Kampuni ya Tanzania-China Friendship Textile Company Limited (FTC), inayojulikana zaidi kama Urafiki Textile Company Ltd., ilikuwa miongoni mwa viwanda vikubwa vya nguo nchini Tanzania, iliyoanzishwa mwaka 1968 kwa msaada wa Serikali ya China chini ya mpango wao wa msaada wa kiufundi.
Ilisimama kama ishara kuu ya urafiki kati ya serikali hizi mbili za Jamhuri ya Watu wa China, ambayo ilitoa msaada wa kiufundi wakati wa ujenzi wake, na Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
Mnamo tarehe 14 Machi 1996, Mkataba wa Ubia ulisainiwa kati ya Serikali ya Jamhuri ya Watu wa China, ikiwakilishwa na Kampuni ya Changzhou State Owned Textile Assets of Operations, iliyomiliki 51% ya hisa, na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, iliyomiliki 49% ya hisa.
Kiwanda kilizalisha bidhaa kuu kama vile kitani, vitenge, drills, prints, mapazia, bandeji, na mashuka. Pia kilicheza jukumu kubwa katika usambazaji wa mavazi ya kijeshi wakati wa Vita vya Kagera kati ya Tanzania na Uganda.
Kiwanda hiki kilikuwa chanzo kikuu cha ajira kwa Watanzania kutoka mikoa na makabila mbalimbali, hivyo kuboresha mwingiliano wa kijamii kati ya watu wa tamaduni na desturi tofauti nchini.
Sababu zifuatazo zinadaiwa kusababisha kusimama kwa kiwanda: Ukosefu wa mtaji wa kutosha wa kazi ili kutekeleza mpango, hali iliyopelekea kufungwa kwa kampuni mnamo Desemba 2017; uchakavu wa teknolojia ambapo baadhi ya mashine zilishindwa kuzalisha kwa kiwango kilichopangwa; usimamizi mbovu na kuongezeka kwa ushindani katika soko la kimataifa la nguo, hali iliyosababisha kudhoofishwa kwa sekta hii.
Kampuni ilikuwa na Mpango wa Mkakati wa Miaka Mitano (2017-2021) ambao ulieleza kuwa ili kufufua kiwanda, kampuni ilihitaji uwekezaji wa takribani TZS bilioni 84.0, ambapo TZS bilioni 62.0 zilihitajika kwa ukarabati na uboreshaji wa mashine na vifaa, na TZS bilioni 22.0 kwa ajili ya kuanzisha kitengo cha utengenezaji wa mavazi.
Eneo la viwanda linapatikana ndani ya eneo la mijini katika Wilaya ya Ubungo, Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania, kando ya Barabara ya Morogoro, kilomita 8.2 kutoka katikati ya Jiji katika eneo la viwanda la Ubungo.
Eneo hili la viwanda liko katika mazingira yenye shughuli nyingi za kijamii na kiuchumi likizungukwa na maeneo mengine yenye ukuaji wa kijamii na kiuchumi kama vile majengo ya viwanda, Ubungo Business Park, Urafiki Residential Apartments, majengo ya Shirika la Nyumba la Taifa, Soko la Ndizi Mabibo, Soko la Shekilango, Soko la Big Braza Machinga, Ofisi za Tiketi za Mabasi, Chuo cha NIT, vituo vya mabasi vya Urafiki BRT, na miradi mingine mikubwa kama vile Kituo cha Umeme cha Ubungo na Mradi wa East Africa Commercial and Logistics Centre (ambao kwa sasa unajengwa).
Eneo la kiwanda lina ukubwa wa takribani mita za mraba 176,800. Muundo wa kiwanda unajumuisha majengo ya uzalishaji, viwanda vya kusaga, jengo la utawala, boilers, coolers, zahanati, na mgahawa.
Majengo ya kisasa ya viwanda yana paa lenye miteremko mingi (multi-pitched) lililofunikwa na mabati ya asbesto yaliyowekwa kwenye miundo ya chuma. Kuta zake zimetengenezwa kwa matofali ya kuchoma, yaliyopakwa plasta na rangi.
Madirisha yameundwa kwa mbao na kioo, huku milango ikitengenezwa kwa mbao. Sakafu ni ya saruji. Majengo ya kiwanda yanajulikana kwa kuwa na wazi kubwa za hewa zilizotengenezwa kwa saruji (concrete louvers), ambazo zinatoa mwonekano wa kipekee kwa majengo haya. Majengo haya yana nguzo za saruji na chuma, ambapo za saruji ziko kwenye mipaka ya jengo (building envelope) na zile za chuma ziko ndani.
