bopwe
JF-Expert Member
- Oct 1, 2013
- 1,773
- 1,460
USHAURI KWA SERIKALI: WAJIBU WA KIKATIBA KATIKA KUTOA HUDUMA ZA AFYA NA KUSAIDIA NHIF KWA RUZUKU
1. UTANGULIZI
Serikali ya Tanzania ina wajibu wa kikatiba kuhakikisha kwamba kila raia anapata huduma bora za afya. Kifungu cha 30(1) cha Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kinaitaka serikali kulinda na kukuza ustawi wa wananchi wake, ikiwa ni pamoja na upatikanaji wa huduma za afya kwa wote.
Kwa kutekeleza Bima ya Afya kwa Wote (UHC), NHIF imepewa jukumu la kuratibu bima ya afya kwa wananchi wote, lakini serikali haiwezi kukwepa jukumu lake la msingi la kugharamia sehemu ya huduma hizi, hasa katika kipindi cha mpito.
2. SERIKALI ISIWEKE MZIGO PEKEE KWA WANANCHI – ITOE RUZUKU KWA MIAKA 5 YA KWANZA
Ili kuhakikisha NHIF inafanikiwa kwa ufanisi na kwa gharama nafuu kwa wananchi, serikali inapaswa kutoa ruzuku kwa kipindi cha miaka mitano (5) ya kwanza.
Kwa nini ni muhimu?
✔ Kuwasaidia wananchi wa kipato cha chini – Hadi sasa, NHIF bado ni ghali kwa wananchi wengi. Ruzuku itasaidia kupunguza mzigo huu, hasa kwa sekta isiyo rasmi.
✔ Kupunguza ongezeko la wagonjwa wanaohitaji huduma bure hospitalini – Watu wengi wasio na bima hutegemea hospitali za serikali bila malipo, hali inayosababisha msongamano mkubwa na huduma duni. Ikiwa NHIF itakuwa nafuu, watu wengi zaidi watajiunga, hivyo kupunguza mzigo kwenye hospitali za umma.
✔ Kujenga wigo wa wanachama kwa kasi – Kwa ruzuku ya miaka 5, idadi ya wanachama itaongezeka haraka, na baada ya kipindi hiki, NHIF itakuwa na wigo mpana wa wanachama, hivyo kupunguza gharama za uendeshaji wake.
3. SERIKALI ITATOA RUZUKU KWA NAMNA GANI?
Serikali inaweza kutumia mbinu mbalimbali kufadhili NHIF kwa kipindi cha mpito cha miaka mitano.
A. Kupunguza Gharama za Premium kwa Wananchi kwa Kiasi Fulani
Kwa sasa, gharama ya bima ya mtu mmoja kwa mwaka ni kati ya TZS 432,000 – 792,000. Serikali inaweza kusaidia kwa:
✅ Kulipa 30-50% ya premium za NHIF kwa miaka 5 ya kwanza, ili wananchi walipe kiwango kidogo. Mfano:
Badala ya kulipa TZS 432,000, mwananchi alipe TZS 250,000 na serikali ichangie kiasi kilichobaki.
Badala ya kulipa TZS 1,458,000 kwa familia, serikali inaweza kuchangia TZS 600,000 ili kuwapunguzia mzigo wananchi.
· Je, Viwango vya Premium za NHIF ni Nafuu?
· Kulingana na mfumo wa sasa wa premium, tunapata picha ifuatayo:
Aina ya Wanufaika
Ngorongoro Afya (Kiwango cha chini)
Serengeti Afya (Kiwango cha juu)
Mtu Mmoja
TZS 432,000 – 792,000 kwa mwaka
TZS 540,000 – 3,336,000 kwa mwaka
Wanandoa
TZS 820,800 – 1,504,800 kwa mwaka
TZS 1,026,000 – 6,338,400 kwa mwaka
Familia ya Wanandoa + Watoto 2
TZS 1,252,800 – 2,692,800 kwa mwaka
TZS 1,458,000 – 4,266,000 kwa mwaka
B. Kutoa Ruzuku kwa Sekta Isiyo Rasmi
Kwa kuwa watu wa sekta isiyo rasmi hawana mshahara wa uhakika, serikali inaweza kuchangia kiasi fulani cha bima yao kupitia ruzuku ya taifa.
