informer 06
Senior Member
- May 11, 2024
- 184
- 170
Makala maalumu
“Lakini hofu yangu ni kwa wajukuu zetu. Watacheza wapi?” Hilo ni swali la mkazi mmoja wa Kinondoni anayeshuhudia eneo ambalo kwa zaidi ya miongo mitatu lilikuwa sehemu ya michezo, mikutano na shughuli za kijamii likibadilika matumizi. Swali lake linaakisi wasiwasi unaozidi kujitokeza katika baadhi ya mitaa ya Dar es Salaam: watoto na vijana watapata wapi nafasi salama za kucheza kadiri jiji linavyopanuka?
Kwa mujibu wa Sensa ya Watu na Makazi ya mwaka 2022, Dar es Salaam ilikuwa na wakazi 5,383,728. Ukuaji wa jiji unaongeza mahitaji ya makazi, huduma na biashara, lakini pia unaweka shinikizo katika maeneo yaliyokuwa yakitumiwa na wananchi kwa michezo, mapumziko na mikusanyiko.
Uchunguzi huu umefuatilia hali ya viwanja vitatu: Biafra, Kinondoni; Panga, Kata ya Wazo; na Sahara, Mabibo, Manispaa ya Ubungo. Katika kila eneo, wananchi wanaeleza kupungua kwa nafasi za michezo, huku mamlaka na wadau wengine wakitoa maelezo yanayotofautiana kuhusu umiliki, matumizi na maamuzi yaliyofanyika.
Biafra: Kutoka uwanja wa jamii hadi yadi ya magari
Kwa miaka mingi, uwanja wa Biafra ulikuwa sehemu ya maisha ya wakazi wa Kinondoni. Ulitumika kwa michezo, mikutano ya kisiasa na shughuli za kidini. Sasa, baadhi ya wakazi wanasema hawana tena nafasi ya kuutumia kama zamani.
Eneo la uwanja wa Biafra - Kinondoni ambapo zilikuwa zinafanyika shughuli za michezo, mikutano kukiwa kumezungushwa uzio wa mabati kupisha shughuli nyingine
Amos, mwenye umri wa miaka 26 na mkazi wa Kinondoni Manyanya, anasema alizoea kucheza soka katika uwanja huo. “Kwa miaka mingi nimekuwa nikicheza katika uwanja wa hapo Biafra... lakini inasikitisha kwa sasa uwanja huo hauwezi kutumika. Eneo lote limezungushiwa uzio na kuna shughuli nyingine za watu binafsi zinaendelea hapo,” anasema.
Kutokana na mabadiliko hayo, Amos anasema wakati mwingine hupitisha hata mwezi mzima bila kucheza mpira. “Naweza kumaliza hata mwezi bila kugusa mpira, labda nikienda kumuona ‘mshikaji’ (rafiki) wangu kule Mbezi Beach,” anaeleza.
Mkazi mwingine asiyehitaji kutajwa jina anasema aliona vijana wakitumia eneo hilo kwa takribani miaka 10 kabla halijazungushiwa mabati. Kwa mkazi mmoja mzee wa Kinondoni, historia ya uwanja huo inarudi nyuma zaidi ya miongo mitatu. Anahoji mustakabali wa wajukuu wake wakati nafasi za michezo zinapopungua.
Serikali ya Mtaa: Hatukushirikishwa
Pichani: Mwenyekiti wa Serikali ya Mtaa wa Kinondoni Mjini, Fadhili Saidi Mpemba, akizungumzia suala la Biafra ofisini kwake Kinondoni.
Mwenyekiti wa Serikali ya Mtaa wa Kinondoni Mjini, Fadhili Saidi Mpemba, anasema viongozi wa eneo hilo walipewa taarifa kuwa uamuzi kuhusu uwanja ulifanywa na Chama Cha Mapinduzi (CCM), bila wao kushirikishwa katika hatua za awali za mabadiliko ya matumizi.
“Tunapokea malalamiko na maswali ya wananchi. Mengine tunayajibu, lakini mengine tunapata ugumu kwa kuwa sisi hatukushirikishwa katika hatua za awali za kubadili matumizi,” anasema. Kwa maoni yake, mamlaka zinazofanya maamuzi yanayoathiri maeneo muhimu kwa jamii zinapaswa kuzishirikisha Serikali za Mitaa.
CCM: Eneo ni mali ya chama
Mwenyekiti wa CCM Kata ya Kinondoni, Andembwisye Mwakajwanga, anasema eneo hilo ni mali ya chama hicho na limepangishwa kwa mwekezaji ili kuongeza mapato. Kwa maelezo yake, chama kilikuwa kikilipa takribani Sh milioni mbili kwa mwaka kama kodi ya ardhi, wakati mapato yaliyopatikana hayakulingana na gharama hizo.
Mwakajwanga anasisitiza kuwa, licha ya wananchi kulitumia kwa michezo na shughuli nyingine, eneo hilo halikuwa eneo la wazi lililotambuliwa rasmi. “Ni kweli watu walikuwa wanalitumia, lakini halikuwa eneo la wazi. Chama kimeamua kubadili matumizi yake,” anasema.
Maelezo hayo yanatofautiana na kauli ya Mstahiki Meya wa Manispaa ya Kinondoni, Songoro Mnyonge, aliyenukuliwa Juni 25, 2026 akisema kulikuwa na mapungufu katika matumizi ya kiwanja hicho. “Mimi nakiri kwamba yapo mapungufu na madhaifu yaliyofanyika kwa yule tuliyemkabidhi kiwanja kile, ilhali masharti yake yalitaka kitumike kwa manufaa ya umma,” alisema.
Mnyonge alieleza kuwa eneo hilo lilikabidhiwa kwa CCM takribani miaka 20 iliyopita baada ya chama hicho kuomba kulitumia kwa maendeleo ya michezo. Kwa mujibu wake, ramani ya mipango miji inaonyesha eneo hilo limetengwa kwa shughuli za michezo. Hata hivyo, Katibu wa Uenezi wa CCM Mkoa wa Dar es Salaam, Ally Bananga, anasema chama ndicho mmiliki na kina haki ya kuamua matumizi yake.