Viwanda hivi vina sehemu kubwa zilizo wazi zenye mashine za kusaga na kuchakata. Ni majengo makubwa na marefu yenye sehemu chache zilizogawanywa, zikiwa na safu ndefu za mihimili ya chuma. Muundo wa kiwanda unajumuisha maeneo makuu matatu: usagaji (milling), uchakataji (processing), na hifadhi (storage).
Sehemu za usagaji zina mpangilio wa nguzo wa mita 15 x 6, huku sehemu za hifadhi na uchakataji zikiwa na mpangilio wa mita 14 x 6, ingawa zina vipimo tofauti.
Majengo ya uchakataji yana dari refu (high ceiling), miundo ya chuma wazi (exposed steel), na madirisha mapana yanayoruhusu mwanga mwingi wa asili. Aina ya shughuli za uchakataji zinazoruhusu mwanga wa moja kwa moja wa jua na mzunguko wa hewa ndiyo sababu ya uwepo wa madirisha makubwa na mwanga wa juu. Hali ni tofauti katika sehemu za usagaji ambazo hazihitaji mwanga wa moja kwa moja wa jua wala mzunguko wa hewa, badala yake zinategemea mwanga wa bandia na uingizaji hewa wa mitambo kutokana na aina ya michakato inayofanyika ndani.
Ili kudhibiti unyevu na joto katika viwanda vya uchakataji na ushonaji, kiwanda kilitumia gesi, umeme, na mafuta kuendesha mifumo ya baridi (coolers) na boilers kwa ajili ya kudhibiti hali hizo. Mbali na umeme na maji kutoka kwenye huduma za umma, kiwanda kilizalisha umeme mbadala kwa kutumia jenereta ya turbine na kilitumia maji ya chini ya ardhi. Kulingana na wahandisi, ikiwa huduma hizi zingekarabatiwa zingeweza bado kuwa na manufaa kwa michakato ya viwandani.
Mwaka 2024, Shirika la Nyumba la Taifa (NHC) lilinunua rasmi eneo la Urafiki na majengo yaliyokuwa chini ya Kampuni ya Urafiki wa Tanzania na China (Tanzania - China Friendship Textile CO LTD) Jijini Dar es Salaam kwa thamani ya shilingi bilioni 3.
Ilisimama kama ishara kuu ya urafiki kati ya serikali hizi mbili za Jamhuri ya Watu wa China, ambayo ilitoa msaada wa kiufundi wakati wa ujenzi wake, na Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
Mnamo tarehe 14 Machi 1996, Mkataba wa Ubia ulisainiwa kati ya Serikali ya Jamhuri ya Watu wa China, ikiwakilishwa na Kampuni ya Changzhou State Owned Textile Assets of Operations, iliyomiliki 51% ya hisa, na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, iliyomiliki 49% ya hisa.
Kiwanda kilizalisha bidhaa kuu kama vile kitani, vitenge, drills, prints, mapazia, bandeji, na mashuka. Pia kilicheza jukumu kubwa katika usambazaji wa mavazi ya kijeshi wakati wa Vita vya Kagera kati ya Tanzania na Uganda.
Kiwanda hiki kilikuwa chanzo kikuu cha ajira kwa Watanzania kutoka mikoa na makabila mbalimbali, hivyo kuboresha mwingiliano wa kijamii kati ya watu wa tamaduni na desturi tofauti nchini.
Sababu zifuatazo zinadaiwa kusababisha kusimama kwa kiwanda: Ukosefu wa mtaji wa kutosha wa kazi ili kutekeleza mpango, hali iliyopelekea kufungwa kwa kampuni mnamo Desemba 2017; uchakavu wa teknolojia ambapo baadhi ya mashine zilishindwa kuzalisha kwa kiwango kilichopangwa; usimamizi mbovu na kuongezeka kwa ushindani katika soko la kimataifa la nguo, hali iliyosababisha kudhoofishwa kwa sekta hii.
Kampuni ilikuwa na Mpango wa Mkakati wa Miaka Mitano (2017-2021) ambao ulieleza kuwa ili kufufua kiwanda, kampuni ilihitaji uwekezaji wa takribani TZS bilioni 84.0, ambapo TZS bilioni 62.0 zilihitajika kwa ukarabati na uboreshaji wa mashine na vifaa, na TZS bilioni 22.0 kwa ajili ya kuanzisha kitengo cha utengenezaji wa mavazi.