Serikali ichangie asilimia 50% ya gharama ya bima kwa bodaboda, mama lishe, wakulima wadogo n.k. kwa miaka 5, ili kuwapa nafasi ya kujizatiti kiuchumi kabla ya kuchukua mzigo wote wa malipo.
C. Kupunguza Kodi kwa Makampuni Yanayolipia Wafanyakazi NHIF
Ili kushawishi waajiri kuchangia NHIF kwa wafanyakazi wao, serikali inaweza:
✔ Kupunguza kiwango cha PAYE kwa wafanyakazi waliolipiwa NHIF.
✔ Kuruhusu waajiri kukata gharama za bima ya afya kwenye ushuru wa kampuni (Corporate Tax).
Mfano: Kampuni inayolipia NHIF kwa wafanyakazi wake ipunguziwe kodi yake kwa kiwango fulani, ili kuhamasisha waajiri wengi zaidi kulipia wafanyakazi wao bima ya afya.
4. BAADA YA MIAKA MITANO, NHIF ITAWEZA KUJITEGEMEA NA KUPUNGUZA GHARAMA
Kwa kipindi cha miaka 5 cha ruzuku, NHIF itakuwa imejipanga vizuri na kupata wanachama wa kutosha ili iweze:
🔹 Kupunguza gharama za premium kwa wanachama wapya kwa sababu ya ongezeko la wanachama.
🔹 Kuboresha huduma zake ili kufanana na bima binafsi.
🔹 Kuwa na mapato ya kutosha kuendesha mfumo wa bima bila kutegemea ruzuku ya serikali.
Kwa mfano, ikiwa NHIF itaongeza idadi ya wanachama hadi milioni 20-30, itakuwa na mapato makubwa ya kutosha kugharamia huduma bila kuongeza kiwango cha michango.
5. HITIMISHO: SERIKALI INA WAJIBU WA KUSAIDIA NHIF KWA RUZUKU KWA MIAKA 5 ILI KUPUNGUZA MZIGO KWA WANANCHI
Kwa kuzingatia hali ya uchumi wa Watanzania, serikali haiwezi kutoroka wajibu wake wa kikatiba wa kutoa huduma za afya kwa wananchi wake.
Ili kuhakikisha NHIF inakuwa suluhisho la kweli kwa afya kwa wote, serikali inapaswa:
✅ Kutoa ruzuku kwa wananchi wa kipato cha chini na sekta isiyo rasmi kwa miaka 5.
✅ Kupunguza gharama za premium kwa watu wa kawaida ili bima ya afya iwe nafuu kwa wote.
✅ Kuhamasisha waajiri kulipia NHIF kwa wafanyakazi wao kwa kupunguza kodi za PAYE na Corporate Tax.
✅ Kuweka mfumo wa malipo wa kidogo kidogo kwa sekta isiyo rasmi ili kurahisisha upatikanaji wa bima.
Kwa kufanya hivyo, baada ya miaka 5 NHIF itakuwa na wanachama wa kutosha na mapato endelevu, hivyo kupunguza gharama kwa wananchi bila msaada wa ruzuku ya serikali.
USHAURI KWA SERIKALI NA NHIF KWA HATUA ZA HARAKA
✅ Kupunguza kiwango cha premium kwa asilimia 30-50 kwa miaka 5 ya kwanza kwa wananchi wa kipato cha chini.
✅ Kuanzisha mfumo wa malipo wa kidogo kidogo (installments) kupitia simu za mkononi.
✅ Serikali kushawishi waajiri kuchangia NHIF kwa kupunguza kodi za PAYE na Corporate Tax.
✅ NHIF kuongeza ubora wa huduma ili kuwavutia wanachama wapya.
Ikiwa serikali itatekeleza haya, Tanzania itaweza kufanikisha lengo la Bima ya Afya kwa Wote (UHC) kwa ufanisi na kwa gharama nafuu kwa wananchi wake. Kukimbia wajibu wa kikatiba wa serikali ni kuweka mzigo mzito kwa wananchi, jambo ambalo linaweza kusababisha kukwama kwa mfumo wa bima ya afya kwa wote.
