Mamshungulii
Senior Member
- May 3, 2023
- 175
- 88
Rushwa inaweza kufafanuliwa kama matumizi mabaya ya mamlaka ya umma nakutumia kwa faida binafsi. Wakati utawala bora unahusu utumiaji wa mamlaka kupitia michakato ya kisiasa na kitaasisi ambayo ni ya uwazi na inayowajibika na inayohimiza ushirikishwaji wa umma, utawala mbovu unashindwa kuwapa raia haki ya kutosha na taarifa sahihi kuhusu serikali nasera, unapunguza fursa za ushiriki wa umma, unakiuka haki ya umma ya kufahamishwa shughuli na taratibu za serikali, na kuathiri haki ya ushiriki kisiasa.
Hivyo, rushwa inadhoofisha uwajibikaji wa viongozi wa Serikali, inapunguza uwazi katika kazi za taasisi za Serikali na kuruhusu ukiukwaji wa haki za binadamu kwenda bila kuadhibiwa.
Rushwa ina athari mbaya katika kupatikana kwa haki za msingi. Vitendo vya rushwa vinapotosha ufadhili unaolenga huduma za kijamii. Kwa namna hii, rushwa inadhoofisha uwezo wa Serikali wa kutoa huduma mbalimbali zikiwemo za afya, elimu na huduma za ustawi, ambazo ni muhimu kwa utekelezaji wa haki za kiuchumi, kijamii na kitamaduni.
Ufisadi unawaathiri zaidi maskini na waliochini zaidi, ambao wanategemea sana huduma za umma. Ufisadi pia unabagua katika upatikanaji wa huduma za umma kwa ajili ya wale wanaoweza na walio tayari kutoa rushwa.
Ufisadi unaweza kudhoofisha taasisi za kidemokrasia katika demokrasia mpya na ambayo imeanzishwa kwa mudamrefu. Viongozi wa umma wala rushwa wanashindwa kutunza maslahi ya jamii akilini wakati wa kuchukua uamuzi, na kusababisha kupoteza msaada wa umma kwa taasisi za kidemokrasia (mfano wa mikataba ESCROW, DOWANS, RICHMOND na huu wa sasa wa BANDARI).
Katika hali kama hizi, watu hukata tamaa katika kutumia haki zao za kiraia na kisiasa na kudai haki hizi kuheshimiwa. Katika nchi ambazo rushwa imekithiri katika utoaji haki, utekelezaji wa sheria za nchi pamoja na juhudi za kuzirekebisha unazuiwa na majaji wala rushwa, wanasheria, waendesha mashtaka, maafisa wa polisi, wabunge, mawaziri, wachunguzi na wakaguzi wa hesabu.
Vitendo kama hivyo vinahatarisha haki ya usawa mbele ya sheria na haki ya kesi yenye haki. Hasa wanadhoofisha upatikanaji wa haki kwa maskini, kwa sababu wao hawezi kumudu kutoa au kuahidi hongo.
Muhimu zaidi, rushwa inachangia utamaduni wa kutokujali, kwani vitendo haramu haviadhibiwi mara kwa mara na sheria hazizingatiwi mara kwa mara. Mikakati ya kupambana na rushwa inashiriki pakubwa na kanuni za haki za binadamu. Hasa, mipango ya kupambana na rushwa inasisitiza umuhimu wa uwazi na uwajibikaji, kutilia mkazo haki ya kuomba na kupata taarifa kutoka kwa viongozi wa Serikali, pamoja na umuhimu wa kutoa taarifa katika njia inayopatikana kwa urahisi na inayoeleweka.
Mifano ifuatayo inaonyesha juhudi za kupambana na ufisadi kutegemea haki za binadamu na kanuni za utawala bora, kama vile uwajibikaji,uwazi na ushirikishwaji, na zimekuwa na matokeo chanya katika ulinzi wa haki za binadamu Tanzania.
Mkoa Wa Tanga Wilaya Ya Muheza, Katika Jukumu la Uzuiaji Rushwa, ili kubaini mianya ya vitendo vya rushwa na kushauri namna bora ya kuweka mifumo madhubuti na imara inayoweza kuchangia katika ufanisi na uwazi, TAKUKURU Tanga ilifanya kazi ya Ufuatiliaji wa utekelezaji wa Miradi ya Maendeleo 70 yenye thamani ya Tsh. 41,222,441,015.37 na katika ufuatiliaji huo, miradi 18 yenye thamani ya Tsh. 10,044,396,276.86 ilibainika kuwa na mapungufu na mianya ya Rushwa.