Mkuu wa Wilaya ya Kinondoni, Saad Mtambule, anakiri kuwa eneo hilo lilitumika kwa muda mrefu kama sehemu ya michezo na mikusanyiko. Anasema alipofika Kinondoni mwaka 2023, sehemu kubwa ya eneo ilikuwa wazi; hivi karibuni, hata hivyo, yadi ya magari imewekwa hapo.
Pichani: Yadi ya magari eneo la Biafra, ambapo awali zilikuwa zinafanyika shughuli za michezo na mnada kila Jumamosi
Kuhusu hoja ya kubadilishwa kwa matumizi, Mtambule anasema Serikali inalifuatilia suala hilo na taarifa itatolewa kwa umma baada ya kuwasiliana na viongozi wa chama ngazi ya wilaya. Hivyo, hoja ya msingi inayobaki ni jinsi umiliki unaodaiwa na CCM unavyowiana na matumizi yaliyoonyeshwa katika ramani ya mipango miji, kwa mujibu wa maelezo ya meya.
Panga: Agizo la kusitisha ujenzi, shughuli za ujenzi zikaendelea
Katika Uwanja wa Panga, Kata ya Wazo, sintofahamu ilianza mwaka 2024 baada ya shughuli za kuchimba msingi kuonekana na kuwekwa kibao kilichoashiria mpango wa kujenga shule. Chikupe, dereva wa bodaboda anayefanya kazi karibu na uwanja huo, anasema wananchi walishangazwa kuona greda likichimba eneo walilolifahamu kama uwanja.
Malalamiko yalipoongezeka, baadhi ya wananchi waliwalaumu viongozi wa Serikali za Mitaa. Aliyekuwa Waziri wa Michezo, Dkt. Damas Ndumbaro, alifika kusikiliza malalamiko hayo. Alisema alitumwa na Rais Samia Suluhu Hassan na akaelekeza ujenzi usitishwe, eneo lirejeshwe katika hali yake ya awali na sehemu nyingine itafutwe kwa ajili ya shule.
Pichani: Dkt. Damas Ndumbaro (akiwa Waziri wa Michezo) alipokuwa akitoa maelekezo kuhusu ujenzi kwenye uwanja wa Panga kusitishwa
Ndumbaro alisema pia Baraza la Michezo la Taifa lilikuwa limewasilisha maombi ya kuweka nyasi bandia na taa za sola katika uwanja huo. Hata hivyo, uchunguzi wa makala hii ulibaini kuwa takribani miaka miwili baadaye shughuli za ujenzi zilikuwa zikiendelea na matumizi ya uwanja kwa michezo yamesimama.
Pichani: Hali ilivyokuwa kwenye uwanja wa Panga, wakati Waziri Ndumbaro alipofika kusikiliza wananchi na kutoa maelekezo
Pichani: Miezi michache baada ya Waziri kutoa maelekezo (ujenzi ulivyoendelea)
Japheth J., Kijana mwenye umri wa miaka 25, anasema vijana wanalazimika kutafuta viwanja vilivyo mbali, huku wengine wakiacha kucheza. “Kwa sasa ukitaka uwanja mzuri labda mpaka kule Tegeta... Wenzangu wengine wameacha. Tuliumizwa na ule kujengwa, ulikuwa mzuri sana,” anasema.
Mbali na michezo, uwanja huo ulikuwa ukitumika kwa mikutano na mikusanyiko mingine ya kijamii. Mwandishi alipofika katika ofisi za Serikali za Mitaa Wazo kuulizia kwa nini ujenzi uliendelea licha ya maelekezo ya kuusitisha, viongozi hawakuwa tayari kuzungumzia suala hilo.
Pichani: Ofisi za Serikali za Mitaa Wazo
Pia kwa takribani miezi mitatu zilifanyika jitihada kadhaa za kupata ufafanuzi kutoka Halmashauri ya Manispaa ya Kinondoni ikiwa ni pamoja na kufika katika ofisi zao mara kadhaa, kuhusu kuendelea kwa ujenzi katika Uwanja wa Panga licha ya zuio la Waziri. Hata hivyo, jitihada hizo hazikufanikiwa kupata majibu hadi wakati wa kukamilisha makala hii.
Sahara: Umiliki wa kisheria dhidi ya mahitaji ya jamii
Kwa zaidi ya miongo mitatu, Uwanja wa Sahara, Mabibo, umetumiwa kwa michezo na shughuli mbalimbali za kijamii. Hata hivyo, kuonekana kwa vifaa vya ujenzi kulizua wasiwasi miongoni mwa watumiaji wa eneo hilo. Mwanamichezo Amri Ramadhan anasema baada ya takribani wiki moja bila kufika uwanjani, alikuta kokoto, mchanga na banda la bati.
Pichani: Uwanja wa Sahara-Mabibo kabla ya kutumika kwa matumizi mengine
Aliyekuwa Meya wa Ubungo kwa tiketi ya Chadema, Boniface Jacob (2015 -20), aliibua malalamiko hayo hadharani, akidai eneo linabadilishwa matumizi ilhali jamii haina uwanja mwingine wa karibu.
Julai 19, 2025, Mkuu wa Mkoa wa Dar es Salaam, Albert Chalamila, alifika eneo hilo na kuagiza uchunguzi wa umiliki. Katikati mwa Mwezi Feb 2026 kamati iliyoundwa ilihitimisha, kwa mujibu wa taarifa yake, kuwa hakukuwa na mgogoro wa umiliki: eneo lilikuwa chini ya Shirika la Posta na Simu, lililolipata kupitia SACCOS.