1. UTANGULIZI
Serikali ya Tanzania ina wajibu wa kikatiba kuhakikisha kwamba kila raia anapata huduma bora za afya. Kifungu cha 30(1) cha Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kinaitaka serikali kulinda na kukuza ustawi wa wananchi wake, ikiwa ni pamoja na upatikanaji wa huduma za afya kwa wote.
Kwa kutekeleza Bima ya Afya kwa Wote (UHC), NHIF imepewa jukumu la kuratibu bima ya afya kwa wananchi wote, lakini serikali haiwezi kukwepa jukumu lake la msingi la kugharamia sehemu ya huduma hizi, hasa katika kipindi cha mpito.
2. SERIKALI ISIWEKE MZIGO PEKEE KWA WANANCHI – ITOE RUZUKU KWA MIAKA 5 YA KWANZA
Ili kuhakikisha NHIF inafanikiwa kwa ufanisi na kwa gharama nafuu kwa wananchi, serikali inapaswa kutoa ruzuku kwa kipindi cha miaka mitano (5) ya kwanza.
Kwa nini ni muhimu?
✔ Kuwasaidia wananchi wa kipato cha chini – Hadi sasa, NHIF bado ni ghali kwa wananchi wengi. Ruzuku itasaidia kupunguza mzigo huu, hasa kwa sekta isiyo rasmi.
✔ Kupunguza ongezeko la wagonjwa wanaohitaji huduma bure hospitalini – Watu wengi wasio na bima hutegemea hospitali za serikali bila malipo, hali inayosababisha msongamano mkubwa na huduma duni. Ikiwa NHIF itakuwa nafuu, watu wengi zaidi watajiunga, hivyo kupunguza mzigo kwenye hospitali za umma.
✔ Kujenga wigo wa wanachama kwa kasi – Kwa ruzuku ya miaka 5, idadi ya wanachama itaongezeka haraka, na baada ya kipindi hiki, NHIF itakuwa na wigo mpana wa wanachama, hivyo kupunguza gharama za uendeshaji wake.
3. SERIKALI ITATOA RUZUKU KWA NAMNA GANI?
Serikali inaweza kutumia mbinu mbalimbali kufadhili NHIF kwa kipindi cha mpito cha miaka mitano.
A. Kupunguza Gharama za Premium kwa Wananchi kwa Kiasi Fulani
Kwa sasa, gharama ya bima ya mtu mmoja kwa mwaka ni kati ya TZS 432,000 – 792,000. Serikali inaweza kusaidia kwa:
✅ Kulipa 30-50% ya premium za NHIF kwa miaka 5 ya kwanza, ili wananchi walipe kiwango kidogo. Mfano:
Badala ya kulipa TZS 432,000, mwananchi alipe TZS 250,000 na serikali ichangie kiasi kilichobaki.
Badala ya kulipa TZS 1,458,000 kwa familia, serikali inaweza kuchangia TZS 600,000 ili kuwapunguzia mzigo wananchi.
· Je, Viwango vya Premium za NHIF ni Nafuu?
· Kulingana na mfumo wa sasa wa premium, tunapata picha ifuatayo:
Aina ya Wanufaika
Ngorongoro Afya (Kiwango cha chini)
Serengeti Afya (Kiwango cha juu)
Mtu Mmoja
TZS 432,000 – 792,000 kwa mwaka
TZS 540,000 – 3,336,000 kwa mwaka
Wanandoa
TZS 820,800 – 1,504,800 kwa mwaka
TZS 1,026,000 – 6,338,400 kwa mwaka
Familia ya Wanandoa + Watoto 2
TZS 1,252,800 – 2,692,800 kwa mwaka
TZS 1,458,000 – 4,266,000 kwa mwaka
B. Kutoa Ruzuku kwa Sekta Isiyo Rasmi
Kwa kuwa watu wa sekta isiyo rasmi hawana mshahara wa uhakika, serikali inaweza kuchangia kiasi fulani cha bima yao kupitia ruzuku ya taifa.
