Tanzania ina hazina ya futi za ujazo trilioni 57.25 za gesi asilia iliyo thibitishwa, kiasi ambacho ni kikubwa kubadili uchumi na kuleta maendeleo kwa taifa la Tanzania, sehemu kubwa ya hazina hiyo ipo katika kina kirefu cha bahari ya Hindi ambayo ni hazina ya futi trilioni 49.5.
Pamoja na uvumbuzi wa gesi ambayo ni chanzo cha nishati lakini, bado matumizi ya mkaa yanatarajiwa kuendelea kuongezeka kwa miongo ijayo hasa barani afrika kutokana na ongezeko la watu, ukuaji wa miji, bei za nishati mbadala kuwa juu na uwezo duni wa wananchi kutokana na kipato kidogo.
Chanzo na Tanzania National Bureau of Statistics
Ukataji miti umeendelea kuongezeka katika miaka ya hivi karibuni kutokana na matumizi ya kuni na mkaa kama vyanzo vikuu vya nishati. Takwimu za ukataji miti kwa miaka ya 2020 hadi 2023 zinaonyesha mwenendo wa ongezeko la upotevu wa misitu: [2020]: Tanzania ilipoteza takriban hekta 469,000 za misitu kwa [2021]: Upotevu wa misitu ulikuwa karibu hekta 470,000, pia [2022]: Tanzania ilipoteza hekta 466,000 za misitu, na mwaka [2023]: Takwimu zinaonyesha kupoteza hekta 229,000 za misitu, ambayo ni punguzo ikilinganishwa na miaka iliyopita, ingawa bado ni kiwango kikubwa cha upotevu.
Matumizi na uwekezaji sahihi katika hazina hii adhimu ya gesi Tanzania, unatazamiwa kuleta maendeleo hususani katika nyanja ya uchumi kwa kuwa matumizi ya gesi asilia huleta ufanisi wa nishati pia ina gharama nafuu kwa muda mrefu.Kwa upande wa kijamii matumizi ya gesi ni muhimu kwa kuwa husaidia kuongeza usalama wa majumbani kwa kuwa hupunguza uwezekano wa ajali za Moto na kuungua kama ilivyo kwa matumizi ya kuni na mkaa , lakini pia huboresha hali ya maisha kwa kuwa Matumizi ya gesi yanapunguza muda na jitihada zinazotumiwa na wanawake na watoto katika kukusanya kuni, hivyo kuwawezesha kutumia muda wao kwa shughuli nyingine za maendeleo kama vile elimu na ujasiriamali.
Katika nyanja ya kimazingira matumizi ya gesi asilia kama nishati safi husaidia kupunguza ukataji miti na hupunguza uzalishaji wa hewa ya ukaa (uzalishaji wa carbon). Zaidi katika nyanja ya afya matumizi ya gesi asilia husaidia kupunguza magonjwa yanayosabishwa na moshi ambayo huathiri mapafu /mfumo wa hewa kutokana na moshi wa kuni na mkaa.
Bei ya gesi nchini Tanzania kwa mwaka 2024 inategemea na aina ya gesi na eneo unaloishi. Kwa mujibu wa taarifa za hivi karibuni, bei ya gesi ya kupikia ni takriban kuanzia TZS 21,000 kwa mtungi mdogo wa kilo 6 na TZS 45,000 kwa mtungi wa kilo 15 Kwa upande wa gesi asilia inayotumika kwenye magari (CNG), bei yake ni TZS 1,550 kwa kilo, ikilinganishwa na petroli ambayo inauzwa kati ya TZS 2,800 hadi 3,400 kwa lita.
Hivyo basi ili kupunguza gharama ya bei ya gesi na kuifanya iwe nafuu na kuongeza matumizi hayo ya nishati hii kwa watanzania, mikakati mbalimbali inaweza kutekelezwa. Hapa kuna baadhi ya mikakati muhimu ikiwemo
1. Uwekezaji katika Miundombinu ya Gesi Asilia
(i)Ujenzi wa Vituo vya Gesi:
Kuongeza idadi ya vituo vya kusambaza gesi asilia (CNG) na kuboresha usambazaji ili kupunguza gharama za usafirishaji. Mfano wa kituo cha gesi asilia kinapatikana Dar es salaam Institute of Technology (DIT).
(ii)Uboreshaji wa Mitambo ya Kusindika Gesi.
