NkomaBakhosi
Member
- Jan 11, 2025
- 36
- 46
I. Kupanda Chati kwa Nchimbi
Kupanda kwa Dr. Emmanuel John Nchimbi hadi kufikia nafasi ya Makamu wa Rais kuliashiria kilele cha safari ndefu ya kisiasa ndani ya mfumo na uongozi wa Chama Cha Mapinduzi (CCM).
Yeye hakuwa mgeni wala mtu wa nje aliyekuwa anapambana na mfumo; alikuwa kada mzoefu aliyeyajua vyema lugha, tabaka, na kanuni za chama hicho.
Uteuzi wake ulionekana kumweka hatua chache sana kutoka kwenye kiti kikuu cha nchi cha Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.Hata hivyo, kuwa karibu na mamlaka si sawa na kuwa na mamlaka yenyewe. Katika mfumo wa kisiasa uliomfumo mmoja mkuu (centralized), nafasi ya Makamu wa Rais inabaki kuwa chini ya Rais na inategemea kikamilifu mashine ya kisiasa inayodhibiti urais yenyewe. Nchimbi alifanikiwa kuingia chumba cha ndani kabisa cha mamlaka, lakini alikuwa bado hajapata funguo za nyumba yenyewe.
Tofauti hii ni muhimu sana ili kuelewa kilichofuata baada ya hapo.
II. Makadirio Yasiyo sahihi ya Muda (The Miscalculation)
Wanasiasa wakongwe walioweza kudumu na kupindua mifumo ndani ya serikali kuu barani Afrika—kama vile João Lourenço kule Angola, Emmerson Mnangagwa wa Zimbabwe, au Macky Sall wa Senegal—walielewa vyema umuhimu wa wakati (timing). Walibaki ndani ya mifumo hiyo ya kisiasa hadi pale walipokusanya nguvu za kutosha, mitandao thabiti, na ushawishi mkubwa wa kitaasisi kabla ya kuanza kuchukua hatua huru. Licha ya mitazamo ya kimaadili juu ya mbinu zao, nidhamu yao ya kisiasa ilikuwa dhahiri: usikichallenge chama au mfumo wakati bado unategemea mfumo huo ili kubaki kwenye nafasi yako.
Inaonekana Nchimbi alikosea kukadiria wakati huo. Wito wake wa hadhara mnamo Julai 2026, ukiwataka Watanzania kupigania Katiba Mpya, ulimweka katika nafasi isiyo ya kawaida kisiasa. Hakuwa akizungumza kama kiongozi wa upinzani, mwanaharakati, au msomi huru.
Alikuwa Makamu wa Rais wa nchi na kada mwandamizi wa chama tawala. Kauli zake, kwa muktadha huo, zilibeba uzito tofauti kabisa wa kisiasa. Jambo ambalo lingeweza kuonekana kama utetezi wa kawaida wa katiba likitokea nje ya serikali, lilitafsiriwa kama changamoto au mapinduzi yanayochipuka kutoka ndani ya mhimili wenyewe wa utendaji.
Tatizo hapa halikuwa hoja yenyewe ya Katiba Mpya, bali lilikuwa ni wakati (timing) na nafasi aliyokuwa nayo wakati akiitoa. Nchimbi alichanganya fursa ya kukaribia mamlaka na umiliki wa mamlaka yenyewe. Alianza kuishi na kufanya maamuzi kama mwanamageuzi wa baadaye (future reformer) kabla ya kujijengea uhuru kamili wa kisiasa utakaomlinda.
III. Anguko la Ghafla na Somo la "Trojan Horse"Kushuka kwake kulikuwa kwa kasi ya ajabu sana. Baada ya miezi kadhaa tu ya kuwa kileleni mwa uongozi wa nchi, Nchimbi alitangaza kujiuzulu nafasi ya Makamu wa Rais, akieleza kuwa anatimiza ahadi yake ya mapema kwa Rais Samia Suluhu Hassan ya kutumikia kwa uaminifu na kupisha kando ikiwa Rais angependa Makamu mwingine. Mara baada ya hapo, CCM ilimfukuza uanachama, na kuhitimisha safari yake ya kisiasa ndani ya chama tawala kwa ghafla.Kasi hii ya kuanguka inalipa tukio hili sura ya kusikitisha sana kisiasa (tragic quality).