Hata hivyo, kamati ilibaini kuwa Kata ya Mabibo haikuwa na eneo la wazi la kutosha kwa huduma za jamii. Malalamiko yaliyotokana na hali hiyo yalifanya mkandarasi kusimamisha ujenzi kwa muda. Kamati ilipendekeza Halmashauri ya Manispaa ya Ubungo izungumze na wamiliki kuhusu uwezekano wa kulinunua eneo kwa matumizi ya umma, yakiwemo huduma za afya.
Chalamila aliunga mkono pendekezo hilo: “Kama wamiliki halali watasimamia hoja ya kuuza eneo lao, bado nashauri Ofisi ya Mkurugenzi wa Halmashauri ya Manispaa ya Ubungo inaweza kuwa mnunuzi wa eneo hilo ili libaki hivi lilivyo na litumike na wananchi wao,” alisema.
Pichani: Uwanja wa Sahara- Mabibo ukiwa tayari umezungushiwa uzio kwa ajili ya matumizi mengine
Hata hivyo, uchunguzi wa mwandishi ulibaini kuwa ujenzi ulikuwa ukiendelea. Alipoulizwa kuhusu hatua za kunusuru uwanja huo, Afisa Habari wa Manispaa ya Ubungo, Joina Jimmy Nzali, alisema Mkuu wa Mkoa alikuwa tayari ameeleza kuwa eneo hilo si mali ya umma, hivyo anasema Manspaa ilisimamia hoja hiyo.
Nzali alisema Manispaa inasimamia maeneo ya wazi rasmi 53, lakini hakuna hata moja kati yake lililo kiwanja cha michezo; baadhi ya maeneo hayo bado hayajapimwa. Alisema manispaa inayalinda kwa kushirikiana na Serikali za Mitaa, na takribani nusu yake yamepangishwa kwa utaratibu usioruhusu ujenzi wa miundombinu ya kudumu.
Hivyo, suala la Sahara linaonyesha tofauti muhimu kati ya umiliki halali wa ardhi na mahitaji ya wananchi waliotumia eneo hilo kwa miaka mingi. Pendekezo la Serikali kulinunua lilibaki kuwa njia moja iliyotajwa ya kulinda matumizi ya jamii, lakini taarifa zilizokusanywa hazionyeshi kuwa ununuzi huo ulikamilika.
Wataalamu na sheria: Maeneo ya wazi yanapaswa kulindwaje?
Matukio ya Biafra, Panga na Sahara yanazua swali la msingi: Nani anawajibika kuhakikisha maeneo ya wazi na viwanja vya michezo vinalindwa, na ni utaratibu gani unaopaswa kufuatwa kabla ya kubadili matumizi yake?
Akizungumza Arusha Julai 2026, Naibu Waziri wa Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi, Kaspar Mmuya, alionya dhidi ya uvamizi na ubadilishaji wa matumizi ya maeneo ya wazi kinyume cha sheria. “Hatupendi kuona maeneo ya wazi yanabadilishwa matumizi bila kufuata utaratibu,” alisema.
Pichani: Naibu Waziri wa Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi, Kaspar Mmuya akitoa msisitizo na maelekezo kuhusu maeneo ya wazi
Kwa maelezo yake, mabadiliko ya matumizi ya ardhi yanahitaji utaratibu wa kisheria unaohusisha mamlaka za mipango na ushirikishwaji wa wananchi kupitia matangazo ya umma. Alisema ofisi za wakurugenzi zina jukumu la kusimamia maeneo hayo na kwamba Serikali imeelekeza yapatiwe hati kwa ajili ya ulinzi wake.
Makala hii inanukuu Sheria ya Mipango Miji Na. 8 ya mwaka 2007 (The Urban Planning Act), hususan vifungu vya 7(5) na 28(f), kuhusu wajibu wa mamlaka za mipango kuhifadhi maeneo yaliyotengwa kwa matumizi ya umma, na vifungu vya 13 na 21 kuhusu uwazi na ushirikishwaji wa wananchi katika michakato ya mipango. Marejeo hayo yanahitaji kuhakikiwa dhidi ya maandishi rasmi ya sheria kabla ya kuchapishwa.
Kwa upande mwingine, Serikali imekuwa ikitaja New Urban Agenda na Malengo ya Maendeleo Endelevu katika dhamira yake ya kujenga miji salama, jumuishi, himilivu na endelevu.
Tafiti: Kasi ya ujenzi na changamoto za usimamizi
Utafiti wa mwaka 2026 uliofanywa na watafiti kutoka The Mwalimu Nyerere Memorial Academy na Kampala International University in Tanzania, wenye kichwa “Contribution of Urban Open Space Governance to Environmental Management in Dar es Salaam, Tanzania: Insights from Vingunguti Ward”, ulihusisha wakazi 376 pamoja na viongozi na maafisa wa Serikali za Mitaa.
Kwa mujibu wa utafiti huo, asilimia 56.9 ya washiriki walitathmini ulinzi dhidi ya uvamizi wa maeneo ya wazi kuwa duni. Watafiti walihusisha changamoto hizo na udhaifu wa usimamizi, utekelezaji wa sheria na uratibu wa taasisi; wakapendekeza kuimarishwa kwa ulinzi na ushiriki wa wananchi.
Utafiti mwingine wa Olipa Simon wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na Zakaria Robert Ngereja wa Chuo Kikuu cha Ardhi, uliochapishwa Juni 2025, ulitumia picha za satelaiti, mfumo wa taarifa za kijiografia (GIS) na uchambuzi wa matumizi ya ardhi kuanzia mwaka 1995 hadi 2024.
Ulibaini kuwa maeneo yaliyojengwa Dar es Salaam yaliongezeka kutoka takribani kilomita za mraba 72.55 mwaka 1995 hadi 403.44 mwaka 2024, huku maeneo yaliyoainishwa kuwa wazi au ya kilimo yakipungua kutoka kilomita za mraba 810.69 hadi 363.75 katika kipindi hicho.
