Tanzania Yaingia Hatua Mpya madini Tembo au Heavy minerals sands

Tanzania yaingia hatua mpya kwenye Madini Tembo
Taarifa hiyo inahusu kampuni ya Nyati Mineral Sands Limited, inayotekeleza miradi mikubwa ya uchimbaji na uchakataji wa Madini Tembo (Heavy Mineral Sands) nchini Tanzania. Serikali ina hisa 16% katika kampuni hiyo.

Kwa sasa kuna miradi miwili inayosisitizwa:
Fungoni – Kigamboni, Dar es Salaam
Tajiri – Tanga, eneo la Pangani.

⛏️ 1. Mradi wa Tajiri – Tanga
Huu ndio mradi unaohusiana moja kwa moja na Mkoa wa Tanga. Serikali ilikabidhi Nyati Leseni Kubwa ya Uchimbaji (Special Mining Licence – SML) mwaka 2024.
Eneo la Tajiri lina takribani tani milioni 268 za Madini Tembo, ambapo karibu tani milioni 74 zilitajwa kuwa ni mashapo yaliyothibitishwa. Mradi uko katika Wilaya ya Pangani, Tanga.

Mradi unahusisha ukanda wa madini unaoenea takribani kilomita 30 kando ya pwani, na leseni inahusu eneo la takribani km² 34.

🏭 2. Kiwanda cha uchakataji Tajiri – Tanga
Jambo kubwa kwenye taarifa ya leo ni kwamba Serikali imesisitiza kampuni kuharakisha ujenzi wa kiwanda cha uchakataji Tanga.
Hii ni muhimu kwa sababu lengo la Serikali si kuchimba mchanga wenye madini na kuusafirisha tu, bali kuongeza thamani ya madini nchini kabla ya kusafirisha bidhaa nje. Wizara yenyewe imeeleza kuwa kuongeza uchakataji nchini kunalenga kuongeza ajira, mapato na manufaa ya kiuchumi.

Kwa hiyo, Tanga inaweza kunufaika katika hatua kadhaa:
uchimbaji → usafirishaji → uchakataji → biashara → ajira → kodi na mapato ya Serikali.

🪨 Madini gani yanapatikana?
Heavy Mineral Sands si "mchanga wa kawaida". Ni mchanga wenye mkusanyiko wa madini yenye thamani, yakiwemo madini kama:

Zircon
Ilmenite
Rutile
Madini mengine yenye titanium na elementi muhimu.
Madini haya yana matumizi katika viwanda mbalimbali, ikiwemo utengenezaji wa pigment, keramik, bidhaa za viwandani na teknolojia mbalimbali.

💰 Serikali itanufaikaje?
Wakati wa kukabidhi leseni mwaka 2024, Wizara ilieleza kuwa uwekezaji wa Nyati ulikadiriwa kuwa karibu US$127.7 milioni, huku Serikali ikitarajiwa kupata takribani US$437.96 milioni katika kipindi cha mradi kupitia gawio la hisa, kodi na tozo mbalimbali.
Mradi pia ulikadiriwa kutoa takribani ajira 150 za moja kwa moja, zikiwemo ajira 140 kwa Watanzania.

Hizi ni makadirio yaliyotolewa wakati wa hatua ya leseni, hivyo si lazima ziwe namba za mwisho zitakazopatikana baada ya mradi kuanza uzalishaji.

🇹🇿 Kwa nini Serikali inasisitiza ujenzi wa kiwanda?
Naibu Waziri wa Madini Dkt. Steven Kiruswa amekuwa akisisitiza kampuni kuharakisha miradi hii.
Tayari mwaka 2024 Serikali iliitaka Nyati kuanza uzalishaji, na kampuni ilikuwa imewasilisha mpango wa kuanza Fungoni–Kigamboni kwanza na Tajiri Tanga baadaye.

Taarifa ya Agosti 18, 2026 inaonyesha msisitizo wa sasa umeelekezwa zaidi kwenye kuharakisha maendeleo ya mradi na ujenzi wa kiwanda cha uchakataji Tajiri–Tanga.

👷‍♂️ Fursa kwa Watanzania na Tanga

Mradi ukiingia hatua ya ujenzi na baadaye uzalishaji, fursa hazitakuwa za ajira za mgodini pekee. Kuna uwezekano wa mahitaji katika:
Ujenzi: wakandarasi, mafundi, vifaa vya ujenzi
Usafirishaji: malori, logistics, bandari
Ulinzi na usalama: security na huduma za usalama wa kiwandani
Huduma: chakula, malazi, biashara ndogo
Uhandisi: mechanical, electrical, mining, processing
Mazungumzo ya ndani: Local Content na huduma kutoka kwa kampuni za Kitanzania.
Wizara pia imesisitiza ushirikishwaji wa Watanzania na kuongeza ushiriki wao katika shughuli za mradi.

🌍 Umuhimu wake kwa uchumi wa Tanga
Hapa ndipo taarifa hii inakuwa kubwa zaidi kwa Tanga.
Tajiri ikijengwa pamoja na kiwanda cha uchakataji, Tanga haitakuwa tu eneo la kuchimba madini. Itakuwa sehemu ya mnyororo wa thamani wa Madini Tembo.

Hii inaweza kuongeza shughuli za:
Pangani/Tajiri → Tanga City → barabara → bandari → masoko ya nje.