukaa) ambavyo wanaita vyoo vya kizungu, na kuna vyoo vya Kiafrika almaarufu kama squart toilets, au drop in, yaani vya shimo among many other types. Binafsi ni mshabiki wa vyoo vya shimo (siku hizi kina option ya kuweka shank kikafanana na cha kizungu) kwa kuwa kinaleta hali fulani ya comfortability wakati wa kukata gogo. Vyoo vya kukaa huwa vinaleta hali ya kuhisi kama unajinyea kwa vile unajisaidia huku mapaja yakiwa yamebanana, tofauti na kanuni za unyaji ambapo kunya huku umechuchumaa is much better, kiafya na kiakili. Sifa nyingine ya choo ninachokipenda (though it may sound ridiculous), ni hali ya choo kutokuwa na paa, yaani kiwe hakijaezekwa. Hii itapelekea choo (hasa kinapokuwa cha shimo) kuwa kikavu muda mwingi na hivyo kupunguza hali ya kinyaa inayopatikana chooni. Vilevile, kunakupa view nzuri ya anga wakati unakata gogo, hivyo kuchochea fikra za mnyaji. Ni mara nyingi watu wamekuwa wakisema kuwa wakati wa haja kubwa ni wakati mzuri wa kutafakari na kupanga mikakati ya kimaisha, if that is true, a blue sky is even much better. Ubaya wa feature hii ya choo ni kuwa si nzuri sana wakati wa mvua au jua linapokuwa kali sana kwani huondoa ladha ya gogo.
KUNYA STAREHE BWANA!
Mwisho, choo kiwacho chochote, lazima kiwe katika hali ya usafi muda wote, ulazima huu unatokana na ukweli kwamba kama choo sio safi, kinaweza kusababisha magonjwa kadha wa kadha ya kuambukiza.
MIUNDOMBINU
Asikudanganye mtu, muundombinu mkubwa wa choo ni maji, haijalishi ni cha aina gani, ingawa uhitaji wa maji kwa wale wanaotumia vyoo vya kizungu vya kuflash ni mkubwa ukilinganisha na sie wa vyoo vya kulenga. Kwa watumiaji wa Western type, kuwa na mfumo kamili wa maji katika vyoo vyao haikwepeki, kwa wanaotumia vya shimo si lazima sana kuwa na mfumo kamili wa maji, unaweza kuweka ndoo ya maji ambayo italazimu kuwa na maji muda wote, au kama umenganishwa na mfumo wa maji wa manispaa uliyomo unaweza kuweka bomba la maji chooni, au just nje ya choo. Maji haya yatakuwa kwa ajili ya kusafisha privates baada ya kukata gogo (endapo unatumia maji), yatatumika kunawa mikono baada ya shughuli kwisha na pia yatatumika kusafidha choo (tundu, sakafu na kuta). Miundombinu mingine ni pamoja na taa na misumari ya kutundikia nguo wakati unafanya mambo yako.
UNYAJI
Hi indio shuguli yenyewe sasa baada ya shuguli zote za awali za maandalizi kuwa ziko sawa na hapa ndipo kuna matatizo mengi ya kujitakia ambayo watu hawataki kuyasema. Matatizo yanaweza kuwa yamesababishwa na aina ya choo unachotumia au kutokaa sawa kwa miundombinu ya choo unachotumia, mfano, baadhi ya watu (mimi kwa mfano) huwa hawako comfortable na vyoo vya kukaa aina ya Western, kwani kujisaidia ukiwa umechuchumaa ni vizuri kwa kuwa mapaja yanakuwa yameachana vya kutosha hivyo kinyesi hutoka kwa urahisi na bila bugudha yoyote. Unyaji katika mazigira ya vyoo vya kukaa hufanya mapaja kubanana, hivyo kupelekea hatari ya maambukizi katika mapaja na kuongeza hatari ya maambukizi katika njia ya mkojo (UTI) hasa kwa wanawake.