Watafiti walitaja ongezeko la watu, mahitaji ya makazi, uwezo mdogo wa kifedha wa Serikali, changamoto za urasimishaji wa ardhi, uratibu dhaifu kati ya taasisi na uingiliaji wa kisiasa katika utekelezaji wa mipango ya matumizi ya ardhi kuwa miongoni mwa sababu za mabadiliko hayo.
Utafiti wa Chuo Kikuu cha Ardhi wa mwaka 2010, “Informality in Urban Areas, a Case of Land Use Transformation in Mlalakuwa Settlement, Dar es Salaam” (kwa tafsiri isiyo rasmi - Hali ya Kutofuata Mipango Rasmi katika Maeneo ya Mijini: Uchunguzi wa Mabadiliko ya Matumizi ya Ardhi eneo la Mlalakuwa Dar es Salaam), nao uliangazia jinsi mabadiliko ya matumizi ya ardhi katika makazi yasiyopangwa yanavyoweza kuondoa maeneo ambayo jamii ilikuwa imezoea kuyatumia.
Ripoti ya Sensa 2022: Kuna ujenzi holela
Kwa mujibu wa ripoti ya Sensa ya Watu na makazi (2022) inaonesha kwamba asilimia 67.1 ya majengo yote Tanzania yamejengwa katika ardhi ambayo haijapimwa huku asilimia 33.3 ya majengo yote Tanzania yamejengwa katika ardhi ambayo haina nyaraka halali za kisheria za umiliki.
Athari kwa vijana na wananchi
Mwenyekiti wa Ngome ya Vijana ya ACT-Wazalendo, Abdul Nondo, anaonya kuwa kupungua kwa viwanja vya mitaani kunaathiri vijana wanaovitegemea kwa mazoezi na kukuza vipaji. “Kumekuwepo na changamoto kubwa. Tumekuwa tukiisikia na kuona viongozi mbalimbali wa halmashauri, manispaa na viongozi wa mitaa wakitangaza kubadilisha matumizi ya maeneo ya wazi,” anasema.
Mahitaji hayo hayahusu michezo pekee. Lucy Nzunda, mwanafunzi wa mwaka wa kwanza katika Chuo cha Usimamizi wa Fedha (IFM), Posta, anasema maeneo ya kupumzikia ni muhimu kwa wakazi wa mijini. Anataja bustani iliyo mkabala na Makao Makuu ya Benki ya NBC kama sehemu anayopenda kupumzika baada ya masomo na kuitaka Serikali kutenga maeneo zaidi ya aina hiyo.
Pichani: Lucy Nzunda, mwanafunzi katika Chuo cha Usimamizi wa Fedha (IFM), akiwa amepumzika mkabala na Makao Makuu ya Benki ya NBC- Posta
Ahadi za Serikali na hali ilivyo mitaani
Akizungumza bungeni Januari 2026, Waziri Mkuu, Dkt. Mwigulu Nchemba, alizitaka halmashauri kuhakikisha maeneo ya wazi katika mitaa na kata hayauzwi, bali yanahifadhiwa kwa mazoezi na michezo.
Katika hotuba ya bajeti ya Wizara ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo ya mwaka 2024/25, Serikali ilieleza kuwa kubadilishwa kwa matumizi ya maeneo ya wazi na kutokuzingatiwa kwa mipango miji kumechangia uvamizi wa maeneo ya michezo. Hatua zilizotajwa ni kuandaa mwongozo wa usimamizi wa viwanja, kujenga kanzidata ya maeneo yaliyotengwa kwa michezo na kuweka mfumo wa ufuatiliaji ili kuzuia uvamizi.
Septemba 23, 2026, wakati makala hii ikiandaliwa, Mkuu wa Mkoa, Albert Chalamila, aliitembelea sehemu inayofahamika kama Uwanja wa Josho la Mbwa, Oysterbay, Kinondoni, akiwa pamoja na viongozi akiwemo Mkuu wa Wilaya, Saad Mtambule. Ziara hiyo ilifuatia madai ya eneo hilo kuchukuliwa na watu binafsi na kutumiwa kwa shughuli nyingine.
Pichani: Mkuu wa Mkoa, Albert Chalamila (katikati) akiwa na viongozi wengine alipotembelea Uwanja wa Josho la Mbwa, Oysterbay, Kinondoni
Chalamila alisisitiza umuhimu wa hati halali ili kuthibitisha umiliki na kulinda matumizi ya maeneo ya wazi. “Hatutakubali kuona maeneo ya wazi yakimilikiwa kiholela, kila eneo lazima liwe na hati. Hii itaondoa migogoro na kulinda maeneo haya kwa manufaa ya wananchi wote,” alisema.
Watacheza wapi?
Mifano ya Biafra, Panga na Sahara inaonyesha changamoto tatu zinazofanana kwa athari, lakini tofauti kwa misingi yake: madai yanayokinzana kuhusu matumizi yaliyoidhinishwa, kuendelea kwa ujenzi licha ya agizo la kusimamisha, na umiliki unaotambuliwa kisheria unaokutana na mahitaji ya muda mrefu ya jamii.
Uchunguzi pia umebaini kuwa baadhi ya watoto na vijana hutumia maeneo yasiyo rafiki au salama kwa michezo na mapumziko, yakiwemo baadhi ya maeneo yanayopitiwa na miundombinu ya Bomba la Gesi la Songas. Hali hiyo inaonyesha kwa nini mijadala ya viwanja haiwezi kuishia kwenye hati za umiliki pekee: inahusu pia usalama, afya, ustawi na fursa za vijana.
Pichani: Vijana wakicheza mpira katika eneo la Goba- Wilaya ya Ubungo kwenye eneo la miundombinu ya Songas inayosafirisha umeme (eneo hilo limebainishwa na mamlka kama maeneo hatari kiusalama)
Kadiri Dar es Salaam inavyoendelea kukua, swali la mkazi wa Kinondoni linahitaji majibu ya vitendo kutoka kwa mamlaka za mipango, wamiliki wa ardhi na viongozi wa jamii: viwanja vilivyopo vitalindwa vipi, maeneo mbadala yatapatikana lini, na watoto wa jiji hili watacheza wapi?
