Mamshungulii
Senior Member
- May 3, 2023
- 175
- 88
TATHMINI YA ULINZI WA MALI ZITOKANAZO NA SANAA, AKILI NA VIPAJI NCHINI TANZANIA
Nchini Tanzania kuna wasanii wengi ambao hutumia kazi za sanaa au usanii wa kuzaliwa lakini hawatambui namna ya kulinda mali zao au sanaa zao walizozigundua au kuzifanya,ulinzi wa mali zinazotokana na akili hupatikana kupitia njia mbalimbali za kisheria, ikiwa ni pamoja na alama za kibiashara (trademarks), hakimiliki (copyrights), na hati miliki(patent rights). Zana hizi za kisheria hutoa aina mbalimbali za ulinzi na huongozwa na sheria na kanuni tofauti. Katika andiko hili, tutachunguza kila moja ya chaguo hizo na jinsi zinavyoweza kutumika kulinda programu mbalimbali za kisanaa nchini Tanzania.
Alama ya biashara ni ishara, ishara au nembo bainifu ambayo hutumiwa kutambua na kutofautisha bidhaa au huduma za biashara moja na biashara nyingine. Nchini Tanzania, sheria kuu za ulinzi wa Alama ya Biashara na Huduma ni Sheria ya (Alama za Biashara na Huduma, 1986) na (Kanuni za Alama za Biashara na Huduma, 2000). Kwa Zanzibar, sheria kuu inayosimamia Alama za Biashara na Huduma ni (Hati ya Alama za Biashara, Cap. . 159) na (Kanuni za Alama za Biashara, Notisi ya Serikali Na. 52 ya 1932) na (Notisi ya Serikali Na. 47 ya 1955). Sheria hizi zinaweka utaratibu wa usajili wa alama za biashara na ulinzi wa alama za biashara zilizosajiliwa dhidi ya ukiukwaji.
Ili kulinda programu kwa kutumia chapa ya biashara, mmiliki wa programu anaweza kuunda jina, nembo au ishara mahususi ambayo itahusishwa na programu. Mara baada ya alama ya biashara kusajiliwa na Ofisi ya Mali Miliki Tanzania (BRELA), mmiliki atakuwa na haki za kipekee za kutumia chapa hiyo na kuzuia wengine kutumia alama inayofanana na hiyo ambayo inaweza kusababisha mkanganyiko miongoni mwa watumiaji.
Ulinzi wa chapa ya biashara ni muhimu sana kwa kulinda utambulisho wa chapa na kuzuia watu wengine kutumia jina au nembo sawa kwa bidhaa au huduma zao. Hata hivyo, haitoi ulinzi kwa teknolojia ya msingi au utendakazi wa programu. Kuna njia kadhaa ambazo mtu anaweza kuzingatia kufuata katika kulinda chapa yake ya biashara dhidi ya ukiukwaji kama ifuatavyo:
UTAFUTAJI WA ALAMA YA BIASHARA / HUDUMA:
Kabla ya kusajili alama ya biashara, mtu anapaswa kuzingatia kuikamilisha alama ya biashara iliyo kamili. Kiasi cha chapa na biashara mpya ki naongezeka kwa kasi na hata nembo au maneno ya kipekee kabisa yanaweza kuwa tayari yameshatumika na chapa nyingine. Utafutaji wa alama ya biashara/huduma husaidia kuzuia kukiukwa chapa za biashara kwenye chapa zilizopo.
KUSAJILI ALAMA YA BIASHARA/HUDUMA NA KUITUMIA KIKAMILIFU:
Mtu angetaka kuhakikisha chapa yake inalindwa kwa kuisajili katika njia zinazohusika kama vile BRELA kupitia ORS yake. Ili kutekeleza chapa yako ya biashara, inahitaji kusajiliwa ipasavyo. Hii itahakikisha mtu atashughulikia uigaji akipata wengine wanaotumia chapa za biashara na ni hatua muhimu ya kulinda wazo lako la kipekee. Yakupasa utafute ofisi au wakala ambao anasajili chapa za biashara kitaifa na kimataifa.
UFUATILIAJI WA ALAMA ZA BIASHARA:
Kusajili chapa ya biashara haimaanishi kuwa chapa yake italindwa kiotomatiki. Mtu atalazimika kuendelea kufuatilia mtandaoni na kwingineko ili kufuatilia matumizi mabaya yoyote yanayoweza kutokea au usajili wa chapa ya biashara kama hiyo, ambayo itakuwa sawa na ukiukaji wake. Kazi hii inaweza kufanywa na Mmiliki wa Chapa mwenyewe au kwa usaidizi wa wakala wa ufuatiliaji wa chapa ya biashara .
