Mamshungulii
Senior Member
- May 3, 2023
- 175
- 88
Uchumi wa Gig unarejelea soko la ajira lenye sifa ya kazi za muda mfupi, za muda au za kujitegemea, mara nyingi huwezeshwa na majukwaa ya mtandaoni au vibarua sehemu zingine za kiuchumi . Katika uchumi wa gig, wafanyikazi huajiriwa kwa miradi au kazi maalum, badala ya kuajiriwa kwa wakati wote au kwa muda mrefu. Neno "gig" awali lilirejelea uigizaji au ushiriki wa mwanamuziki, lakini tangu wakati huo limetumika kwa anuwai ya kazi za muda mfupi, ikijumuisha udereva, utoaji wa huduma, muundo wa picha, uandishi, kusafisha nyumba, huduma za ukarabati ,vibarua na zingine zaidi.
Nchini Tanzania, ukuaji wa uchumi wa gig mara nyingi huchangiwa na ukuaji wa mtandao na teknolojia ya simu, ambayo imerahisisha wafanyikazi na waajiri kuunganishwa na kushirikiana kwa mbali. Hivi sasa, kazi ya gig mara nyingi huonekana kama njia ya kufikia unyumbufu zaidi, uhuru, na udhibiti wa ratiba ya kazi ya mtu, ingawa inaweza pia kuambatana na malipo ya chini na manufaa machache ikilinganishwa na mfumo wa ajira wa jadi. Mojawapo ya aina maarufu zaidi za gig nchini Tanzania ni kushiriki kwa usafiri, huku makampuni kama Uber, Bolt, Little ride na Ping yanafanya kazi katika miji mikubwa kama vile Dar es Salaam, Mwanza na Arusha. Majukwaa haya yametoa chanzo kipya cha mapato kwa Watanzania wengi wanaomiliki au kukodisha magari, na pia yamerahisisha wakazi na watalii kuzunguka.
Mbali na kushiriki safari, aina nyingine za kazi za gig nchini Tanzania ni pamoja na kazi za kujitegemea mtandaoni, kama vile uandishi, usanifu wa picha pamoja na huduma za kujifungua na huduma za nyumbani kama vile kusafisha na kukarabati. Nyingi za kazi hizi zinaweza kupatikana kwenye majukwaa maarufu ya uchumi wa gig kama vile jamiiforum,Upwork na Fiverr, na pia majukwaa ya ndani kama vile jumia, Kikuu na kupatana Tanzania.
Hata hivyo, kupanda kwa uchumi wa gig nchini Tanzania pia kumeibua wasiwasi kuhusu usalama wa ajira, ulinzi wa wafanyakazi, na malipo ya haki. Wafanyikazi wengi wa gig wameainishwa kama vibarua huru badala ya wafanyakazi, ambayo inamaanisha kuwa hawana haki ya kupata mafao kama vile huduma ya afya, likizo ya kulipwa, au fidia ya wafanyikazi. Zaidi ya hayo, asili ya kazi ya gig mara nyingi ina maana kwamba wafanyakazi wana uwezo mdogo wa kujadiliana na wanaweza kulipwa chini ya wenzao wa jadi.
Licha ya changamoto hizi, uchumi wa gig nchini Tanzania huenda ukaendelea kukua huku watu wengi wakitafuta mipangilio ya kazi inayobadilika na makampuni kutafuta njia za gharama nafuu za kufikia kundi kubwa la wafanyakazi. Itakuwa muhimu kwa watunga sera, wafanyikazi, na waajiri kufanya kazi pamoja ili kuhakikisha kuwa faida za uchumi wa tamasha zinashirikiwa kwa usawa na usawa.
Kupanda kwa uchumi wa gig nchini Tanzania kumeleta changamoto kadhaa zinazohitaji kushughulikiwa ili kuhakikisha kuwa wafanyakazi wanalindwa na wanaweza kufurahia manufaa ya njia hii mpya ya kufanya kazi. Baadhi ya changamoto za uchumi wa Tanzania ni pamoja na zifuatazo:-
A. Ukosefu wa usalama wa kazi
Wafanyakazi wa Gig mara nyingi huainishwa kama vibarua huru, ambapo ina maana kwamba hawana usalama wa kazi unaokuja na ajira ya jadi. Wanaweza kuachwa wakati wowote bila taarifa, ambayo inaweza kufanya iwe vigumu kupanga maisha kwa ajili ya siku zijazo.
B. Hakuna faida za mfanyakazi
Wafanyikazi wa Gig hawana haki ya kupata faida za wafanyakazi kama vile bima ya afya, likizo ya kulipwa, au mipango ya kustaafu. Hii inaweza kufanya iwe vigumu kwao kupata riziki, haswa ikiwa wanategemea tu kazi ya gig kupata mapato.