“Lakini hofu yangu ni kwa wajukuu zetu. Watacheza wapi?” Hilo ni swali la mkazi mmoja wa Kinondoni anayeshuhudia eneo ambalo kwa zaidi ya miongo mitatu lilikuwa sehemu ya michezo, mikutano na shughuli za kijamii likibadilika matumizi. Swali lake linaakisi wasiwasi unaozidi kujitokeza katika baadhi ya mitaa ya Dar es Salaam: watoto na vijana watapata wapi nafasi salama za kucheza kadiri jiji linavyopanuka?
Kwa mujibu wa Sensa ya Watu na Makazi ya mwaka 2022, Dar es Salaam ilikuwa na wakazi 5,383,728. Ukuaji wa jiji unaongeza mahitaji ya makazi, huduma na biashara, lakini pia unaweka shinikizo katika maeneo yaliyokuwa yakitumiwa na wananchi kwa michezo, mapumziko na mikusanyiko.
Uchunguzi huu umefuatilia hali ya viwanja vitatu: Biafra, Kinondoni; Panga, Kata ya Wazo; na Sahara, Mabibo, Manispaa ya Ubungo. Katika kila eneo, wananchi wanaeleza kupungua kwa nafasi za michezo, huku mamlaka na wadau wengine wakitoa maelezo yanayotofautiana kuhusu umiliki, matumizi na maamuzi yaliyofanyika.
Biafra: Kutoka uwanja wa jamii hadi yadi ya magari
Kwa miaka mingi, uwanja wa Biafra ulikuwa sehemu ya maisha ya wakazi wa Kinondoni. Ulitumika kwa michezo, mikutano ya kisiasa na shughuli za kidini. Sasa, baadhi ya wakazi wanasema hawana tena nafasi ya kuutumia kama zamani.
Eneo la uwanja wa Biafra - Kinondoni ambapo zilikuwa zinafanyika shughuli za michezo, mikutano kukiwa kumezungushwa uzio wa mabati kupisha shughuli nyingine
Amos, mwenye umri wa miaka 26 na mkazi wa Kinondoni Manyanya, anasema alizoea kucheza soka katika uwanja huo. “Kwa miaka mingi nimekuwa nikicheza katika uwanja wa hapo Biafra... lakini inasikitisha kwa sasa uwanja huo hauwezi kutumika. Eneo lote limezungushiwa uzio na kuna shughuli nyingine za watu binafsi zinaendelea hapo,” anasema.
Kutokana na mabadiliko hayo, Amos anasema wakati mwingine hupitisha hata mwezi mzima bila kucheza mpira. “Naweza kumaliza hata mwezi bila kugusa mpira, labda nikienda kumuona ‘mshikaji’ (rafiki) wangu kule Mbezi Beach,” anaeleza.
Mkazi mwingine asiyehitaji kutajwa jina anasema aliona vijana wakitumia eneo hilo kwa takribani miaka 10 kabla halijazungushiwa mabati. Kwa mkazi mmoja mzee wa Kinondoni, historia ya uwanja huo inarudi nyuma zaidi ya miongo mitatu. Anahoji mustakabali wa wajukuu wake wakati nafasi za michezo zinapopungua.
Serikali ya Mtaa: Hatukushirikishwa
Pichani: Mwenyekiti wa Serikali ya Mtaa wa Kinondoni Mjini, Fadhili Saidi Mpemba, akizungumzia suala la Biafra ofisini kwake Kinondoni.
Mwenyekiti wa Serikali ya Mtaa wa Kinondoni Mjini, Fadhili Saidi Mpemba, anasema viongozi wa eneo hilo walipewa taarifa kuwa uamuzi kuhusu uwanja ulifanywa na Chama Cha Mapinduzi (CCM), bila wao kushirikishwa katika hatua za awali za mabadiliko ya matumizi.
“Tunapokea malalamiko na maswali ya wananchi. Mengine tunayajibu, lakini mengine tunapata ugumu kwa kuwa sisi hatukushirikishwa katika hatua za awali za kubadili matumizi,” anasema. Kwa maoni yake, mamlaka zinazofanya maamuzi yanayoathiri maeneo muhimu kwa jamii zinapaswa kuzishirikisha Serikali za Mitaa.
CCM: Eneo ni mali ya chama
Mwenyekiti wa CCM Kata ya Kinondoni, Andembwisye Mwakajwanga, anasema eneo hilo ni mali ya chama hicho na limepangishwa kwa mwekezaji ili kuongeza mapato. Kwa maelezo yake, chama kilikuwa kikilipa takribani Sh milioni mbili kwa mwaka kama kodi ya ardhi, wakati mapato yaliyopatikana hayakulingana na gharama hizo.
Mwakajwanga anasisitiza kuwa, licha ya wananchi kulitumia kwa michezo na shughuli nyingine, eneo hilo halikuwa eneo la wazi lililotambuliwa rasmi. “Ni kweli watu walikuwa wanalitumia, lakini halikuwa eneo la wazi. Chama kimeamua kubadili matumizi yake,” anasema.
Maelezo hayo yanatofautiana na kauli ya Mstahiki Meya wa Manispaa ya Kinondoni, Songoro Mnyonge, aliyenukuliwa Juni 25, 2026 akisema kulikuwa na mapungufu katika matumizi ya kiwanja hicho. “Mimi nakiri kwamba yapo mapungufu na madhaifu yaliyofanyika kwa yule tuliyemkabidhi kiwanja kile, ilhali masharti yake yalitaka kitumike kwa manufaa ya umma,” alisema.
Mnyonge alieleza kuwa eneo hilo lilikabidhiwa kwa CCM takribani miaka 20 iliyopita baada ya chama hicho kuomba kulitumia kwa maendeleo ya michezo. Kwa mujibu wake, ramani ya mipango miji inaonyesha eneo hilo limetengwa kwa shughuli za michezo. Hata hivyo, Katibu wa Uenezi wa CCM Mkoa wa Dar es Salaam, Ally Bananga, anasema chama ndicho mmiliki na kina haki ya kuamua matumizi yake.