Katika kipengele hiki ningependa pia niseme kuhusu aina za haja kubwa na changamoto zake kwa wanyaji. Kimsingi, **** mbari kuu tatu za haja, ngumu, laini na majimaji au uharo. Aina mbili za mwanzo zinatokana na tabia za ulaji na hii ya mwisho inasababishwa na magonjwa, hasa yanayohusu tumbo. Walio wengi wanapendelea kupata choo laini, na wachache hupenda choo ngumu, pasi na shaka yoyote hakuna anayependa kuharisha kwa vile kunaambatana na kugonjeka. Choo kigumu sana kinaweza kusababisha mipasuko kwenye njia ya haja.
Tumesema kuwa aina za haja hutokana na vyakula tulavyo, haja ngumu inatokana na kupendelea vyakula vikavu na vigumu, pia kutokunywa maji ya kutosha wakati ili upate choo laini inakulazimu kunywa maji ya kutosha (3-5 litres kwa siku), kutumia mboga na matunda jamii ya nyuzinyuzi pamoja na aina fulani ya matunda kama vile papai na parachichi. Kwa wanaopata choo majimaji au uharo, tiba ya haraka ni supu ya ngano, lakini pia wanatakiwa kunywa kiasi kikubwa cha maji ili kufidia maji yanayopotea mwilini kwa njia ya kuharisha, lakini pia ni muhimu na lazima kutibu ugonjwa wa msingi ambao umepelekea kupata choo majimaji.
Changamoto nyingine ni ulaji wa pilipili kupita kiasi ambao husababisha muwasho katika njia ya haja kubwa wakati wa unyaji na wakati mwingine vidonda kwenye puru (sehemu ya ndani ya njia ya haja kubwa).
USAFI
Kuna namna nyingi za kusafisha njia ya haja kubwa baada ya kujisaidia. Kujiswafi huku wengine huita kuchamba au kutawaza, lakini kwa ujumla ni kusafisha tundu la haja kubwa na maeneo yanayolizunguka ili kuondoa mabaki ya kinyesi.
Namna kuu na iliyozoeleka kwenye mazingira yetu ni maji, nimesema kuwa hii ni namna kuu kwa vile hata baadhi ya vitabu vya dini vimetaja waziwazi kama namna pekee ya kujiswafi. Baadhi ya watu hutumia karatasi laini maarufu kama toilet papers na wengine hutumia vyote yaani toilet paper na maji kwa kuanza kupunguza uchafu kwa karatasi hizo na kasha baadae kumalizia na maji. Kimsingi kila njia ina faida na hasara zake, mfano, utumiaji wa karatasi huwafaa zaidi wale wasio na vinyweleo vingi katika tundu la haja kubwa na maji ni mazuri zaidi kwa wale waliojaliwa haya makatamavi. Utumiaji wa vyote viwili ni mahususi kwa wale wanaopata choo laini (sio majimaji) kwa kuwa aina hii ya kinyesi huacha mabaki mengi.
Faida za kutumia karatasi laini ni pamoja na kuepuka kinyaa cha kushika kinyesi kwa mkono ingawa wanaopinga matumizi ya tishu wanaona kama ni sawa na kujisiliba uchafu badala ya kujisafisha. Maji ndio njia inayopendekezwa na wengi katika mtazamo wa Kiafrika, ingawa nayo huleta hali flani ya kutojisikia vizuri kwa vile unalazimika kuvaa nguo huku makalio yakiwa yamelowa maji.
Aina nyingine za uchambaji ni pamoja na matumizi ya majani, mawe au kujisugua ukutani au kwenye shina la mti, ingawa njia hizi zinatafsiriwa na wengi kama zisizokuwa za kistaarabu.
Cha mwisho na cha muhimu baada ya kujiswafi ni kunawa mikono kwa maji sabuni ili kuondoa uwezekano wa kuondoka na vimelea wa ugonjwa katika mikono.
HITIMISHO
Kwa muda huu ni hayo tu niliyokuandalia kuhusu KINYESI, unaweza kutumia wasaa wako kutoa maoni, ushauri au maswali yako kuhusu makala hii.