ILI KULETA MABADILIKO NA KUTETEA HAKI ZA BINADAMU NA KUIMARISHA UTAWALA BORA, TAKUKURU TANZANIA INAPASWA;
A. KUENDELEA KUTOA ELIMU NA KUSHIRIKISHA JAMII
Kifungu cha 7 (b) cha Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Sura ya 329, Marejeo ya 2022, kinaitaka TAKUKURU kuhimiza na kuendeleza uungwaji mkono wa jamii katika kupambana na vitendo vya Rushwa, kwa kuelimisha na kushirikisha wadau na umma kwa ujumla katika mapambano dhidi ya rushwa.
B. KUENDELEA KUFANYA UCHAMBUZI WA MIFUMO IMARA YA KUTOLEA HUDUMA
Katika Uzuiaji Rushwa, Kifungu cha 7 (a) cha Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Sura ya 329, marejeo ya mwaka 2022, kwa kufanya uchambuzi wa mifumo ili kupata tija ya mifumo imara isiyokwamisha utoaji wa huduma bora kwa wananchi. Uchambuzi wa mfumo wa uzingativu wa risiti za EFD na kodi ya zuio katika manunuzi ya vifaa na huduma katika Jiji la Tanga Yalifanyika na kubaini. Baadhi ya manunuzi ya huduma na vifaa kutokuwa na risiti za EFD, Baadhi y manunuzi ya huduma na vifaa kutokatwa kodi ya zuio, Baadhi ya kodi ya zuio inayokatwa haiwasilishwi TRA, Wazabuni waliyoko mbali wakishalipwa hawaleti Risiti, Mabadiliko ya mfumo wa ulipaji kodi ya zuio kipindi cha Januari 2023 imesababisha wahusika kushindwa kuwasilisha TRA kodi waliyokata.
NINI KIFANYIKE
A. Usimamizi wa ukusanyaji mapato uboreshwe.
B. Fedha zipelekwe benki kabla ya matumizi na itolewe kwa utaratibu husika kama makusanyo ya pesa za hospitali za rufaa yanavyofanyika
C. Watu wenye elimu ya kutosha na wasifu wapewe jukumu la kukusanya pesa hizo. Uchambuzi wa mfumo wa matumizi ya force accout katika miradi ya maendeleo, hii account imekuwa ni msamiati mgumu kwa wananchi na mara nyingi huleta ukakasi wakati wa kuwaelewesha wananchi. Wajumbe wengi wa kamati hizi hawana elimu ya usimamizi wa miradi. Kazi ya manunuzi kufanywa na mtu mmoja bila kushirikisha wanakamati wenzake, hakuna utunzaji mzuri wa taarifa za miradi katika ujenzi/ukarabati kama mwongozo wa force account unavyoelekeza, ukosefu wa fedha/fungu za usimamizi wa mradi ni changamoto kwa wasimamizi wa miradi. Wahandisi kutotembelea miradi mara kwa mara kwa ajili ya kutoa ushauri. Wananchi hawashirikishwi kwenye masuala ya ujenzi na huogopa pia kushiriki kwa kutokujua haki zao za msingi.
NINI KIFANYIKE
D. Elimu zaidi itolewe kwa Kamati zote zinazosimamia miradi husika.
E. Wahandisi wahusika wakumbushwe majukumu yao na umuhimu wao katika kusimamia na kutoa ushauri wa kitaalamu katika miradi husika ikishindikana kamati za maadili za kiofisi zifanye kazi yake.
Tangu uhuru wake mwaka 1961, Tanzania imekuwa na viwango mbalimbali vya ukuaji wa uchumi, mfumo wa vyama vingi vya siasa na chaguzi za mara kwa mara. Hatahivyo, katika mwanzoni mwa miaka ya 2000, nchi ilikumbwa na mfululizo wa kashfa za rushwa zilizohusisha mawaziri na watumishi wa juu wa serikali na zinazohusiana na ununuzi wa Serikali wa vifaa vya maendeleo, ugawaji wa ardhi na usimamizi wa nyumba, mikataba mibovu, ilionyesha kuwa, licha ya mila ndefu na mizizi mirefu ya nchi taasisi za kidemokrasia, ufisadi wa hali ya juu unaendelea.