Mkuu wa Wilaya ya Kinondoni, Saad Mtambule, anakiri kuwa eneo hilo lilitumika kwa muda mrefu kama sehemu ya michezo na mikusanyiko. Anasema alipofika Kinondoni mwaka 2023, sehemu kubwa ya eneo ilikuwa wazi; hivi karibuni, hata hivyo, yadi ya magari imewekwa hapo.
Pichani: Yadi ya magari eneo la Biafra, ambapo awali zilikuwa zinafanyika shughuli za michezo na mnada kila Jumamosi
Kuhusu hoja ya kubadilishwa kwa matumizi, Mtambule anasema Serikali inalifuatilia suala hilo na taarifa itatolewa kwa umma baada ya kuwasiliana na viongozi wa chama ngazi ya wilaya. Hivyo, hoja ya msingi inayobaki ni jinsi umiliki unaodaiwa na CCM unavyowiana na matumizi yaliyoonyeshwa katika ramani ya mipango miji, kwa mujibu wa maelezo ya meya.
Panga: Agizo la kusitisha ujenzi, shughuli za ujenzi zikaendelea
Katika Uwanja wa Panga, Kata ya Wazo, sintofahamu ilianza mwaka 2024 baada ya shughuli za kuchimba msingi kuonekana na kuwekwa kibao kilichoashiria mpango wa kujenga shule. Chikupe, dereva wa bodaboda anayefanya kazi karibu na uwanja huo, anasema wananchi walishangazwa kuona greda likichimba eneo walilolifahamu kama uwanja.
Malalamiko yalipoongezeka, baadhi ya wananchi waliwalaumu viongozi wa Serikali za Mitaa. Aliyekuwa Waziri wa Michezo, Dkt. Damas Ndumbaro, alifika kusikiliza malalamiko hayo. Alisema alitumwa na Rais Samia Suluhu Hassan na akaelekeza ujenzi usitishwe, eneo lirejeshwe katika hali yake ya awali na sehemu nyingine itafutwe kwa ajili ya shule.
Pichani: Dkt. Damas Ndumbaro (akiwa Waziri wa Michezo) alipokuwa akitoa maelekezo kuhusu ujenzi kwenye uwanja wa Panga kusitishwa
Ndumbaro alisema pia Baraza la Michezo la Taifa lilikuwa limewasilisha maombi ya kuweka nyasi bandia na taa za sola katika uwanja huo. Hata hivyo, uchunguzi wa makala hii ulibaini kuwa takribani miaka miwili baadaye shughuli za ujenzi zilikuwa zikiendelea na matumizi ya uwanja kwa michezo yamesimama.
Pichani: Hali ilivyokuwa kwenye uwanja wa Panga, wakati Waziri Ndumbaro alipofika kusikiliza wananchi na kutoa maelekezo
Pichani: Miezi michache baada ya Waziri kutoa maelekezo (ujenzi ulivyoendelea)
Japheth J., Kijana mwenye umri wa miaka 25, anasema vijana wanalazimika kutafuta viwanja vilivyo mbali, huku wengine wakiacha kucheza. “Kwa sasa ukitaka uwanja mzuri labda mpaka kule Tegeta... Wenzangu wengine wameacha. Tuliumizwa na ule kujengwa, ulikuwa mzuri sana,” anasema.
Mbali na michezo, uwanja huo ulikuwa ukitumika kwa mikutano na mikusanyiko mingine ya kijamii. Mwandishi alipofika katika ofisi za Serikali za Mitaa Wazo kuulizia kwa nini ujenzi uliendelea licha ya maelekezo ya kuusitisha, viongozi hawakuwa tayari kuzungumzia suala hilo.
Pichani: Ofisi za Serikali za Mitaa Wazo
Pia kwa takribani miezi mitatu zilifanyika jitihada kadhaa za kupata ufafanuzi kutoka Halmashauri ya Manispaa ya Kinondoni ikiwa ni pamoja na kufika katika ofisi zao mara kadhaa, kuhusu kuendelea kwa ujenzi katika Uwanja wa Panga licha ya zuio la Waziri. Hata hivyo, jitihada hizo hazikufanikiwa kupata majibu hadi wakati wa kukamilisha makala hii.
Sahara: Umiliki wa kisheria dhidi ya mahitaji ya jamii
Kwa zaidi ya miongo mitatu, Uwanja wa Sahara, Mabibo, umetumiwa kwa michezo na shughuli mbalimbali za kijamii. Hata hivyo, kuonekana kwa vifaa vya ujenzi kulizua wasiwasi miongoni mwa watumiaji wa eneo hilo. Mwanamichezo Amri Ramadhan anasema baada ya takribani wiki moja bila kufika uwanjani, alikuta kokoto, mchanga na banda la bati.
Pichani: Uwanja wa Sahara-Mabibo kabla ya kutumika kwa matumizi mengine
Aliyekuwa Meya wa Ubungo kwa tiketi ya Chadema, Boniface Jacob (2015 -20), aliibua malalamiko hayo hadharani, akidai eneo linabadilishwa matumizi ilhali jamii haina uwanja mwingine wa karibu.
Julai 19, 2025, Mkuu wa Mkoa wa Dar es Salaam, Albert Chalamila, alifika eneo hilo na kuagiza uchunguzi wa umiliki. Katikati mwa Mwezi Feb 2026 kamati iliyoundwa ilihitimisha, kwa mujibu wa taarifa yake, kuwa hakukuwa na mgogoro wa umiliki: eneo lilikuwa chini ya Shirika la Posta na Simu, lililolipata kupitia SACCOS.