Kuwekeza katika teknolojia mpya za kusindika gesi ili kuongeza ufanisi na kupunguza gharama za uzalishaji.
2. Kuongeza Uzalishaji wa Ndani
(i)Kuchochea Utafutaji na Uchimbaji:
Kuwekeza katika utafutaji na uchimbaji wa gesi asilia ndani ya nchi ili kupunguza utegemezi wa gesi kutoka nje na kupunguza gharama za uagizaji
(ii)Kukuza Viwanda vya Ndani:
Kuweka mazingira wezeshi kwa viwanda vya ndani vinavyosindika na kusambaza gesi ili kupunguza gharama za uzalishaji na usambazaji
3. Kuondoa au Kupunguza Kodi na Tozo
(i)Kupunguza Kodi na Ushuru.
Serikali inaweza kupunguza kodi na ushuru unaotozwa kwa kampuni za uzalishaji na usambazaji wa gesi ili kupunguza bei ya mwisho kwa watumiaji.
(ii)Utoaji wa Vivutio vya Kibiashara.
Kutoa motisha kama vile misamaha ya kodi kwa wawekezaji wa ndani na nje watakaowekeza katika sekta ya gesi.
4. Kuweka Mikakati ya Kibiashara
(i)Ushirikiano wa Umma na Binafsi (PPP)
Kukuza ubia kati ya serikali na sekta binafsi katika uwekezaji na usambazaji wa gesi.
(ii)Kuweka Bei za Kifedha Zinazopangwa (Subsidies).
Serikali inaweza kuingilia kati na kutoa ruzuku ili kupunguza bei ya gesi kwa watumiaji wa mwisho.
5. Kuhamasisha Matumizi ya Gesi Asilia
(i)Kampeni za Uhamasishaji.
Kuweka kampeni za kitaifa za kuhamasisha matumizi ya gesi asilia badala ya mafuta mengine, ili kuongeza mahitaji na kupunguza gharama za usambazaji kupitia uchumi wa skeli.
(ii)Programu za Mikopo Nafuu.
Kutoa mikopo nafuu kwa watumiaji wa gesi asilia ili waweze kununua vifaa vya kutumia gesi kwa urahisi zaidi.
Hitimisho
Mikakati hii ikitekelezwa kwa ufanisi inaweza kusaidia kupunguza bei ya gesi nchini Tanzania na hivyo kuboresha upatikanaji wa nishati kwa wananchi wengi zaidi.
Pamoja na uvumbuzi wa gesi ambayo ni chanzo cha nishati lakini, bado matumizi ya mkaa yanatarajiwa kuendelea kuongezeka kwa miongo ijayo hasa barani afrika kutokana na ongezeko la watu, ukuaji wa miji, bei za nishati mbadala kuwa juu na uwezo duni wa wananchi kutokana na kipato kidogo.
Chanzo na Tanzania National Bureau of Statistics
Ukataji miti umeendelea kuongezeka katika miaka ya hivi karibuni kutokana na matumizi ya kuni na mkaa kama vyanzo vikuu vya nishati. Takwimu za ukataji miti kwa miaka ya 2020 hadi 2023 zinaonyesha mwenendo wa ongezeko la upotevu wa misitu: [2020]: Tanzania ilipoteza takriban hekta 469,000 za misitu kwa [2021]: Upotevu wa misitu ulikuwa karibu hekta 470,000, pia [2022]: Tanzania ilipoteza hekta 466,000 za misitu, na mwaka [2023]: Takwimu zinaonyesha kupoteza hekta 229,000 za misitu, ambayo ni punguzo ikilinganishwa na miaka iliyopita, ingawa bado ni kiwango kikubwa cha upotevu.
Matumizi na uwekezaji sahihi katika hazina hii adhimu ya gesi Tanzania, unatazamiwa kuleta maendeleo hususani katika nyanja ya uchumi kwa kuwa matumizi ya gesi asilia huleta ufanisi wa nishati pia ina gharama nafuu kwa muda mrefu.Kwa upande wa kijamii matumizi ya gesi ni muhimu kwa kuwa husaidia kuongeza usalama wa majumbani kwa kuwa hupunguza uwezekano wa ajali za Moto na kuungua kama ilivyo kwa matumizi ya kuni na mkaa , lakini pia huboresha hali ya maisha kwa kuwa Matumizi ya gesi yanapunguza muda na jitihada zinazotumiwa na wanawake na watoto katika kukusanya kuni, hivyo kuwawezesha kutumia muda wao kwa shughuli nyingine za maendeleo kama vile elimu na ujasiriamali.