Serikali ichangie asilimia 50% ya gharama ya bima kwa bodaboda, mama lishe, wakulima wadogo n.k. kwa miaka 5, ili kuwapa nafasi ya kujizatiti kiuchumi kabla ya kuchukua mzigo wote wa malipo.
C. Kupunguza Kodi kwa Makampuni Yanayolipia Wafanyakazi NHIF
Ili kushawishi waajiri kuchangia NHIF kwa wafanyakazi wao, serikali inaweza:
✔ Kupunguza kiwango cha PAYE kwa wafanyakazi waliolipiwa NHIF.
✔ Kuruhusu waajiri kukata gharama za bima ya afya kwenye ushuru wa kampuni (Corporate Tax).
Mfano: Kampuni inayolipia NHIF kwa wafanyakazi wake ipunguziwe kodi yake kwa kiwango fulani, ili kuhamasisha waajiri wengi zaidi kulipia wafanyakazi wao bima ya afya.
4. BAADA YA MIAKA MITANO, NHIF ITAWEZA KUJITEGEMEA NA KUPUNGUZA GHARAMA
Kwa kipindi cha miaka 5 cha ruzuku, NHIF itakuwa imejipanga vizuri na kupata wanachama wa kutosha ili iweze:
🔹 Kupunguza gharama za premium kwa wanachama wapya kwa sababu ya ongezeko la wanachama.
🔹 Kuboresha huduma zake ili kufanana na bima binafsi.
🔹 Kuwa na mapato ya kutosha kuendesha mfumo wa bima bila kutegemea ruzuku ya serikali.
Kwa mfano, ikiwa NHIF itaongeza idadi ya wanachama hadi milioni 20-30, itakuwa na mapato makubwa ya kutosha kugharamia huduma bila kuongeza kiwango cha michango.
5. HITIMISHO: SERIKALI INA WAJIBU WA KUSAIDIA NHIF KWA RUZUKU KWA MIAKA 5 ILI KUPUNGUZA MZIGO KWA WANANCHI
Kwa kuzingatia hali ya uchumi wa Watanzania, serikali haiwezi kutoroka wajibu wake wa kikatiba wa kutoa huduma za afya kwa wananchi wake.
Ili kuhakikisha NHIF inakuwa suluhisho la kweli kwa afya kwa wote, serikali inapaswa:
✅ Kutoa ruzuku kwa wananchi wa kipato cha chini na sekta isiyo rasmi kwa miaka 5.
✅ Kupunguza gharama za premium kwa watu wa kawaida ili bima ya afya iwe nafuu kwa wote.
✅ Kuhamasisha waajiri kulipia NHIF kwa wafanyakazi wao kwa kupunguza kodi za PAYE na Corporate Tax.
✅ Kuweka mfumo wa malipo wa kidogo kidogo kwa sekta isiyo rasmi ili kurahisisha upatikanaji wa bima.
Kwa kufanya hivyo, baada ya miaka 5 NHIF itakuwa na wanachama wa kutosha na mapato endelevu, hivyo kupunguza gharama kwa wananchi bila msaada wa ruzuku ya serikali.
USHAURI KWA SERIKALI NA NHIF KWA HATUA ZA HARAKA
✅ Kupunguza kiwango cha premium kwa asilimia 30-50 kwa miaka 5 ya kwanza kwa wananchi wa kipato cha chini.
✅ Kuanzisha mfumo wa malipo wa kidogo kidogo (installments) kupitia simu za mkononi.
✅ Serikali kushawishi waajiri kuchangia NHIF kwa kupunguza kodi za PAYE na Corporate Tax.
✅ NHIF kuongeza ubora wa huduma ili kuwavutia wanachama wapya.
Ikiwa serikali itatekeleza haya, Tanzania itaweza kufanikisha lengo la Bima ya Afya kwa Wote (UHC) kwa ufanisi na kwa gharama nafuu kwa wananchi wake. Kukimbia wajibu wa kikatiba wa serikali ni kuweka mzigo mzito kwa wananchi, jambo ambalo linaweza kusababisha kukwama kwa mfumo wa bima ya afya kwa wote.