Hata hivyo, kamati ilibaini kuwa Kata ya Mabibo haikuwa na eneo la wazi la kutosha kwa huduma za jamii. Malalamiko yaliyotokana na hali hiyo yalifanya mkandarasi kusimamisha ujenzi kwa muda. Kamati ilipendekeza Halmashauri ya Manispaa ya Ubungo izungumze na wamiliki kuhusu uwezekano wa kulinunua eneo kwa matumizi ya umma, yakiwemo huduma za afya.
Chalamila aliunga mkono pendekezo hilo: “Kama wamiliki halali watasimamia hoja ya kuuza eneo lao, bado nashauri Ofisi ya Mkurugenzi wa Halmashauri ya Manispaa ya Ubungo inaweza kuwa mnunuzi wa eneo hilo ili libaki hivi lilivyo na litumike na wananchi wao,” alisema.
Hata hivyo, uchunguzi wa mwandishi ulibaini kuwa ujenzi ulikuwa ukiendelea. Alipoulizwa kuhusu hatua za kunusuru uwanja huo, Afisa Habari wa Manispaa ya Ubungo, Joina Jimmy Nzali, alisema Mkuu wa Mkoa alikuwa tayari ameeleza kuwa eneo hilo si mali ya umma, hivyo anasema Manspaa ilisimamia hoja hiyo.
Nzali alisema Manispaa inasimamia maeneo ya wazi rasmi 53, lakini hakuna hata moja kati yake lililo kiwanja cha michezo; baadhi ya maeneo hayo bado hayajapimwa. Alisema manispaa inayalinda kwa kushirikiana na Serikali za Mitaa, na takribani nusu yake yamepangishwa kwa utaratibu usioruhusu ujenzi wa miundombinu ya kudumu.
Hivyo, suala la Sahara linaonyesha tofauti muhimu kati ya umiliki halali wa ardhi na mahitaji ya wananchi waliotumia eneo hilo kwa miaka mingi. Pendekezo la Serikali kulinunua lilibaki kuwa njia moja iliyotajwa ya kulinda matumizi ya jamii, lakini taarifa zilizokusanywa hazionyeshi kuwa ununuzi huo ulikamilika.
Wataalamu na sheria: Maeneo ya wazi yanapaswa kulindwaje?
Matukio ya Biafra, Panga na Sahara yanazua swali la msingi: Nani anawajibika kuhakikisha maeneo ya wazi na viwanja vya michezo vinalindwa, na ni utaratibu gani unaopaswa kufuatwa kabla ya kubadili matumizi yake?
Akizungumza Arusha Julai 2026, Naibu Waziri wa Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi, Kaspar Mmuya, alionya dhidi ya uvamizi na ubadilishaji wa matumizi ya maeneo ya wazi kinyume cha sheria. “Hatupendi kuona maeneo ya wazi yanabadilishwa matumizi bila kufuata utaratibu,” alisema.
Pichani: Naibu Waziri wa Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi, Kaspar Mmuya akitoa msisitizo na maelekezo kuhusu maeneo ya wazi
Kwa maelezo yake, mabadiliko ya matumizi ya ardhi yanahitaji utaratibu wa kisheria unaohusisha mamlaka za mipango na ushirikishwaji wa wananchi kupitia matangazo ya umma. Alisema ofisi za wakurugenzi zina jukumu la kusimamia maeneo hayo na kwamba Serikali imeelekeza yapatiwe hati kwa ajili ya ulinzi wake.
Makala hii inanukuu Sheria ya Mipango Miji Na. 8 ya mwaka 2007 (The Urban Planning Act), hususan vifungu vya 7(5) na 28(f), kuhusu wajibu wa mamlaka za mipango kuhifadhi maeneo yaliyotengwa kwa matumizi ya umma, na vifungu vya 13 na 21 kuhusu uwazi na ushirikishwaji wa wananchi katika michakato ya mipango. Marejeo hayo yanahitaji kuhakikiwa dhidi ya maandishi rasmi ya sheria kabla ya kuchapishwa.
Kwa upande mwingine, Serikali imekuwa ikitaja New Urban Agenda na Malengo ya Maendeleo Endelevu katika dhamira yake ya kujenga miji salama, jumuishi, himilivu na endelevu.
Tafiti: Kasi ya ujenzi na changamoto za usimamizi
Utafiti wa mwaka 2026 uliofanywa na watafiti kutoka The Mwalimu Nyerere Memorial Academy na Kampala International University in Tanzania, wenye kichwa “Contribution of Urban Open Space Governance to Environmental Management in Dar es Salaam, Tanzania: Insights from Vingunguti Ward”, ulihusisha wakazi 376 pamoja na viongozi na maafisa wa Serikali za Mitaa.
Kwa mujibu wa utafiti huo, asilimia 56.9 ya washiriki walitathmini ulinzi dhidi ya uvamizi wa maeneo ya wazi kuwa duni. Watafiti walihusisha changamoto hizo na udhaifu wa usimamizi, utekelezaji wa sheria na uratibu wa taasisi; wakapendekeza kuimarishwa kwa ulinzi na ushiriki wa wananchi.
Utafiti mwingine wa Olipa Simon wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na Zakaria Robert Ngereja wa Chuo Kikuu cha Ardhi, uliochapishwa Juni 2025, ulitumia picha za satelaiti, mfumo wa taarifa za kijiografia (GIS) na uchambuzi wa matumizi ya ardhi kuanzia mwaka 1995 hadi 2024.
Ulibaini kuwa maeneo yaliyojengwa Dar es Salaam yaliongezeka kutoka takribani kilomita za mraba 72.55 mwaka 1995 hadi 403.44 mwaka 2024, huku maeneo yaliyoainishwa kuwa wazi au ya kilimo yakipungua kutoka kilomita za mraba 810.69 hadi 363.75 katika kipindi hicho.
Watafiti walitaja ongezeko la watu, mahitaji ya makazi, uwezo mdogo wa kifedha wa Serikali, changamoto za urasimishaji wa ardhi, uratibu dhaifu kati ya taasisi na uingiliaji wa kisiasa katika utekelezaji wa mipango ya matumizi ya ardhi kuwa miongoni mwa sababu za mabadiliko hayo.