Katika nyanja ya kimazingira matumizi ya gesi asilia kama nishati safi husaidia kupunguza ukataji miti na hupunguza uzalishaji wa hewa ya ukaa (uzalishaji wa carbon). Zaidi katika nyanja ya afya matumizi ya gesi asilia husaidia kupunguza magonjwa yanayosabishwa na moshi ambayo huathiri mapafu /mfumo wa hewa kutokana na moshi wa kuni na mkaa.
Bei ya gesi nchini Tanzania kwa mwaka 2024 inategemea na aina ya gesi na eneo unaloishi. Kwa mujibu wa taarifa za hivi karibuni, bei ya gesi ya kupikia ni takriban kuanzia TZS 21,000 kwa mtungi mdogo wa kilo 6 na TZS 45,000 kwa mtungi wa kilo 15 Kwa upande wa gesi asilia inayotumika kwenye magari (CNG), bei yake ni TZS 1,550 kwa kilo, ikilinganishwa na petroli ambayo inauzwa kati ya TZS 2,800 hadi 3,400 kwa lita.
Hivyo basi ili kupunguza gharama ya bei ya gesi na kuifanya iwe nafuu na kuongeza matumizi hayo ya nishati hii kwa watanzania, mikakati mbalimbali inaweza kutekelezwa. Hapa kuna baadhi ya mikakati muhimu ikiwemo
1. Uwekezaji katika Miundombinu ya Gesi Asilia
(i)Ujenzi wa Vituo vya Gesi:
Kuongeza idadi ya vituo vya kusambaza gesi asilia (CNG) na kuboresha usambazaji ili kupunguza gharama za usafirishaji. Mfano wa kituo cha gesi asilia kinapatikana Dar es salaam Institute of Technology (DIT).
(ii)Uboreshaji wa Mitambo ya Kusindika Gesi.
Kuwekeza katika teknolojia mpya za kusindika gesi ili kuongeza ufanisi na kupunguza gharama za uzalishaji.
2. Kuongeza Uzalishaji wa Ndani
(i)Kuchochea Utafutaji na Uchimbaji:
Kuwekeza katika utafutaji na uchimbaji wa gesi asilia ndani ya nchi ili kupunguza utegemezi wa gesi kutoka nje na kupunguza gharama za uagizaji
(ii)Kukuza Viwanda vya Ndani:
Kuweka mazingira wezeshi kwa viwanda vya ndani vinavyosindika na kusambaza gesi ili kupunguza gharama za uzalishaji na usambazaji
3. Kuondoa au Kupunguza Kodi na Tozo
(i)Kupunguza Kodi na Ushuru.
Serikali inaweza kupunguza kodi na ushuru unaotozwa kwa kampuni za uzalishaji na usambazaji wa gesi ili kupunguza bei ya mwisho kwa watumiaji.
(ii)Utoaji wa Vivutio vya Kibiashara.
Kutoa motisha kama vile misamaha ya kodi kwa wawekezaji wa ndani na nje watakaowekeza katika sekta ya gesi.
4. Kuweka Mikakati ya Kibiashara
(i)Ushirikiano wa Umma na Binafsi (PPP)
Kukuza ubia kati ya serikali na sekta binafsi katika uwekezaji na usambazaji wa gesi.
(ii)Kuweka Bei za Kifedha Zinazopangwa (Subsidies).
Serikali inaweza kuingilia kati na kutoa ruzuku ili kupunguza bei ya gesi kwa watumiaji wa mwisho.
5. Kuhamasisha Matumizi ya Gesi Asilia
(i)Kampeni za Uhamasishaji.
Kuweka kampeni za kitaifa za kuhamasisha matumizi ya gesi asilia badala ya mafuta mengine, ili kuongeza mahitaji na kupunguza gharama za usambazaji kupitia uchumi wa skeli.
(ii)Programu za Mikopo Nafuu.
Kutoa mikopo nafuu kwa watumiaji wa gesi asilia ili waweze kununua vifaa vya kutumia gesi kwa urahisi zaidi.
Hitimisho
Mikakati hii ikitekelezwa kwa ufanisi inaweza kusaidia kupunguza bei ya gesi nchini Tanzania na hivyo kuboresha upatikanaji wa nishati kwa wananchi wengi zaidi.
Upvote
1