MCHAKATO WA KESI:
Ukiukaji wa chapa ya biashara unapotokea, ni muhimu kwa Mmiliki wa Chapa kulishughulikia haraka iwezekanavyo kupitia ushindani wa haki na mchakato wa madai. Ukiukaji unaweza kuwa na madhara kwa taswira ya chapa ya mtu ndiyo maana kulinda chapa ni muhimu. Mtu anayesumbuliwa na ukiukaji wa chapa ya biashara anaweza kutafuta usaidizi wa kisheria kwa Wasiliana na timu yoyote ya kisheria ambayo imesajiliwa , ambayo inaweza kushughulikia ukiukaji na ina uwezo wa kumwakilisha mteja katika mahakama ya sheria. Ingawa mchakato wa kisheria unaweza kuchukua muda, adhabu na vikwazo vya kisheria vinaweza kuwa njia mojawapo ya kuzuia walaghai kukiuka zaidi chapa yako ya biashara. Hakimiliki ni aina ya ulinzi wa kisheria ambayo inatumika kwa kazi asili za uandishi, ikijumuisha kazi za fasihi, kisanii, muziki na ubunifu mwingine. Nchini Tanzania, hakimiliki inatawaliwa na Sheria ya Hakimiliki na Haki za Ujirani, ambayo inatoa ulinzi wa kazi zenye hakimiliki na usajili wa hakimiliki.
UNALINDAJE HAKIMILIKI YA MTU
Ili kulinda ombi kwa kutumia hakimiliki, mmiliki wa programu anaweza kusajili kazi ya ubunifu katika Ofisi ya Hakimiliki ya Tanzania COOTA, ambapo mtumiaji, na vipengele vingine vya ubunifu vya programu kama kazi zenye hakimiliki zinasajiliwa. Baada ya kusajiliwa, mmiliki atakuwa na haki za kipekee za kuzalisha, kusambaza, na kuunda kazi zinazotokana na programu.
Ulinzi wa hakimiliki ni muhimu kwa kulinda vipengele vya ubunifu vya programu, lakini haitoi ulinzi kwa utendakazi au vipengele vya msingi vya programu. Zaidi ya hayo, ulinzi wa hakimiliki haupatikani kwa mawazo, dhana, au vipengele vya utendaji vya programu. Kwa ujumla, nchini Tanzania ulinzi wa hakimiliki ni kwa maisha ya mwandishi na kwa miaka hamsini baada ya kifo chake. Iwapo ni kazi ya uandishi wa pamoja, ulinzi ni wakati wa uhai wa mwandishi wa mwisho aliyesalia na miaka hamsini baada ya kifo chake. Hata hivyo, katika kesi ya kazi ya sanaa iliyotumiwa, haki zinalindwa kwa miaka ishirini na tano kutokana na kufanya kazi.
UNAJUA KUHUSU UKIUKAJI WA HAKIMILIKI?
Ukiukaji wa hakimiliki ni matumizi ya nyenzo zilizo na hakimiliki bila idhini ya mwandishi kama inavyofafanuliwa na Sheria ya Hakimiliki na Haki za Ujirani (Sheria ya Hakimiliki).
Ukiukaji wa hakimiliki unaweza kuwa matokeo ya hali mbalimbali ambazo zinaweza kutegemea asili ya kazi ya kisanii. Kwa haki za kimaadili, hali zinaweza kutokea ambapo kuna vitendo kama vile usambazaji, uchakataji, urekebishaji, na vitendo vingine vya kudhalilisha kazi za kisanii ambapo vitendo kama hivyo vinaweza kuharibu heshima na sifa ya mwandishi. Seti zingine za ukiukaji wa kiuchumi zinaweza kujumuisha uchapishaji usioidhinishwa wa kazi ya kisanii kwa njia tofauti, kama vile machapisho yaliyochapishwa au rekodi za sauti, tafsiri isiyoidhinishwa ya kazi ya kisanii katika lugha zingine, usambazaji ambao haujaidhinishwa wa nakala za kazi ya kisanii, utendaji wa umma ambao haujaidhinishwa. kazi ya kisanii, utangazaji usioidhinishwa au mawasiliano mengine ya kazi ya kisanii kwa umma, urekebishaji usioidhinishwa wa kazi ya kisanii, kama vile kubadilisha riwaya kuwa filamu ya skrini na kadhalika.
