ROBERT KISUNTE
New Member
- May 23, 2025
- 4
- 7
DK ASIYETAKA KUJIITA DK: JAMES ZOTTO — KUTOKA LIULI HADI MEZA ZA AMANI ZA UMOJA WA MATAIFA
SEHEMU YA 1:👇👇
Kuna wasomi wanaobeba vyeo, na wapo wanaobeba dhamira. James Zotto ni wa kundi la pili. Mzaliwa wa Liuli, tarafa ya Ruhekei wilayani Nyasa mkoani Ruvuma, majin yake ya utani ni jazo wa liuli' na kandele, Zotto anakumbukwa zaidi kwa kazi yake kuliko cheo chake ndiyo maana wengi humuita “DK asiyetaka kujiita DK.” Safari yake inaanzia shule ya msingi Mwongozo, kupitia Lundo Sekondari, Ilboru Arusha, hadi Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, ambako alijijengea msingi thabiti wa taaluma uliomfanya abakishwe chuoni mara tu baada ya shahada ya kwanza, aendelee na uzamili, na hatimaye kuwa mhadhiri wa UDSM. Lakini chuo kilikuwa tu mwanzo, siyo mwisho wa ndoto.
Zotto si mhadhiri wa madarasani pekee. Ni mtoa mafunzo ya amani chini ya Umoja wa Mataifa (UN Peace), aliyewahi kufanya kazi katika mazingira magumu ya Pembe ya Afrika, ikiwemo Somalia. Huko, alishiriki kutoa elimu ya amani, mabadiliko baada ya migogoro, na usimamizi wa rasilimali, akifanya kazi bega kwa bega na wakufunzi kutoka mataifa mbalimbali Ujerumani, Cameroon, DRC, Afrika Kusini, Nigeria na Uingereza. Kwa mtazamo wake, Somalia si simulizi la hofu linalosimuliwa kutoka mbali, bali ni jamii yenye resilience ya kipekee: watu wanaoanguka, kisha wanasimama tena, wanajenga upya, na wana matumaini makubwa kuliko simulizi hasi zinazotawala nje ya mipaka yao. Anaamini wazi: siku Somalia itakapotoka kwenye mzunguko wa vita, itaacha wengi nyuma kimaendeleo.
Kilicho cha kipekee zaidi kwa Zotto ni mtazamo wake wa kibinadamu na wa kitaaluma kwa pamoja. Anakataa “hadithi moja” kuhusu mataifa na jamii anakumbusha hatari ya hasty generalization na anasisitiza kuwa binadamu wahukumiwe kwa matendo yao binafsi, si kwa picha za filamu au vichwa vya habari. Ameona ukarimu wa Wasomali kwa macho yake mwenyewe: watu wanaogawana gharama, wanaosaidia bila kuulizwa, na wanaothamini mgeni kuliko mali. Huo ndio msimamo wake: ukitaka kujua watu, ishi nao usisikilize simulizi la upande mmoja. Ndiyo falsafa inayomfanya aheshimiwe kama msomi, mtaalamu wa amani, na Mtanzania anayeliwakilisha taifa kimya kimya kwenye majukwaa ya kimataifa, bila kelele za vyeo, bali kwa uzito wa kazi.
👇👇👇SEEMU 2:
DK ASIYEPENDA KELELE — AKILI, KAZI, MIGONGANO NA URITHI WA WAZO
James Zotto ni mtu anayethibitisha ukweli mmoja mgumu: elimu ya juu haikulazimishi kupendwa, bali kuheshimiwa. Ndiyo maana, pamoja na kuwa na shahada ya uzamivu (PhD) aliyopata chini ya umri wa miaka 39, bado amechagua kutotumia cheo cha “DK” kama nembo ya utambulisho wake wa kijamii. Si kwa sababu hakistahili bali kwa sababu anaamini kazi, si cheo, ndicho kipimo cha thamani ya msomi.
Ndani ya kumbi za mihadhara iwe DUCE au Mlimani Zotto amejijengea taswira inayochochea mjadala. Wapo wanaomuona kama mwalimu mkali, mwenye msimamo mgumu, asiyevumilia uzembe wa kiakili. Wengine wamefika mbali kumuita mwenye “kiburi cha elimu”, wakitaja ukali wa lugha, dharau kwa hoja dhaifu, na kutovumilia mawazo yasiyo na msingi wa kitaaluma. Lakini hapa ndipo swali gumu linapoanzia: je, msomi wa PhD anatakiwa awe mpole au awe mkweli? Zotto amechagua upande ukweli. Anaamini darasa si jukwaa la kubembelezana, bali ni maabara ya fikra, ambako hoja lazima isimame, vinginevyo ianguke. Kwa mtazamo huo, ukali wake si tabia binafsi, bali ni mbinu ya kujenga akili zisizoyumba.
Nje ya Tanzania, wasifu wake unabadilika kabisa. Katika mazingira ya kimataifa, hasa chini ya programu za Umoja wa Mataifa, Zotto anaonekana kama peace intellectual msomi anayechanganya nadharia na uhalisia. Akiwa Somalia, aliishi ndani ya green zone chini ya ulinzi wa wanajeshi wa Afrika na UN, lakini hofu haikuwa sehemu ya lugha yake. Kwa nini? Kwa sababu, kwa mtazamo wake, hofu hupotea pale dhamira inapokuwa safi. Alienda kutoa huduma kwa jamii zilizo katika uhitaji, si kutafuta sifa. Anaeleza wazi: huwezi kuwasaidia watu ukiwa na hofu moyoni, na huwezi kuelewa jamii ukiwa umefungwa na propaganda. Ndiyo maana anasisitiza kuwa Wasomali ni wakarimu, wapole, na wana mshikamano mkubwa taswira inayopingana kabisa na simulizi za maharamia na ugaidi zinazotawala kwenye filamu na vyombo vya habari vya kimataifa.
