Mimba za utotoni: Visababishi na miiko ya wahenga

[JamiiTalks]

Swala la mimba za utotoni limekuwa ni jambo lenye utata kwenye jamii nyingi ndani nanje ya Afrika. Utafiti wa shirika la afya duniani (WHO) unaonyesha kwamba wasichana milioni 16 wenye umri kati ya miaka 15 hadi 19, na wasichana milioni 1 wenye umri wa chini ya miaka 15 huwa wahanga wa mimba za utotoni kila mwaka.

Asilimia kubwa ya wasichana hawa inatoka kwenye jamii zenye uchumi wa chini. Kutokana na kutotarajiwa kwa mimba hizi, wasichana milioni 3 hutoa mimba katika mazingira hatarishi kila mwaka. Tatizo la mimba utotoni linaenda sambamba na uwepo wa asilimia kubwa ya ndoa za utotoni.

Ni muhimu kufahamu kwamba; hili si janga la nchi masikini peke yake. Ile dhana ya „bora kuwa mbwa ulaya kuliko kuwa mwana wa nchi“ haina makali katika swala la mimba katika umri mdogo. Tatizo hili lipo pia kwenye nchi kubwa kiuchumi kama Marekani. Mwaka 2015, zaidi ya watoto laki mbili walizaliwa na mabinti wenye umri mdogo nchini humo. Wakati huohuo, mabinti wanne kati ya 10 waliathiriwa na tatizo hili.

Nchini kwetu Tanzania, utafiti wa demografia na afya wa mwaka 2016 unaonyesha kwamba; watoto 36 kati ya 100 wanaolewa kabla ya kufikisha miaka 18, wakati watoto 27 kati ya 100 wanapata ujauzito kabla ya kufikisha miaka 18. Takwimu hizi zinaonyesha kwamba tatizo hili si dogo kwani linamgusa mtoto wa kike ulimwenguni kote na hivyo linahitaji kuzungumziwa.

Mimba za utotoni ni nini?​

Mimba za utotoni ni pale binti au kigori anapopata mimba kabla ya kutimiza miaka 18.

Wataalamu wa afya ya uzazi wanashauri ili kuepukana na matatizo ya kiafya ni vyema kupata mimba baada ya kufikisha umri wa miaka 18. Inatajwa kwamba, chini ya miaka 18 wasichana bado hawajakomaa kiakili na kimwili. Nyonga zao huwa changa na nyembamba hivyo kutoweza kustahimili kubeba kiumbe.

Wembamba huu wa nyonga unaweza pia kumkwamisha mtoto katika njia ya uzazi wakati wa kujifungua. Hii inaweza kupelekea kifo cha mtoto anayezaliwa kutokana na kukosa hewa. Pia, mimba za utotoni zinaweza kuleta madhara ya kiafya kama fistula (kutokwa na haja ndogo na kubwa bila ya kuweza kujizuia), Kutokwa na damu nyingi wakati wa kujifungua, Kupata maambukizi ya bakteria katika njia ya uzazi, kifafa cha mimba na athari za kisaikolojia

Visababishi na vichocheo vya mimba za utotoni​

Sababu zinazotajwa kuchangia kuwepo kwa tatizo la mimba za utotoni zinatofautiana kulingana na mazingira. Lakini zipo pia sababu ambazo zinaendana kimataifa.

• Mawasiliano hafifu wakati wa balehe

Kulingana na mitazamo ya tineja nchini Marekani, kisababishi kikubwa ni kutokuwepo kwa mawasiliano ya kutosha baina ya mabinti na walezi au wazazi wao katika kipindi cha balehe. Hii pia ni sababu kubwa ya mimba za utotoni nchini Tanzania.

Siku hizi balehe inaanza mapema sana. Kati ya miaka 9 hadi 12 wasichana wanaanza kupevuka. Wakati wa balehe mwili huzalisha homoni nyingi zaidi zinazosababisha mabadiliko ya kimwili. Homoni hizi huleta pia mabadiliko ya hisia ya mara kwa mara; kuwa na furaha, huzuni na hasira. Pamoja na mabadiliko mengine ya mwili, maumivu makali wakati wa hedhi na kupanda na kushuka kwa hisia husababisha kuchanganyikiwa kwa wasichana. Hali hii hupelekea wale wanaobalehe kujiuliza maswali mengi na kupatwa na wasiwasi jinsi wanavyoonekana kwa watu wengine. Na hivyo kuwafanya wapatwe na msongo wa mawazo.