Uzito wa tatizo unadhihirika pale viongozi wa kisiasa wanaposhindwa kuchukua hatua ipasavyo kujibu kashfa hizo hadi kushinikizwa kufanya hivyo na vyombo vya habari na umma. Kiwango cha ufisadi wa viongozi wa ngazi za juu sio tu kinatishia kuwa kikwazo kwa ukuaji wa uchumi kuendelea, lakini pia kudhoofisha imani katika taasisi za umma na taratibu za kidemokrasia.
Hivyo, rushwa inadhoofisha uwajibikaji wa viongozi wa Serikali, inapunguza uwazi katika kazi za taasisi za Serikali na kuruhusu ukiukwaji wa haki za binadamu kwenda bila kuadhibiwa.
Rushwa ina athari mbaya katika kupatikana kwa haki za msingi. Vitendo vya rushwa vinapotosha ufadhili unaolenga huduma za kijamii. Kwa namna hii, rushwa inadhoofisha uwezo wa Serikali wa kutoa huduma mbalimbali zikiwemo za afya, elimu na huduma za ustawi, ambazo ni muhimu kwa utekelezaji wa haki za kiuchumi, kijamii na kitamaduni.
Ufisadi unawaathiri zaidi maskini na waliochini zaidi, ambao wanategemea sana huduma za umma. Ufisadi pia unabagua katika upatikanaji wa huduma za umma kwa ajili ya wale wanaoweza na walio tayari kutoa rushwa.
Ufisadi unaweza kudhoofisha taasisi za kidemokrasia katika demokrasia mpya na ambayo imeanzishwa kwa mudamrefu. Viongozi wa umma wala rushwa wanashindwa kutunza maslahi ya jamii akilini wakati wa kuchukua uamuzi, na kusababisha kupoteza msaada wa umma kwa taasisi za kidemokrasia (mfano wa mikataba ESCROW, DOWANS, RICHMOND na huu wa sasa wa BANDARI).
Katika hali kama hizi, watu hukata tamaa katika kutumia haki zao za kiraia na kisiasa na kudai haki hizi kuheshimiwa. Katika nchi ambazo rushwa imekithiri katika utoaji haki, utekelezaji wa sheria za nchi pamoja na juhudi za kuzirekebisha unazuiwa na majaji wala rushwa, wanasheria, waendesha mashtaka, maafisa wa polisi, wabunge, mawaziri, wachunguzi na wakaguzi wa hesabu.
Vitendo kama hivyo vinahatarisha haki ya usawa mbele ya sheria na haki ya kesi yenye haki. Hasa wanadhoofisha upatikanaji wa haki kwa maskini, kwa sababu wao hawezi kumudu kutoa au kuahidi hongo.
Muhimu zaidi, rushwa inachangia utamaduni wa kutokujali, kwani vitendo haramu haviadhibiwi mara kwa mara na sheria hazizingatiwi mara kwa mara. Mikakati ya kupambana na rushwa inashiriki pakubwa na kanuni za haki za binadamu. Hasa, mipango ya kupambana na rushwa inasisitiza umuhimu wa uwazi na uwajibikaji, kutilia mkazo haki ya kuomba na kupata taarifa kutoka kwa viongozi wa Serikali, pamoja na umuhimu wa kutoa taarifa katika njia inayopatikana kwa urahisi na inayoeleweka.
Mifano ifuatayo inaonyesha juhudi za kupambana na ufisadi kutegemea haki za binadamu na kanuni za utawala bora, kama vile uwajibikaji,uwazi na ushirikishwaji, na zimekuwa na matokeo chanya katika ulinzi wa haki za binadamu Tanzania.
Mkoa Wa Tanga Wilaya Ya Muheza, Katika Jukumu la Uzuiaji Rushwa, ili kubaini mianya ya vitendo vya rushwa na kushauri namna bora ya kuweka mifumo madhubuti na imara inayoweza kuchangia katika ufanisi na uwazi, TAKUKURU Tanga ilifanya kazi ya Ufuatiliaji wa utekelezaji wa Miradi ya Maendeleo 70 yenye thamani ya Tsh. 41,222,441,015.37 na katika ufuatiliaji huo, miradi 18 yenye thamani ya Tsh. 10,044,396,276.86 ilibainika kuwa na mapungufu na mianya ya Rushwa.