Mtu aliyekuzwa na kupandishwa na mfumo, anafukuzwa kwa ghafla na mfumo huo huo. Ngazi ile ile ya kisiasa iliyompandisha juu ndiyo iliyotumika kumshusha chini kwa dharura.
Hapa ndipo dhana ya mbinu ya farasi wa Trojan (Trojan Horse) inapata maana halisi. Lourenço, Mnangagwa, na Sall walijua kuwa mabadiliko ya kisiasa kutoka ndani yanahitaji uvumilivu mkubwa sana. Farasi wa Trojan lazima kwanza aingie ndani ya mji.
Lazima akubalike na watu wa mji huo. Waliomo ndani yake lazima wabaki wamejificha hadi pale mageti ya mji yatakapokuwa mikononi mwao kikamilifu. Baada ya hapo ndipo mfumo wa zamani unapoweza kukabiliwa.Nchimbi aliingia ndani ya mji—lakini labda alisahau kuwa mji huo ulikuwa bado si wake. Alikuwa na ofisi lakini hakuwa na mamlaka makuu ya mwisho. Alikuwa karibu na kiti lakini hakuwa huru.
Alikuwa na jukwaa la kitaifa lakini hakuwa na mashine ya kitaasisi yenye uwezo wa kumlinda dhidi ya chama na mfumo uliomweka hapo.
Somo hapa ni fupi na la kikatili: Kwanza dhibiti funguo za geti; kisha fungua milango.IV. Jeraha la Matumaini kwa Wananchi'
Zaidi ya kuanguka kwa mwanasiasa mmoja, kuna jambo linaloumiza zaidi:
Nchimbi amewaangusha watu wengi walioweka matumaini yao kwake. Kwa wengi, kupanda kwake hadi nafasi ya Makamu wa Rais kulionekana kama ishara kwamba mabadiliko yanawezekana hata kutokea ndani ya mfumo uliopo.
Waliona ndani yake mwanasiasa anayejua mfumo kutoka ndani, lakini ambaye angetumia uzoefu huo kuufungua mfumo kuelekea kwenye mabadiliko—hasa kwenye masuala ya Katiba Mpya, utawala bora, na nafasi ya wananchi katika kuamua mustakabali wa nchi yao.Ndiyo maana kuanguka kwake kumeacha pengo kubwa kuliko hata ofisi ya kisiasa anayoiacha.
Watu wanasikitika, wengine wamekata tamaa kabisa. Walikuwa wameanza kuamini kuwa labda wakati huu, mtu kutoka ndani ya mfumo anaweza kuwa daraja la mabadiliko. Kwamba mtu aliyefika karibu sana na kilele cha madaraka angetumia nafasi hiyo kufungua milango ya mageuzi yaliyosubiriwa kwa muda mrefu sana.
Lakini sasa, badala ya kuona mlango ukifunguka, wameshuhudia ukifungwa kwa kishindo mbele yao.
Hili ndilo jambo zito zaidi kwenye mkasa huu wa Nchimbi. Ameanguka kisiasa, lakini kwa wengi waliomwamini, kilichoanguka kabisa ni "Matumaini".
Na labda hapa ndipo anapopata sifa ya kuwa mhusika wa kusikitisha (Tragic Hero). Shujaa wa kweli si yule tu anayefika kileleni; ni yule ambaye, anapofika hapo, anabeba matumaini ya wale waliomshuhudia akipanda.
Nchimbi alipanda akiwa amebeba matumaini ya wengi, na ameanguka akiwaacha wengi wakijiuliza:
Je, kuna mtu yeyote aliyebaki ndani ya mfumo huu mwenye uwezo wa kuleta mabadiliko ya kweli?
Hili ni jeraha ambalo haliwezi kuponywa kwa kujiuzulu kwa mtu mmoja tu. Kwa sababu mwanasiasa anapoanguka, wananchi hawapotezi kiongozi tu—wakati mwingine wanapoteza kabisa imani yao kwamba mabadiliko yanawezekana.
WanaJF, mnasemaje kuhusu hili?Je, Dr. Nchimbi alikurupuka au alionyesha uzalendo uliotukuka mapema mno?Je, kuna yeyote ndani ya CCM kwa sasa anayeweza kusimamia mbinu hii ya "Trojan Horse" hadi mwisho?Funguka maoni yako hapa chini...