• Shinikizo rika (Peer pressure)

Wakati wa balehe kijana anajikuta katika shinikizo rika au peer pressure; ambapo anajisikia kufanya mambo yatakayowafurahisha watu wa rika lake, kumfanya afanane nao au kuwa bora zaidi yao. Hali hii inamvuta kujaribu kufanya mapenzi, kunywa pombe au kutumia madawa ya kulevya. Kuwa mkali na kupenda kufanya maamuzi binafsi pia kunaanza wakati huu. Katika msukumo huu wa mabadiliko ya mwili na hisia ni rahisi kwa mabinti na wavulana wengi kujihusisha na ngono hatarishi. Na hivyo kupelekea mimba za utotoni.

Vyombo vya habari na internet pamoja na kuwa na mchango mkubwa katika maendeleo ya jamii pia vimekuja na changamoto ya mashinikizo ya tabia hatarishi kwa vijana. Upana na uhuru wa internet unampa fursa kijana kufuatilia mambo ambayo ni mwiko kwenye jamii yake.

Na kutokana na kukosa mwongozo juu ya mambo hayo, kuna hatari kubwa ya kushawishika kuiga baadhi ya mambo bila ya kuyaelewa. Hali hii inaweza kupelekea matumizi mabaya ya internet; kama kuangalia ponografia na kurusha picha za utupu mtandaoni. Hizi ni njia zinazowafanya mabinti pia kushawishiwa kimapenzi na watu waliowazidi umri.

• Kutotuwepo kwa elimu ya afya ya uzazi

Kulingana na ripoti ya gazeti la mwananchi baadhi ya wanafunzi na wanaharakati wa haki za watoto wamependekeza elimu ya jinsia na afya uzazi itolewe mashuleni ili kuwanusuru watoto wa kike. Vyanzo vingine vinaonyesha kwamba somo la baiolojia limekuwa likitegemewa kufikisha ujumbe wa elimu ya uzazi.

Hata hivyo mada ya “reproduction” inayotajwa kama sehemu ya elimu ya uzazi hufundishwa kidato cha tatu katika shule ya sekondari. Hiki ni kipindi ambacho mabinti wengi huwa wameshaathiriwa na mimba za utotoni. Vilevile mada hii pekee haikidhi mahitaji ya elimu ya uzazi na jinsia.

• Ukatili wa kijinsia

Ukatili wa kijinsia na ubakaji ni baadhi ya vitendo viovu vinavyopelekea kuwepo kwa mimba za utotoni. Sehemu kubwa ya idadi za mimba za utotoni hutokea bila ya hiari ya msichana mwenyewe. Japokuwa zipo sheria zinazowabana wahalifu hawa, bado ushiriki wa karibu wa wanafamilia katika uhalifu huu unakwamisha utekelezaji wa sheria hizi.

Wazazi wengi huridhia kufanya makubaliano nje ya mahakama kwani baadhi ya wahalifu ni ndugu wa familia au ukoo. Hivyo wengi huridhia kumuozesha binti yao au kulipa adhabu fulani nje ya mahakama.

• Umasikini

Umasikini una msukumo mkubwa katika maamuzi ya wazazi kumuozesha binti yao mapema. Dk. Katera kutoka Repoa, ameripotiwa na gazeti la mwananci akisema, „Umasikini umewafanya wazazi kuwaona watoto wa kike kama bidhaa inayoweza kuharibika na ndiyo maana wanawaozesha mapema ili wajipatie kipato kupitia mahari.“

Huu ni uhalisia unaoumiza sana ukiufikiria kwa makini. Katika mazingira haya: mzazi yuko tayari kumuozesha binti yake mapema kwa kuogopa kwamba atapata mimba kabla ya kuolewa na kumkosesha pesa ya mahari. Na wakati mwingine, mabinti huozeshwa ili mahari yao itumike kwa minajili ya kumsomesha mtoto wa kiume.

Katika maeneo ya vijijini, si nadra kuona msichana ananyimwa haki ya elimu na kulazimishwa kuolewa. Haya ni matokeo ya imani potufu kuwa mtoto wa kike hawezi kuisaidia familia yake kama mtoto wa kiume. Ni wazi kwamba elimu inahitajika ili jamii ielewe umuhimu wa elimu na madhara ya kumuozesha binti kabla ya kufikisha umri unaofaa.

 

[Ncha Kali]

Binti akishavunja ungo tu tayari ameiva kimaumbile, ni kama ilivyo kwa viumbe wengine... mambo ya miaka 18 ni kisheria tu na sio kibaiolojia.