Kijana wa Ifoza
JF-Expert Member
- Oct 31, 2025
- 1,180
- 2,302
Katika nadharia ya sayansi ya siasa, uwepo wa uwanja sawa wa ushindani (level playing field) ndio nguzo kuu inayotofautisha mifumo ya kidemokrasia na ile ya kimamlaka (authoritarianism). Kauli ya Mary Pius Chatanda (Mwenyekiti wa UWT )
inatoa picha ya kile wataalamu wanachoita "ustahimilivu mdogo wa kisiasa" (political intolerance). Kupitia jicho la kitaaluma, mfumo wa vyama vingi nchini Tanzania unakabiliwa na mtihani wa "viwango viwili" katika utekelezaji wa sheria (double standards in law enforcement).
Iwapo kada wa upinzani kama Hilda Newton angesimama hadharani na kutamka maneno yenye uzito wa kufuta au kuondoa mamlaka ya chama tawala, mifumo ya dola ingetafsiri muktadha huo kama tishio la kiusalama na uchochezi wa kijinai. Hatua hii ya kimfumo inatengeneza mazingira ambayo uhuru wa kujieleza unakuwa ni fursa inayotolewa kwa upendeleo wa kisiasa (political privilege) badala ya haki ya kikatiba inayolindwa kwa usawa.
Funzo la Matukio ya Oktoba 29 na Uhitaji wa Siasa za Maridhiano
Mjadala huu hauwezi kutenganishwa na mivutano mikali ya kisiasa nchini, hususan matukio yaliyotokea wakati wa Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 29. Kipindi hicho kiliacha majeraha makubwa katika ustawi wa taifa kutokana na:
Mapendekezo ya Hatua kwa Msajili wa Vyama vya Siasa
Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa nchini Tanzania inapaswa kuacha kufanya kazi kama mshirika wa kisiasa na badala yake isimame kama mlezi na mwamuzi huru (impartial regulator). Ili kuzuia kauli hatari zinazoweza kuamsha upya machafuko kama ya Oktoba 29, Msajili anapaswa kuchukua hatua zifuatazo kisheria:
Hitimisho
Kwa ujumla, tamko la Mary Chatanda ni kengele ya tahadhari kuwa misingi ya kidemokrasia nchini bado iko shakani. Ili Tanzania isirejee kwenye makosa, machafuko, na ukiukwaji wa haki za binadamu ulioshuhudiwa mnamo Oktoba 29, mabadiliko ya kifikra yanahitajika. Viongozi wa juu wa chama tawala lazima wawe mfano wa kuamini katika nguvu ya hoja na umoja wa kitaifa, huku taasisi za kisheria kama Ofisi ya Msajili zikitekeleza wajibu wake kwa usawa ili kuhakikisha kuwa sheria hailindi upande mmoja na kukandamiza upande mwingine.
Iwapo kada wa upinzani kama Hilda Newton angesimama hadharani na kutamka maneno yenye uzito wa kufuta au kuondoa mamlaka ya chama tawala, mifumo ya dola ingetafsiri muktadha huo kama tishio la kiusalama na uchochezi wa kijinai. Hatua hii ya kimfumo inatengeneza mazingira ambayo uhuru wa kujieleza unakuwa ni fursa inayotolewa kwa upendeleo wa kisiasa (political privilege) badala ya haki ya kikatiba inayolindwa kwa usawa.
Funzo la Matukio ya Oktoba 29 na Uhitaji wa Siasa za Maridhiano
Mjadala huu hauwezi kutenganishwa na mivutano mikali ya kisiasa nchini, hususan matukio yaliyotokea wakati wa Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 29. Kipindi hicho kiliacha majeraha makubwa katika ustawi wa taifa kutokana na:
- Kuzuiwa na Kufungwa kwa Viongozi wa Upinzani: Kuelekea na baada ya Oktoba 29, viongozi wakuu wa vyama vya upinzani, akiwemo Mwenyekiti wa CHADEMA Tundu Lissu, walikabiliwa na mashtaka mazito kama uhaini na kuwekwa kizuizini, hali iliyozima ushindani wa haki wa kisiasa.
- Matumizi Makubwa ya Nguvu za Dola: Ripoti mbalimbali za mashirika ya haki za binadamu na Bunge la Ulaya zilibainisha uwepo wa ukandamizaji wa kijeshi, vifo vya raia wakati wa kudhibiti maandamano, na ukataji wa huduma za mtandao wa intaneti (internet blackout) ili kuzuia mawasiliano.
- Ukamilifu wa Kura na Malalamiko ya Uchaguzi: Upinzani ulisusia na kuyaita matokeo hayo kuwa ni "uchaguzi bandia" baada ya mawakala na wagombea wao wengi kuondolewa kwa nguvu au kufutiwa sifa.
Mapendekezo ya Hatua kwa Msajili wa Vyama vya Siasa
Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa nchini Tanzania inapaswa kuacha kufanya kazi kama mshirika wa kisiasa na badala yake isimame kama mlezi na mwamuzi huru (impartial regulator). Ili kuzuia kauli hatari zinazoweza kuamsha upya machafuko kama ya Oktoba 29, Msajili anapaswa kuchukua hatua zifuatazo kisheria:
- Kutoa Onyo Kali Bila Ubaguzi: Msajili anapaswa kutoa barua rasmi ya onyo na karipio kwa Mary Chatanda na viongozi wengine wote wanaotoa kauli zinazokiuka Sheria ya Vyama vya Siasa (Sura ya 258) na Maadili ya Vyama vya Siasa, bila kujali kama kiongozi huyo anatoka chama tawala au cha upinzani.
- Kusimamia Maadili ya Majukwaa ya Siasa: Ofisi ya Msajili inapaswa kuanzisha kamati huru ya ufuatiliaji (compliance committee) itakayokuwa na jukumu la kurekodi na kutathmini lugha zinazotumiwa na wanasiasa kwenye mikutano ya hadhara ili kudhibiti lugha za chuki (hate speech) na vitisho vya kisiasa kabla havijaleta madhara.
- Kuitisha Vikao vya Maridhiano na Mashauriano: Ni vyema Msajili akatumia mamlaka yake kuitisha Baraza la Vyama vya Siasa ili kujadili misingi ya uvumilivu wa kisiasa (political tolerance), kuweka mikakati ya pamoja ya kuepuka kauli za kibabe, na kujenga uelewa wa pamoja wa jinsi ya kuendesha siasa za kistaarabu kuelekea chaguzi zijazo.
Hitimisho
Kwa ujumla, tamko la Mary Chatanda ni kengele ya tahadhari kuwa misingi ya kidemokrasia nchini bado iko shakani. Ili Tanzania isirejee kwenye makosa, machafuko, na ukiukwaji wa haki za binadamu ulioshuhudiwa mnamo Oktoba 29, mabadiliko ya kifikra yanahitajika. Viongozi wa juu wa chama tawala lazima wawe mfano wa kuamini katika nguvu ya hoja na umoja wa kitaifa, huku taasisi za kisheria kama Ofisi ya Msajili zikitekeleza wajibu wake kwa usawa ili kuhakikisha kuwa sheria hailindi upande mmoja na kukandamiza upande mwingine.