C. Mshahara mdogo
Kazi ya Gig mara nyingi hulipwa kwa msingi wa kila mradi au kwa saa, na viwango vinaweza kuwa chini kuliko ajira ya jadi. Hii inaweza kufanya kuwa vigumu kwa wafanyakazi wa gig kupata mshahara wa maisha, hasa kama wanafanya kazi katika sekta za malipo ya chini kama vile utoaji au huduma za kusafisha.
D. Ukosefu wa nguvu ya kujadiliana
Wafanyikazi wa Gig mara nyingi huwa na uwezo mdogo wa kujadiliana na wanaweza kuwa chini ya huruma ya kampuni wanazofanyia kazi. Huenda wasiweze kujadili malipo bora au mazingira ya kazi, ambayo yanaweza kusababisha unyonyaji na unyanyasaji usio wa haki.
E. Masuala ya usalama
Wafanyakazi wa Gig nchini Tanzania wanaweza kuwa katika hatari ya vurugu, wizi, au masuala mengine ya usalama, hasa kama wanafanya kazi usiku sana au katika maeneo yenye uhalifu mkubwa.
F. Kuzingatia kodi
Wafanyakazi wa Gig wanaweza kuwa hawajui wajibu wao wa kodi. Mifano ya wafanyikazi wa gig ni pamoja na waandishi wa kujitegemea, wakufunzi , wataalam wa uuzaji wa dijiti, watengenezaji wa wavuti, wataalam wa usalama wa mtandao, na wengine wengi. Hakuna shaka kwamba kuzaliwa kwa Uchumi wa Gig kumeleta uwezekano zaidi na machaguzi zaidi kwa maendeleo ya makampuni ya biashara, ambayo pia husaidia kupunguza gharama ya rasilimali watu.
Zaidi ya hayo, pamoja na kuongezeka kwa enzi ya kidijitali, nguvu kazi ya leo inazidi kusonga, na uhuru wa kufanya kazi mahali popote, ambayo inachukuliwa kama sababu kuu ya kuongezeka kwa uchumi wa Gig. Kwa hiyo, tuna kizazi cha watu walio na chaguo zaidi. Hii ni kusema, katika uchumi wa gig, kazi za muda na rahisi ni za kawaida, na makampuni yana mwelekeo wa kuajiri vibarua huru na wafanyakazi wa kujitegemea badala ya wafanyakazi wa kudumu.
Kwa kumalizia, kuongezeka kwa uchumi wa gig kunanufaisha sana kizazi kipya cha wafanyikazi, kutoa fursa mpya za kazi na vyanzo vingi vya mapato, kwani wafanyakazi wa gig wanaweza kufanya kazi kadhaa kwa wakati mmoja. Uchumi wa gig huwawezesha wafanyikazi, kubadilika katika kupanga na kujipangia siku zao ili kuongeza uwezo wao wa kazi na maisha.
Nchini Tanzania, ukuaji wa uchumi wa gig mara nyingi huchangiwa na ukuaji wa mtandao na teknolojia ya simu, ambayo imerahisisha wafanyikazi na waajiri kuunganishwa na kushirikiana kwa mbali. Hivi sasa, kazi ya gig mara nyingi huonekana kama njia ya kufikia unyumbufu zaidi, uhuru, na udhibiti wa ratiba ya kazi ya mtu, ingawa inaweza pia kuambatana na malipo ya chini na manufaa machache ikilinganishwa na mfumo wa ajira wa jadi. Mojawapo ya aina maarufu zaidi za gig nchini Tanzania ni kushiriki kwa usafiri, huku makampuni kama Uber, Bolt, Little ride na Ping yanafanya kazi katika miji mikubwa kama vile Dar es Salaam, Mwanza na Arusha. Majukwaa haya yametoa chanzo kipya cha mapato kwa Watanzania wengi wanaomiliki au kukodisha magari, na pia yamerahisisha wakazi na watalii kuzunguka.
Mbali na kushiriki safari, aina nyingine za kazi za gig nchini Tanzania ni pamoja na kazi za kujitegemea mtandaoni, kama vile uandishi, usanifu wa picha pamoja na huduma za kujifungua na huduma za nyumbani kama vile kusafisha na kukarabati. Nyingi za kazi hizi zinaweza kupatikana kwenye majukwaa maarufu ya uchumi wa gig kama vile jamiiforum,Upwork na Fiverr, na pia majukwaa ya ndani kama vile jumia, Kikuu na kupatana Tanzania.
Hata hivyo, kupanda kwa uchumi wa gig nchini Tanzania pia kumeibua wasiwasi kuhusu usalama wa ajira, ulinzi wa wafanyakazi, na malipo ya haki. Wafanyikazi wengi wa gig wameainishwa kama vibarua huru badala ya wafanyakazi, ambayo inamaanisha kuwa hawana haki ya kupata mafao kama vile huduma ya afya, likizo ya kulipwa, au fidia ya wafanyikazi. Zaidi ya hayo, asili ya kazi ya gig mara nyingi ina maana kwamba wafanyakazi wana uwezo mdogo wa kujadiliana na wanaweza kulipwa chini ya wenzao wa jadi.