Eneo la viwanda linapatikana ndani ya eneo la mijini katika Wilaya ya Ubungo, Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania, kando ya Barabara ya Morogoro, kilomita 8.2 kutoka katikati ya Jiji katika eneo la viwanda la Ubungo.
Eneo hili la viwanda liko katika mazingira yenye shughuli nyingi za kijamii na kiuchumi likizungukwa na maeneo mengine yenye ukuaji wa kijamii na kiuchumi kama vile majengo ya viwanda, Ubungo Business Park, Urafiki Residential Apartments, majengo ya Shirika la Nyumba la Taifa, Soko la Ndizi Mabibo, Soko la Shekilango, Soko la Big Braza Machinga, Ofisi za Tiketi za Mabasi, Chuo cha NIT, vituo vya mabasi vya Urafiki BRT, na miradi mingine mikubwa kama vile Kituo cha Umeme cha Ubungo na Mradi wa East Africa Commercial and Logistics Centre (ambao kwa sasa unajengwa).
Eneo la kiwanda lina ukubwa wa takribani mita za mraba 176,800. Muundo wa kiwanda unajumuisha majengo ya uzalishaji, viwanda vya kusaga, jengo la utawala, boilers, coolers, zahanati, na mgahawa.
Majengo ya kisasa ya viwanda yana paa lenye miteremko mingi (multi-pitched) lililofunikwa na mabati ya asbesto yaliyowekwa kwenye miundo ya chuma. Kuta zake zimetengenezwa kwa matofali ya kuchoma, yaliyopakwa plasta na rangi.
Madirisha yameundwa kwa mbao na kioo, huku milango ikitengenezwa kwa mbao. Sakafu ni ya saruji. Majengo ya kiwanda yanajulikana kwa kuwa na wazi kubwa za hewa zilizotengenezwa kwa saruji (concrete louvers), ambazo zinatoa mwonekano wa kipekee kwa majengo haya. Majengo haya yana nguzo za saruji na chuma, ambapo za saruji ziko kwenye mipaka ya jengo (building envelope) na zile za chuma ziko ndani.
Viwanda hivi vina sehemu kubwa zilizo wazi zenye mashine za kusaga na kuchakata. Ni majengo makubwa na marefu yenye sehemu chache zilizogawanywa, zikiwa na safu ndefu za mihimili ya chuma. Muundo wa kiwanda unajumuisha maeneo makuu matatu: usagaji (milling), uchakataji (processing), na hifadhi (storage).
Sehemu za usagaji zina mpangilio wa nguzo wa mita 15 x 6, huku sehemu za hifadhi na uchakataji zikiwa na mpangilio wa mita 14 x 6, ingawa zina vipimo tofauti.
Majengo ya uchakataji yana dari refu (high ceiling), miundo ya chuma wazi (exposed steel), na madirisha mapana yanayoruhusu mwanga mwingi wa asili. Aina ya shughuli za uchakataji zinazoruhusu mwanga wa moja kwa moja wa jua na mzunguko wa hewa ndiyo sababu ya uwepo wa madirisha makubwa na mwanga wa juu. Hali ni tofauti katika sehemu za usagaji ambazo hazihitaji mwanga wa moja kwa moja wa jua wala mzunguko wa hewa, badala yake zinategemea mwanga wa bandia na uingizaji hewa wa mitambo kutokana na aina ya michakato inayofanyika ndani.
Ili kudhibiti unyevu na joto katika viwanda vya uchakataji na ushonaji, kiwanda kilitumia gesi, umeme, na mafuta kuendesha mifumo ya baridi (coolers) na boilers kwa ajili ya kudhibiti hali hizo. Mbali na umeme na maji kutoka kwenye huduma za umma, kiwanda kilizalisha umeme mbadala kwa kutumia jenereta ya turbine na kilitumia maji ya chini ya ardhi. Kulingana na wahandisi, ikiwa huduma hizi zingekarabatiwa zingeweza bado kuwa na manufaa kwa michakato ya viwandani.
Mwaka 2024, Shirika la Nyumba la Taifa (NHC) lilinunua rasmi eneo la Urafiki na majengo yaliyokuwa chini ya Kampuni ya Urafiki wa Tanzania na China (Tanzania - China Friendship Textile CO LTD) Jijini Dar es Salaam kwa thamani ya shilingi bilioni 3.