Nchini Tanzania kuna wasanii wengi ambao hutumia kazi za sanaa au usanii wa kuzaliwa lakini hawatambui namna ya kulinda mali zao au sanaa zao walizozigundua au kuzifanya,ulinzi wa mali zinazotokana na akili hupatikana kupitia njia mbalimbali za kisheria, ikiwa ni pamoja na alama za kibiashara (trademarks), hakimiliki (copyrights), na hati miliki(patent rights). Zana hizi za kisheria hutoa aina mbalimbali za ulinzi na huongozwa na sheria na kanuni tofauti. Katika andiko hili, tutachunguza kila moja ya chaguo hizo na jinsi zinavyoweza kutumika kulinda programu mbalimbali za kisanaa nchini Tanzania.
Alama ya biashara ni ishara, ishara au nembo bainifu ambayo hutumiwa kutambua na kutofautisha bidhaa au huduma za biashara moja na biashara nyingine. Nchini Tanzania, sheria kuu za ulinzi wa Alama ya Biashara na Huduma ni Sheria ya (Alama za Biashara na Huduma, 1986) na (Kanuni za Alama za Biashara na Huduma, 2000). Kwa Zanzibar, sheria kuu inayosimamia Alama za Biashara na Huduma ni (Hati ya Alama za Biashara, Cap. . 159) na (Kanuni za Alama za Biashara, Notisi ya Serikali Na. 52 ya 1932) na (Notisi ya Serikali Na. 47 ya 1955). Sheria hizi zinaweka utaratibu wa usajili wa alama za biashara na ulinzi wa alama za biashara zilizosajiliwa dhidi ya ukiukwaji.
Ili kulinda programu kwa kutumia chapa ya biashara, mmiliki wa programu anaweza kuunda jina, nembo au ishara mahususi ambayo itahusishwa na programu. Mara baada ya alama ya biashara kusajiliwa na Ofisi ya Mali Miliki Tanzania (BRELA), mmiliki atakuwa na haki za kipekee za kutumia chapa hiyo na kuzuia wengine kutumia alama inayofanana na hiyo ambayo inaweza kusababisha mkanganyiko miongoni mwa watumiaji.
Ulinzi wa chapa ya biashara ni muhimu sana kwa kulinda utambulisho wa chapa na kuzuia watu wengine kutumia jina au nembo sawa kwa bidhaa au huduma zao. Hata hivyo, haitoi ulinzi kwa teknolojia ya msingi au utendakazi wa programu. Kuna njia kadhaa ambazo mtu anaweza kuzingatia kufuata katika kulinda chapa yake ya biashara dhidi ya ukiukwaji kama ifuatavyo:
UTAFUTAJI WA ALAMA YA BIASHARA / HUDUMA:
Kabla ya kusajili alama ya biashara, mtu anapaswa kuzingatia kuikamilisha alama ya biashara iliyo kamili. Kiasi cha chapa na biashara mpya ki naongezeka kwa kasi na hata nembo au maneno ya kipekee kabisa yanaweza kuwa tayari yameshatumika na chapa nyingine. Utafutaji wa alama ya biashara/huduma husaidia kuzuia kukiukwa chapa za biashara kwenye chapa zilizopo.
KUSAJILI ALAMA YA BIASHARA/HUDUMA NA KUITUMIA KIKAMILIFU:
Mtu angetaka kuhakikisha chapa yake inalindwa kwa kuisajili katika njia zinazohusika kama vile BRELA kupitia ORS yake. Ili kutekeleza chapa yako ya biashara, inahitaji kusajiliwa ipasavyo. Hii itahakikisha mtu atashughulikia uigaji akipata wengine wanaotumia chapa za biashara na ni hatua muhimu ya kulinda wazo lako la kipekee. Yakupasa utafute ofisi au wakala ambao anasajili chapa za biashara kitaifa na kimataifa.
UFUATILIAJI WA ALAMA ZA BIASHARA:
Kusajili chapa ya biashara haimaanishi kuwa chapa yake italindwa kiotomatiki. Mtu atalazimika kuendelea kufuatilia mtandaoni na kwingineko ili kufuatilia matumizi mabaya yoyote yanayoweza kutokea au usajili wa chapa ya biashara kama hiyo, ambayo itakuwa sawa na ukiukaji wake. Kazi hii inaweza kufanywa na Mmiliki wa Chapa mwenyewe au kwa usaidizi wa wakala wa ufuatiliaji wa chapa ya biashara .