Licha ya changamoto hizi, uchumi wa gig nchini Tanzania huenda ukaendelea kukua huku watu wengi wakitafuta mipangilio ya kazi inayobadilika na makampuni kutafuta njia za gharama nafuu za kufikia kundi kubwa la wafanyakazi. Itakuwa muhimu kwa watunga sera, wafanyikazi, na waajiri kufanya kazi pamoja ili kuhakikisha kuwa faida za uchumi wa tamasha zinashirikiwa kwa usawa na usawa.
Kupanda kwa uchumi wa gig nchini Tanzania kumeleta changamoto kadhaa zinazohitaji kushughulikiwa ili kuhakikisha kuwa wafanyakazi wanalindwa na wanaweza kufurahia manufaa ya njia hii mpya ya kufanya kazi. Baadhi ya changamoto za uchumi wa Tanzania ni pamoja na zifuatazo:-
A. Ukosefu wa usalama wa kazi
Wafanyakazi wa Gig mara nyingi huainishwa kama vibarua huru, ambapo ina maana kwamba hawana usalama wa kazi unaokuja na ajira ya jadi. Wanaweza kuachwa wakati wowote bila taarifa, ambayo inaweza kufanya iwe vigumu kupanga maisha kwa ajili ya siku zijazo.
B. Hakuna faida za mfanyakazi
Wafanyikazi wa Gig hawana haki ya kupata faida za wafanyakazi kama vile bima ya afya, likizo ya kulipwa, au mipango ya kustaafu. Hii inaweza kufanya iwe vigumu kwao kupata riziki, haswa ikiwa wanategemea tu kazi ya gig kupata mapato.
C. Mshahara mdogo
Kazi ya Gig mara nyingi hulipwa kwa msingi wa kila mradi au kwa saa, na viwango vinaweza kuwa chini kuliko ajira ya jadi. Hii inaweza kufanya kuwa vigumu kwa wafanyakazi wa gig kupata mshahara wa maisha, hasa kama wanafanya kazi katika sekta za malipo ya chini kama vile utoaji au huduma za kusafisha.
D. Ukosefu wa nguvu ya kujadiliana
Wafanyikazi wa Gig mara nyingi huwa na uwezo mdogo wa kujadiliana na wanaweza kuwa chini ya huruma ya kampuni wanazofanyia kazi. Huenda wasiweze kujadili malipo bora au mazingira ya kazi, ambayo yanaweza kusababisha unyonyaji na unyanyasaji usio wa haki.
E. Masuala ya usalama
Wafanyakazi wa Gig nchini Tanzania wanaweza kuwa katika hatari ya vurugu, wizi, au masuala mengine ya usalama, hasa kama wanafanya kazi usiku sana au katika maeneo yenye uhalifu mkubwa.
F. Kuzingatia kodi
Wafanyakazi wa Gig wanaweza kuwa hawajui wajibu wao wa kodi. Mifano ya wafanyikazi wa gig ni pamoja na waandishi wa kujitegemea, wakufunzi , wataalam wa uuzaji wa dijiti, watengenezaji wa wavuti, wataalam wa usalama wa mtandao, na wengine wengi. Hakuna shaka kwamba kuzaliwa kwa Uchumi wa Gig kumeleta uwezekano zaidi na machaguzi zaidi kwa maendeleo ya makampuni ya biashara, ambayo pia husaidia kupunguza gharama ya rasilimali watu.
Zaidi ya hayo, pamoja na kuongezeka kwa enzi ya kidijitali, nguvu kazi ya leo inazidi kusonga, na uhuru wa kufanya kazi mahali popote, ambayo inachukuliwa kama sababu kuu ya kuongezeka kwa uchumi wa Gig. Kwa hiyo, tuna kizazi cha watu walio na chaguo zaidi. Hii ni kusema, katika uchumi wa gig, kazi za muda na rahisi ni za kawaida, na makampuni yana mwelekeo wa kuajiri vibarua huru na wafanyakazi wa kujitegemea badala ya wafanyakazi wa kudumu.
Kwa kumalizia, kuongezeka kwa uchumi wa gig kunanufaisha sana kizazi kipya cha wafanyikazi, kutoa fursa mpya za kazi na vyanzo vingi vya mapato, kwani wafanyakazi wa gig wanaweza kufanya kazi kadhaa kwa wakati mmoja. Uchumi wa gig huwawezesha wafanyikazi, kubadilika katika kupanga na kujipangia siku zao ili kuongeza uwezo wao wa kazi na maisha.
Upvote
1