Katika uchambuzi wake wa kisiasa, Zotto anaweka wazi tofauti ya Somalia na Somaliland kwa lugha isiyo na jazba: nchi moja, historia moja, lakini mwelekeo tofauti wa kisiasa. Anaelewa hoja za secessionism, anatambua utambulisho wa Somaliland, bendera, kiongozi na mifumo yao, lakini pia anabaki ndani ya uhalisia wa sheria za kimataifa zinazolitambua Somalia kama dola moja. Huu ni mfano wa namna anavyofanya uchambuzi si kwa mihemko, bali kwa mizani ya historia, siasa na uhalisia.
Zaidi ya taaluma, Zotto ni sehemu ya urithi wa kijamii na kitaifa. Ni mjomba wa Nahodha wa sasa wa Serengeti Boys, Morice Abraham Njako, na alishiriki kwa kiasi kikubwa kumsaidia kuandaa simulizi na makala zilizomfanya kijana huyo ajulikane zaidi kama fahari ya Wanyasa na Watanzania. Hapa tunaona upande mwingine wa Zotto: si mkosoaji tu, bali mlezi wa vipaji, mtu anayeelewa umuhimu wa kuandika na kusimulia hadithi za mafanikio ya Watanzania kwa vizazi vijavyo.
Kwa jumla, James Zotto ni somo lenyewe. Ni mfano wa msomi ambaye anakubali lawama kama gharama ya msimamo, anayekataa cheo kama kinga ya ukosoaji, na anayechagua kazi ngumu ya kufikiri kwa kina badala ya kupendwa kwa juu juu. Kama alivyoonya Chimamanda Ngozi Adichie kuhusu “The Danger of a Single Story,” Zotto ni kielelezo hai cha hatari ya kumwangalia msomi kwa jicho moja tu. Ukimtazama kwa mbali, unaweza kumuona mkali. Ukikaa naye karibu, utaona dhamira. Ukimsoma kwa kina, utaelewa kuwa baadhi ya watu hawakuumbwa ili wapigiwe makofi waliumbwa ili wabadilishe namna tunavyofikiri.
Katika dunia inayopenda vyeo kuliko mawazo, James Zotto anachagua kuwa wazo si cheo.
SEHEMU YA 3👇👇👇
James Zotto hafungi safari yake kwa hotuba; anaifunga kwa athari zinazogusa maisha. Kutoka Liuli hadi kumbi za Umoja wa Mataifa, kutoka madarasa ya DUCE na Mlimani hadi maeneo tete ya mpito wa amani Somalia, mstari mmoja umebaki: akili lazima itumike kuhudumia watu, si kujitukuza. Safari yake inatufundisha kuwa hekima haipimwi kwa umaarufu, bali kwa uzito wa mchango.
Katika historia ya wasomi wa Tanzania, Zotto anabaki mfano wa kizazi kinachochanganya nadharia na uhalisia. Hakubaki katikati ya vitabu pekee, wala hakukimbilia umaarufu wa mitandao; alisimama katikati ya moto wa hoja, akisisitiza kuwa msomi wa kweli hapimwi kwa upole wa sauti, bali kwa uzito wa mchango wake. Aliwahi kupinga simulizi potofu na mitazamo isiyo sahihi, akionyesha kuwa ukali wa hoja haupaswi kuogopesha ukweli.
Urithi wake unaonekana pia kwa matendo: alishiriki katika majadiliano ya amani kati ya Tanzania na Malawi, akichangia uelewa sahihi wa migogoro ya mipaka na usalama wa kikanda. Aliandaa na kuchapisha maandishi mbalimbali ya kitaaluma, ikiwa ni pamoja na articles na sura za vitabu, zikichambua historia, diplomasia, na usalama wa Afrika Mashariki. Kila maandiko yake ni mwongozo wa kutafakari, silaha ya kurekebisha fikra, na kielelezo cha umuhimu wa maarifa katika kubadilisha jamii.
Alipokataa kuitwa “DK,” hakudharau elimu bali alisisitiza kuwa heshima ya kweli hutokana na matumizi ya maarifa kwa jamii. Alionyesha kuwa maendeleo ya kweli huanza pale tunapothubutu kukataa simulizi potofu, hukumu za haraka, na hofu ya kusema kilicho sahihi. Katika sura hizi, Zotto anabaki mstari wa msimamo wa uadilifu wa kitaaluma, akituachia wito wa kuishi kwa ujasiri wa akili.
Mwisho wa simulizi huu ni wito kwako, msomaji: Elimu si sauti ya juu—ni alama unayoacha baada ya kunyamaza. Swali haliko kwa Zotto tena; lipo kwetu: tunataka wasomi wa aina gani—walimu wa kupendwa au walimu wa kubadilisha? Maoni yako yanakamilisha simulizi, kwa sababu fikra huishi pale zinaposhirikishwa.
đź”— https://scholar.google.com/scholar?q=James+Zotto
©️Robert Alex kisunte
