SoC03 Ufunguo wa Taifa lenye Afya na Ufanisi

[Musase Manoko]

Usafi wa mazingira ni kipengele cha msingi cha maendeleo ya binadamu na una jukumu muhimu katika kudumisha afya ya umma na uendelevu wa mazingira safi. Nchini Tanzania, nchi inayopatikana Afrika Mashariki, ukosefu wa huduma bora za vyoo umekuwa changamoto ya muda mrefu, utupaji taka hovyo sehemu yoyote mijini au vijijini limekuwa sugu na tabia ya kuzoeleka, lakini haya yote ni sehemu tu ya tatizo, tatizo kubwa lipo kwenye uelewa na ukubali wa mwananchi mmoja mmoja. Jambo la uwepo wa uchafu wa kuzuilika mijini hili ni jambo hatarishi katika ukuwaji wa viwango vya miji yetu. Andiko hili linalenga kujadili hali ya sasa ya usafi wa mazingira nchini Tanzania tukijumuisha mikoa inayojitahidi na mikoa inayofanya vibaya sana kwenye swala la mazingira, athari zake kwa afya ya umma na mazingira, na masuluhisho yanayoweza kushughulikia suala hili muhimu.

Kwa kuanzia, ni muhimu kuangazia uzito wa tatizo la usafi wa mazingira nchini Tanzania. Upatikanaji wa vifaa vya kutosha vya usafi wa mazingira, ikiwa ni pamoja na vyoo, na mifumo ya maji taka, mifumo ya utupaji taka pamoja na sheria zilizopo husiana na kuongoza mipango sahihi ya utunzaji wa mazingira yetu, Utekelezaji na utendaji wa mikakati ya mambo yote haya bado ni mdogo sana katika maeneo ya vijijini na mijini.

Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani, takriban asilimia 49 ya Watanzania wanakosa huduma za msingi za usafi wa mazingira, huku wengi wao wakifanya mazoezi ya haja kubwa isio salama. Hali hii ina madhara makubwa, hasa kwa makundi hatarishi kama vile wanawake, watoto, na watu binafsi wenye ulemavu, ambao wanakabiliwa na hatari nyingi za kiafya na faragha.

Athari za ukosefu wa usafi wa mazingira kwa afya ya umma haziwezi kuzidishwa. Ukosefu wa usafi wa mazingira husababisha kuenea kwa magonjwa mbalimbali, ikiwa ni pamoja na magonjwa ya kuhara, kipindupindu, kuhara damu, na typhoid kwa muktadha ukosefu wa vyoo vichafu, ila kwa muktadha wa Hewa chafu pamoja na vumbi magonjwa ya macho, mifumo ya hewa nakadhalika. Magonjwa haya sio tu husababisha magonjwa makubwa na vifo lakini pia huzuia maendeleo ya kijamii na kiuchumi. Kwa mfano, watoto wanaougua kuhara mara kwa mara wana uwezekano mkubwa wa kuathiriwa na ukuaji na kuharibika kwa utambuzi, na kuathiri kiwango chao cha elimu na matarajio ya siku zijazo. Zaidi ya hayo, mzigo wa kiuchumi wa kutibu magonjwa yanayoweza kuzuilika unaweka mzigo kwenye mfumo wa huduma ya afya ambao tayari umebanwa, kuelekeza rasilimali zinazoweza kutumika kwa huduma zingine muhimu za afya.

Zaidi ya hayo, kukosekana kwa vifaa sahihi vya usafi wa mazingira kuna athari kubwa za mazingira. Utoaji wa haja kubwa huchangia uchafuzi wa maji na uchafuzi wa udongo, na kusababisha tishio kubwa kwa vyanzo vya maji na uzalishaji wa kilimo. Ukosefu wa mfumo endelevu wa usimamizi wa taka pia huchochea uharibifu wa mazingira na kuzuia matumizi bora ya maliasili. Kwa hiyo, changamoto hizi za mazingira zinazuia maendeleo ya kufikia Malengo ya Maendeleo Endelevu ya Umoja wa Mataifa, hasa yale yanayohusiana na maji safi na usafi wa mazingira na miji na jumuiya endelevu.