ILI KULETA MABADILIKO NA KUTETEA HAKI ZA BINADAMU NA KUIMARISHA UTAWALA BORA, TAKUKURU TANZANIA INAPASWA;
A. KUENDELEA KUTOA ELIMU NA KUSHIRIKISHA JAMII
Kifungu cha 7 (b) cha Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Sura ya 329, Marejeo ya 2022, kinaitaka TAKUKURU kuhimiza na kuendeleza uungwaji mkono wa jamii katika kupambana na vitendo vya Rushwa, kwa kuelimisha na kushirikisha wadau na umma kwa ujumla katika mapambano dhidi ya rushwa.
B. KUENDELEA KUFANYA UCHAMBUZI WA MIFUMO IMARA YA KUTOLEA HUDUMA
Katika Uzuiaji Rushwa, Kifungu cha 7 (a) cha Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Sura ya 329, marejeo ya mwaka 2022, kwa kufanya uchambuzi wa mifumo ili kupata tija ya mifumo imara isiyokwamisha utoaji wa huduma bora kwa wananchi. Uchambuzi wa mfumo wa uzingativu wa risiti za EFD na kodi ya zuio katika manunuzi ya vifaa na huduma katika Jiji la Tanga Yalifanyika na kubaini. Baadhi ya manunuzi ya huduma na vifaa kutokuwa na risiti za EFD, Baadhi y manunuzi ya huduma na vifaa kutokatwa kodi ya zuio, Baadhi ya kodi ya zuio inayokatwa haiwasilishwi TRA, Wazabuni waliyoko mbali wakishalipwa hawaleti Risiti, Mabadiliko ya mfumo wa ulipaji kodi ya zuio kipindi cha Januari 2023 imesababisha wahusika kushindwa kuwasilisha TRA kodi waliyokata.
NINI KIFANYIKE
A. Usimamizi wa ukusanyaji mapato uboreshwe.
B. Fedha zipelekwe benki kabla ya matumizi na itolewe kwa utaratibu husika kama makusanyo ya pesa za hospitali za rufaa yanavyofanyika
C. Watu wenye elimu ya kutosha na wasifu wapewe jukumu la kukusanya pesa hizo. Uchambuzi wa mfumo wa matumizi ya force accout katika miradi ya maendeleo, hii account imekuwa ni msamiati mgumu kwa wananchi na mara nyingi huleta ukakasi wakati wa kuwaelewesha wananchi. Wajumbe wengi wa kamati hizi hawana elimu ya usimamizi wa miradi. Kazi ya manunuzi kufanywa na mtu mmoja bila kushirikisha wanakamati wenzake, hakuna utunzaji mzuri wa taarifa za miradi katika ujenzi/ukarabati kama mwongozo wa force account unavyoelekeza, ukosefu wa fedha/fungu za usimamizi wa mradi ni changamoto kwa wasimamizi wa miradi. Wahandisi kutotembelea miradi mara kwa mara kwa ajili ya kutoa ushauri. Wananchi hawashirikishwi kwenye masuala ya ujenzi na huogopa pia kushiriki kwa kutokujua haki zao za msingi.
NINI KIFANYIKE
D. Elimu zaidi itolewe kwa Kamati zote zinazosimamia miradi husika.
E. Wahandisi wahusika wakumbushwe majukumu yao na umuhimu wao katika kusimamia na kutoa ushauri wa kitaalamu katika miradi husika ikishindikana kamati za maadili za kiofisi zifanye kazi yake.
Tangu uhuru wake mwaka 1961, Tanzania imekuwa na viwango mbalimbali vya ukuaji wa uchumi, mfumo wa vyama vingi vya siasa na chaguzi za mara kwa mara. Hatahivyo, katika mwanzoni mwa miaka ya 2000, nchi ilikumbwa na mfululizo wa kashfa za rushwa zilizohusisha mawaziri na watumishi wa juu wa serikali na zinazohusiana na ununuzi wa Serikali wa vifaa vya maendeleo, ugawaji wa ardhi na usimamizi wa nyumba, mikataba mibovu, ilionyesha kuwa, licha ya mila ndefu na mizizi mirefu ya nchi taasisi za kidemokrasia, ufisadi wa hali ya juu unaendelea.
Uzito wa tatizo unadhihirika pale viongozi wa kisiasa wanaposhindwa kuchukua hatua ipasavyo kujibu kashfa hizo hadi kushinikizwa kufanya hivyo na vyombo vya habari na umma. Kiwango cha ufisadi wa viongozi wa ngazi za juu sio tu kinatishia kuwa kikwazo kwa ukuaji wa uchumi kuendelea, lakini pia kudhoofisha imani katika taasisi za umma na taratibu za kidemokrasia.
Upvote
2