Utafiti wa Chuo Kikuu cha Ardhi wa mwaka 2010, “Informality in Urban Areas, a Case of Land Use Transformation in Mlalakuwa Settlement, Dar es Salaam” (kwa tafsiri isiyo rasmi - Hali ya Kutofuata Mipango Rasmi katika Maeneo ya Mijini: Uchunguzi wa Mabadiliko ya Matumizi ya Ardhi eneo la Mlalakuwa Dar es Salaam), nao uliangazia jinsi mabadiliko ya matumizi ya ardhi katika makazi yasiyopangwa yanavyoweza kuondoa maeneo ambayo jamii ilikuwa imezoea kuyatumia.
Ripoti ya Sensa 2022: Kuna ujenzi holela
Kwa mujibu wa ripoti ya Sensa ya Watu na makazi (2022) inaonesha kwamba asilimia 67.1 ya majengo yote Tanzania yamejengwa katika ardhi ambayo haijapimwa huku asilimia 33.3 ya majengo yote Tanzania yamejengwa katika ardhi ambayo haina nyaraka halali za kisheria za umiliki.
Athari kwa vijana na wananchi
Mwenyekiti wa Ngome ya Vijana ya ACT-Wazalendo, Abdul Nondo, anaonya kuwa kupungua kwa viwanja vya mitaani kunaathiri vijana wanaovitegemea kwa mazoezi na kukuza vipaji. “Kumekuwepo na changamoto kubwa. Tumekuwa tukiisikia na kuona viongozi mbalimbali wa halmashauri, manispaa na viongozi wa mitaa wakitangaza kubadilisha matumizi ya maeneo ya wazi,” anasema.
Mahitaji hayo hayahusu michezo pekee. Lucy Nzunda, mwanafunzi wa mwaka wa kwanza katika Chuo cha Usimamizi wa Fedha (IFM), Posta, anasema maeneo ya kupumzikia ni muhimu kwa wakazi wa mijini. Anataja bustani iliyo mkabala na Makao Makuu ya Benki ya NBC kama sehemu anayopenda kupumzika baada ya masomo na kuitaka Serikali kutenga maeneo zaidi ya aina hiyo.
Pichani: Lucy Nzunda, mwanafunzi katika Chuo cha Usimamizi wa Fedha (IFM), akiwa amepumzika mkabala na Makao Makuu ya Benki ya NBC- Posta
Ahadi za Serikali na hali ilivyo mitaani
Akizungumza bungeni Januari 2026, Waziri Mkuu, Dkt. Mwigulu Nchemba, alizitaka halmashauri kuhakikisha maeneo ya wazi katika mitaa na kata hayauzwi, bali yanahifadhiwa kwa mazoezi na michezo.
Katika hotuba ya bajeti ya Wizara ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo ya mwaka 2024/25, Serikali ilieleza kuwa kubadilishwa kwa matumizi ya maeneo ya wazi na kutokuzingatiwa kwa mipango miji kumechangia uvamizi wa maeneo ya michezo. Hatua zilizotajwa ni kuandaa mwongozo wa usimamizi wa viwanja, kujenga kanzidata ya maeneo yaliyotengwa kwa michezo na kuweka mfumo wa ufuatiliaji ili kuzuia uvamizi.
Septemba 23, 2026, wakati makala hii ikiandaliwa, Mkuu wa Mkoa, Albert Chalamila, aliitembelea sehemu inayofahamika kama Uwanja wa Josho la Mbwa, Oysterbay, Kinondoni, akiwa pamoja na viongozi akiwemo Mkuu wa Wilaya, Saad Mtambule. Ziara hiyo ilifuatia madai ya eneo hilo kuchukuliwa na watu binafsi na kutumiwa kwa shughuli nyingine.
Pichani: Mkuu wa Mkoa, Albert Chalamila (katikati) akiwa na viongozi wengine alipotembelea Uwanja wa Josho la Mbwa, Oysterbay, Kinondoni
Chalamila alisisitiza umuhimu wa hati halali ili kuthibitisha umiliki na kulinda matumizi ya maeneo ya wazi. “Hatutakubali kuona maeneo ya wazi yakimilikiwa kiholela, kila eneo lazima liwe na hati. Hii itaondoa migogoro na kulinda maeneo haya kwa manufaa ya wananchi wote,” alisema.
Watacheza wapi?
Mifano ya Biafra, Panga na Sahara inaonyesha changamoto tatu zinazofanana kwa athari, lakini tofauti kwa misingi yake: madai yanayokinzana kuhusu matumizi yaliyoidhinishwa, kuendelea kwa ujenzi licha ya agizo la kusimamisha, na umiliki unaotambuliwa kisheria unaokutana na mahitaji ya muda mrefu ya jamii.
Uchunguzi pia umebaini kuwa baadhi ya watoto na vijana hutumia maeneo yasiyo rafiki au salama kwa michezo na mapumziko, yakiwemo baadhi ya maeneo yanayopitiwa na miundombinu ya Bomba la Gesi la Songas. Hali hiyo inaonyesha kwa nini mijadala ya viwanja haiwezi kuishia kwenye hati za umiliki pekee: inahusu pia usalama, afya, ustawi na fursa za vijana.
Pichani: Vijana wakicheza mpira katika eneo la Goba- Wilaya ya Ubungo kwenye eneo la miundombinu ya Songas inayosafirisha umeme (eneo hilo limebainishwa na mamlka kama maeneo hatari kiusalama)
Kadiri Dar es Salaam inavyoendelea kukua, swali la mkazi wa Kinondoni linahitaji majibu ya vitendo kutoka kwa mamlaka za mipango, wamiliki wa ardhi na viongozi wa jamii: viwanja vilivyopo vitalindwa vipi, maeneo mbadala yatapatikana lini, na watoto wa jiji hili watacheza wapi?