Kupanda kwa Dr. Emmanuel John Nchimbi hadi kufikia nafasi ya Makamu wa Rais kuliashiria kilele cha safari ndefu ya kisiasa ndani ya mfumo na uongozi wa Chama Cha Mapinduzi (CCM).
Yeye hakuwa mgeni wala mtu wa nje aliyekuwa anapambana na mfumo; alikuwa kada mzoefu aliyeyajua vyema lugha, tabaka, na kanuni za chama hicho.
Uteuzi wake ulionekana kumweka hatua chache sana kutoka kwenye kiti kikuu cha nchi cha Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.Hata hivyo, kuwa karibu na mamlaka si sawa na kuwa na mamlaka yenyewe. Katika mfumo wa kisiasa uliomfumo mmoja mkuu (centralized), nafasi ya Makamu wa Rais inabaki kuwa chini ya Rais na inategemea kikamilifu mashine ya kisiasa inayodhibiti urais yenyewe. Nchimbi alifanikiwa kuingia chumba cha ndani kabisa cha mamlaka, lakini alikuwa bado hajapata funguo za nyumba yenyewe.
Tofauti hii ni muhimu sana ili kuelewa kilichofuata baada ya hapo.
II. Makadirio Yasiyo sahihi ya Muda (The Miscalculation)
Wanasiasa wakongwe walioweza kudumu na kupindua mifumo ndani ya serikali kuu barani Afrika—kama vile João Lourenço kule Angola, Emmerson Mnangagwa wa Zimbabwe, au Macky Sall wa Senegal—walielewa vyema umuhimu wa wakati (timing). Walibaki ndani ya mifumo hiyo ya kisiasa hadi pale walipokusanya nguvu za kutosha, mitandao thabiti, na ushawishi mkubwa wa kitaasisi kabla ya kuanza kuchukua hatua huru. Licha ya mitazamo ya kimaadili juu ya mbinu zao, nidhamu yao ya kisiasa ilikuwa dhahiri: usikichallenge chama au mfumo wakati bado unategemea mfumo huo ili kubaki kwenye nafasi yako.
Inaonekana Nchimbi alikosea kukadiria wakati huo. Wito wake wa hadhara mnamo Julai 2026, ukiwataka Watanzania kupigania Katiba Mpya, ulimweka katika nafasi isiyo ya kawaida kisiasa. Hakuwa akizungumza kama kiongozi wa upinzani, mwanaharakati, au msomi huru.
Alikuwa Makamu wa Rais wa nchi na kada mwandamizi wa chama tawala. Kauli zake, kwa muktadha huo, zilibeba uzito tofauti kabisa wa kisiasa. Jambo ambalo lingeweza kuonekana kama utetezi wa kawaida wa katiba likitokea nje ya serikali, lilitafsiriwa kama changamoto au mapinduzi yanayochipuka kutoka ndani ya mhimili wenyewe wa utendaji.
Tatizo hapa halikuwa hoja yenyewe ya Katiba Mpya, bali lilikuwa ni wakati (timing) na nafasi aliyokuwa nayo wakati akiitoa. Nchimbi alichanganya fursa ya kukaribia mamlaka na umiliki wa mamlaka yenyewe. Alianza kuishi na kufanya maamuzi kama mwanamageuzi wa baadaye (future reformer) kabla ya kujijengea uhuru kamili wa kisiasa utakaomlinda.
III. Anguko la Ghafla na Somo la "Trojan Horse"Kushuka kwake kulikuwa kwa kasi ya ajabu sana. Baada ya miezi kadhaa tu ya kuwa kileleni mwa uongozi wa nchi, Nchimbi alitangaza kujiuzulu nafasi ya Makamu wa Rais, akieleza kuwa anatimiza ahadi yake ya mapema kwa Rais Samia Suluhu Hassan ya kutumikia kwa uaminifu na kupisha kando ikiwa Rais angependa Makamu mwingine. Mara baada ya hapo, CCM ilimfukuza uanachama, na kuhitimisha safari yake ya kisiasa ndani ya chama tawala kwa ghafla.Kasi hii ya kuanguka inalipa tukio hili sura ya kusikitisha sana kisiasa (tragic quality).