MCHAKATO WA KESI:
Ukiukaji wa chapa ya biashara unapotokea, ni muhimu kwa Mmiliki wa Chapa kulishughulikia haraka iwezekanavyo kupitia ushindani wa haki na mchakato wa madai. Ukiukaji unaweza kuwa na madhara kwa taswira ya chapa ya mtu ndiyo maana kulinda chapa ni muhimu. Mtu anayesumbuliwa na ukiukaji wa chapa ya biashara anaweza kutafuta usaidizi wa kisheria kwa Wasiliana na timu yoyote ya kisheria ambayo imesajiliwa , ambayo inaweza kushughulikia ukiukaji na ina uwezo wa kumwakilisha mteja katika mahakama ya sheria. Ingawa mchakato wa kisheria unaweza kuchukua muda, adhabu na vikwazo vya kisheria vinaweza kuwa njia mojawapo ya kuzuia walaghai kukiuka zaidi chapa yako ya biashara. Hakimiliki ni aina ya ulinzi wa kisheria ambayo inatumika kwa kazi asili za uandishi, ikijumuisha kazi za fasihi, kisanii, muziki na ubunifu mwingine. Nchini Tanzania, hakimiliki inatawaliwa na Sheria ya Hakimiliki na Haki za Ujirani, ambayo inatoa ulinzi wa kazi zenye hakimiliki na usajili wa hakimiliki.
UNALINDAJE HAKIMILIKI YA MTU
Ili kulinda ombi kwa kutumia hakimiliki, mmiliki wa programu anaweza kusajili kazi ya ubunifu katika Ofisi ya Hakimiliki ya Tanzania COOTA, ambapo mtumiaji, na vipengele vingine vya ubunifu vya programu kama kazi zenye hakimiliki zinasajiliwa. Baada ya kusajiliwa, mmiliki atakuwa na haki za kipekee za kuzalisha, kusambaza, na kuunda kazi zinazotokana na programu.
Ulinzi wa hakimiliki ni muhimu kwa kulinda vipengele vya ubunifu vya programu, lakini haitoi ulinzi kwa utendakazi au vipengele vya msingi vya programu. Zaidi ya hayo, ulinzi wa hakimiliki haupatikani kwa mawazo, dhana, au vipengele vya utendaji vya programu. Kwa ujumla, nchini Tanzania ulinzi wa hakimiliki ni kwa maisha ya mwandishi na kwa miaka hamsini baada ya kifo chake. Iwapo ni kazi ya uandishi wa pamoja, ulinzi ni wakati wa uhai wa mwandishi wa mwisho aliyesalia na miaka hamsini baada ya kifo chake. Hata hivyo, katika kesi ya kazi ya sanaa iliyotumiwa, haki zinalindwa kwa miaka ishirini na tano kutokana na kufanya kazi.
UNAJUA KUHUSU UKIUKAJI WA HAKIMILIKI?
Ukiukaji wa hakimiliki ni matumizi ya nyenzo zilizo na hakimiliki bila idhini ya mwandishi kama inavyofafanuliwa na Sheria ya Hakimiliki na Haki za Ujirani (Sheria ya Hakimiliki).
Ukiukaji wa hakimiliki unaweza kuwa matokeo ya hali mbalimbali ambazo zinaweza kutegemea asili ya kazi ya kisanii. Kwa haki za kimaadili, hali zinaweza kutokea ambapo kuna vitendo kama vile usambazaji, uchakataji, urekebishaji, na vitendo vingine vya kudhalilisha kazi za kisanii ambapo vitendo kama hivyo vinaweza kuharibu heshima na sifa ya mwandishi. Seti zingine za ukiukaji wa kiuchumi zinaweza kujumuisha uchapishaji usioidhinishwa wa kazi ya kisanii kwa njia tofauti, kama vile machapisho yaliyochapishwa au rekodi za sauti, tafsiri isiyoidhinishwa ya kazi ya kisanii katika lugha zingine, usambazaji ambao haujaidhinishwa wa nakala za kazi ya kisanii, utendaji wa umma ambao haujaidhinishwa. kazi ya kisanii, utangazaji usioidhinishwa au mawasiliano mengine ya kazi ya kisanii kwa umma, urekebishaji usioidhinishwa wa kazi ya kisanii, kama vile kubadilisha riwaya kuwa filamu ya skrini na kadhalika.
Upvote
1