Kukabiliana na tatizo la usafi wa mazingira nchini Tanzania kunahitaji mtazamo mpana na wenye sura nyingi. Kwanza, kuna haja ya kuongezeka kwa uwekezaji katika maendeleo ya miundombinu, hasa katika ujenzi wa vifaa vya usafi wa mazingira na mifumo ya maji taka. Hili linahitaji ushirikiano kati ya serikali, mashirika yasiyo ya kiserikali, na washirika wa maendeleo wa kimataifa ili kupata ufadhili unaohitajika na utaalamu wa kiufundi. Juhudi kama vile Mtazamo wa Jumla wa Usafi wa Mazingira Unao ongozwa na Jamii, ambao unasisitiza ushiriki wa jamii na mabadiliko ya tabia, umeonesha matokeo mazuri katika kuboresha usafi wa mazingira katika nchi nyingine na inapaswa kupitishwa nchini Tanzania.

Zaidi ya hayo, kuongeza ufahamu kuhusu umuhimu wa mazoea bora ya usafi wa mazingira na usafi ni muhimu. Hili linaweza kufikiwa kupitia kampeni za elimu, programu za kufikia watu, na ujumuishaji wa elimu ya usafi wa mazingira katika mtaala wa shule. Kusisitiza uhusiano kati ya usafi wa mazingira, afya, na ustawi wa kiuchumi kunaweza kusaidia kubadilisha kanuni za kijamii na kukuza mabadiliko ya tabia katika viwango vya mtu binafsi na jamii.

Pia ni muhimu kushughulikia tofauti za upatikanaji wa huduma za vyoo kati ya maeneo ya vijijini na mijini. Ukuaji wa miji unaongezeka kwa kasi nchini Tanzania, na miji inakabiliwa na changamoto za kipekee katika kutoa huduma za kutosha za usafi wa mazingira kwa idadi ya watu inayoongezeka. Mipango endelevu ya miji, ikiwa ni pamoja na kuingizwa kwa miundombinu ya kutosha ya usafi wa mazingira katika mipango ya maendeleo ya jiji, ni muhimu katika kushughulikia suala hili. Zaidi ya hayo, uangalizi maalum unapaswa kutolewa kwa makundi yaliyotengwa, kama vile wakazi wa vitongoji duni na makazi yasiyo rasmi, ambao mara nyingi wanakabiliwa na vikwazo vikubwa vya kupata huduma za msingi za vyoo.

Kwa kumalizia, kuboresha usafi wa mazingira nchini Tanzania ni muhimu kwa ustawi na maendeleo ya taifa kwa ujumla. Ukosefu wa usafi wa mazingira unadhoofisha afya ya umma, huzuia uendelevu wa mazingira, na huzuia maendeleo ya kijamii na kiuchumi. Kwa kuweka vipaumbele vya uwekezaji katika miundombinu, kukuza mabadiliko ya tabia, na kuhakikisha upatikanaji sawa wa huduma za usafi wa mazingira, Tanzania inaweza kufungua njia kuelekea afya njema na ustawi zaidi wa siku zijazo. Si suala la kuboresha hali ya maisha pekee bali pia ni haki ya msingi ya binadamu ambayo kila Mtanzania anastahili.

Mazingira Safi ni Tanzania, uwezi nielewa mpaka utakapo ona mkakati wangu unafanya kazi, akipatikana mfadhili mpenda mazingira wa kukubali kuona mpango wangu wa mazingira safi Tanzania na kukubali kufadhili mpango huu kuruhusi utekelezaji wake nikishirikiana na Serikali, Tusipoipenda nchi yetu nani atakayeipenda.