Mtu aliyekuzwa na kupandishwa na mfumo, anafukuzwa kwa ghafla na mfumo huo huo. Ngazi ile ile ya kisiasa iliyompandisha juu ndiyo iliyotumika kumshusha chini kwa dharura.
Hapa ndipo dhana ya mbinu ya farasi wa Trojan (Trojan Horse) inapata maana halisi. Lourenço, Mnangagwa, na Sall walijua kuwa mabadiliko ya kisiasa kutoka ndani yanahitaji uvumilivu mkubwa sana. Farasi wa Trojan lazima kwanza aingie ndani ya mji.
Lazima akubalike na watu wa mji huo. Waliomo ndani yake lazima wabaki wamejificha hadi pale mageti ya mji yatakapokuwa mikononi mwao kikamilifu. Baada ya hapo ndipo mfumo wa zamani unapoweza kukabiliwa.Nchimbi aliingia ndani ya mji—lakini labda alisahau kuwa mji huo ulikuwa bado si wake. Alikuwa na ofisi lakini hakuwa na mamlaka makuu ya mwisho. Alikuwa karibu na kiti lakini hakuwa huru.
Alikuwa na jukwaa la kitaifa lakini hakuwa na mashine ya kitaasisi yenye uwezo wa kumlinda dhidi ya chama na mfumo uliomweka hapo.
Somo hapa ni fupi na la kikatili: Kwanza dhibiti funguo za geti; kisha fungua milango.IV. Jeraha la Matumaini kwa Wananchi'
Zaidi ya kuanguka kwa mwanasiasa mmoja, kuna jambo linaloumiza zaidi:
Nchimbi amewaangusha watu wengi walioweka matumaini yao kwake. Kwa wengi, kupanda kwake hadi nafasi ya Makamu wa Rais kulionekana kama ishara kwamba mabadiliko yanawezekana hata kutokea ndani ya mfumo uliopo.
Waliona ndani yake mwanasiasa anayejua mfumo kutoka ndani, lakini ambaye angetumia uzoefu huo kuufungua mfumo kuelekea kwenye mabadiliko—hasa kwenye masuala ya Katiba Mpya, utawala bora, na nafasi ya wananchi katika kuamua mustakabali wa nchi yao.Ndiyo maana kuanguka kwake kumeacha pengo kubwa kuliko hata ofisi ya kisiasa anayoiacha.
Watu wanasikitika, wengine wamekata tamaa kabisa. Walikuwa wameanza kuamini kuwa labda wakati huu, mtu kutoka ndani ya mfumo anaweza kuwa daraja la mabadiliko. Kwamba mtu aliyefika karibu sana na kilele cha madaraka angetumia nafasi hiyo kufungua milango ya mageuzi yaliyosubiriwa kwa muda mrefu sana.
Lakini sasa, badala ya kuona mlango ukifunguka, wameshuhudia ukifungwa kwa kishindo mbele yao.
Hili ndilo jambo zito zaidi kwenye mkasa huu wa Nchimbi. Ameanguka kisiasa, lakini kwa wengi waliomwamini, kilichoanguka kabisa ni "Matumaini".
Na labda hapa ndipo anapopata sifa ya kuwa mhusika wa kusikitisha (Tragic Hero). Shujaa wa kweli si yule tu anayefika kileleni; ni yule ambaye, anapofika hapo, anabeba matumaini ya wale waliomshuhudia akipanda.
Nchimbi alipanda akiwa amebeba matumaini ya wengi, na ameanguka akiwaacha wengi wakijiuliza:
Je, kuna mtu yeyote aliyebaki ndani ya mfumo huu mwenye uwezo wa kuleta mabadiliko ya kweli?
Hili ni jeraha ambalo haliwezi kuponywa kwa kujiuzulu kwa mtu mmoja tu. Kwa sababu mwanasiasa anapoanguka, wananchi hawapotezi kiongozi tu—wakati mwingine wanapoteza kabisa imani yao kwamba mabadiliko yanawezekana.
WanaJF, mnasemaje kuhusu hili?Je, Dr. Nchimbi alikurupuka au alionyesha uzalendo uliotukuka mapema mno?Je, kuna yeyote ndani ya CCM kwa sasa anayeweza kusimamia mbinu hii ya "Trojan Horse" hadi mwisho?Funguka maoni yako hapa chini...