Katika maandiko ya awali ya imani ya Kikristo, Dola ya Roma mara nyingi ilijulikana kwa jina la siri na lenye maana nzito sana ya kitheolojia: Babeli. Hili halikuwa kosa la kijiografia, bali kauli ya kiroho yenye ishara nzito. Dola ya asili ya Babeli, karne nyingi zilizopita, ilikuwa imeiteka Yerusalemu, ikaharibu Hekalu la Kwanza, na kuwapeleka Waisraeli uhamishoni.
Wakati Wakristo na Wayahudi wa kwanza walipoitazama Roma ikichoma Hekalu lao la Pili na kuchinja jamii zao, ufanano haukuweza kukanushwa. Roma ilikuwa imekuwa Babeli mpya—taifa kubwa, tajiri, lenye nguvu za kijeshi zisizozuilika, lakini lililopotoka kimaadili na kulewa damu ya watu wasio na hatia. Hivi ndivyo mji mkuu wa ulimwengu wa kale ulivyopata jina lake maarufu la kibiblia, na jinsi mzozo wa karne nyingi kati ya Maliki wa Roma na Kanisa la kwanza hatimaye ulivyofikia mwisho wa kushangaza.
Mfalme Nero na Enzi Yake ya Giza (54–68 BK)
Mvutano wa umwagaji damu kati ya Roma na dhehebu hili jipya la kidini ulianza na maliki wa mwisho wa nasaba ya Julio-Claudian: Mfalme Nero. Nero ni mmoja kati ya watawala wenye sifa mbaya sana katika historia ya mwanadamu, anayekumbukwa zaidi kama dhalimu aliyemuua mama yake mzazi na anayesadikiwa kupiga muziki wakati jiji lake likiteketea kwa moto. Hata hivyo, uhalisia wa maisha yake una mambo mengi zaidi—ikiwa ni mchanganyiko wa mafanikio ya mapema ya kisiasa, upendo uliopitiliza kwa sanaa, na hatimaye kuingiwa na wazimu na hofu (paranoia) uliomaliza utawala wa nasaba yake.Nero alizaliwa mwaka 37 BK akiitwa Lucius Domitius Ahenobarbus. Mama yake, Agrippina Mdogo, alikuwa mwanamke mwenye tamaa kubwa ya madaraka. Hatimaye aliolewa na Mfalme Claudius na kumshawishi amuasili mwanawe, akimbadilisha jina kuwa Nero na kumweka kama mrithi dhidi ya mtoto wa kumzaa wa Claudius, Britannicus.
Nero alishika ufalme akiwa na umri wa miaka 16 tu. Miaka yake ya mwanzo inajulikana kama "enzi ya dhahabu" iliyokuwa na punguzo la kodi na michezo ya umma. Katika kipindi hiki, aliongozwa sana na mama yake, mwalimu wake Seneca (mwanafalsafa wa Kistoiki), na Burrus (kiongozi wa Kikosi cha Walinzi wa Kifalme - Praetorian Guard).
Lakini utawala wake ulisambaratika alipojaribu kujinasua kutoka kwenye udhibiti wao. Kufikia mwaka 59 BK, akiwa amechoshwa na uingiliaji uliopitiliza wa mama yake kwenye utawala na maisha yake binafsi, Nero alipanga mauaji ya Agrippina. Hili lilikuwa tukio la mabadiliko; bila mama yake, utawala wake ulizidi kuwa usiotabirika, wa kujipendelea mwenyewe, na wa kikatili, kiasi cha kufikia kumuua mke wake wa kwanza, Octavia.
Damu ya Kwanza: Moto wa Roma (64 BK)
Mwaka 64 BK, tukio lilibadilisha sura ya Roma milele: moto mbaya sana uliikumba Roma na kuteketeza jiji kwa siku sita mfululizo. Uvumi ulienea kwamba Nero mwenyewe alikuwa ameanzisha moto huo ili kusafisha ardhi kwa ajili ya jumba lake la kifahari la Dhahabu (Domus Aurea).Wanahistoria wengi wanaeleza kuwa Nero hakuwepo hata Roma wakati moto ulipoanza, bali alikuwa kwenye jumba lake la mapumziko huko Antium. Aliposikia kuhusu moto huo, alikimbia kurudi, akafungua bustani zake binafsi kuwahifadhi wasio na makazi, na kulipia gharama za uokoaji kwa pesa zake.
Hata hivyo, ili kuepuka lawama za raia wenye hasira, Nero alihitaji mtu wa kumtupia lawama. Alielekeza kidole chake kwa dhehebu dogo na lisiloeleweka lililojulikana kama Wakristo. Hili lilisababisha ghasia za kwanza zilizofadhiliwa na serikali dhidi ya Kanisa, zilizofanywa zaidi katika mji wa Roma, ambapo Wakristo walikabiliwa na mauaji ya kutisha hadharani.
Mapokeo yanasema kwamba Mitume Petro na Paulo waliuawa wakati wa mauaji haya ya kikatili ya eneo hilo.
Kifo cha Nero
Kodi kubwa alizotoza Nero kwa ajili ya kufadhili jumba lake jipya, pamoja na tamaa yake ya kutumbuiza hadharani kama mshairi na mwendesha magari ya farasi, viliwakera wasomi wa Roma.
Maasi yalizuka katika majimbo, na Baraza la Seneti likamtangaza kuwa adui wa umma. Mwaka 68 BK, akikimbia jiji, Nero alimlazimisha katibu wake kumsaidia kujiua, huku akiripotiwa kunung'unika, "Ni msanii gani anakufa ndani yangu!"
Mwaka wa Wafalme Wanne (69 BK)
Kujiua kwa Nero bila kuacha mrithi hakukumaliza tu utawala wa nasaba ya Julio-Claudian—kuliacha ombwe kubwa la madaraka. Hili liliingiza Dola ya Kirumi katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vikubwa kwa mara ya kwanza baada ya karibu karne nzima. Kipindi hiki cha machafuko makubwa kilijulikana kama Mwaka wa Wafalme Wanne.Katika mwaka huo mmoja tu, viongozi wanne tofauti wenye nguvu za kijeshi walidai kiti cha ufalme kwa kufuatana haraka na kwa umwagaji damu mwingi:
Galba (Juni 68 – Januari 69 BK): Gavana mkongwe kutoka Uhispania ambaye alivamia Roma. Haraka sana aliwatenga wanajeshi kwa kukataa kuwalipa bonasi na kuadhibu miji ambayo haikumuunga mkono.
Otho (Januari – Aprili 69 BK): Mfuasi wa zamani wa Galba ambaye alihonga Walinzi wa Kifalme wamuue Galba. Otho alitawala kwa muda mfupi, lakini vikosi vya mpaka wa Mto Rhine vilikataa kumkubali, na aliposhindwa vitani, alijiua.
Vitellius (Aprili – Desemba 69 BK): Kamanda wa vikosi vya Rhine aliyemshinda Otho. Alikuwa maarufu kwa ulafi wake na ukatili. Wakati akisherehekea huko Roma, vikosi vilivyokuwa Mashariki (Yudea na Syria) vilimkataa.
Vespasian (Desemba 69 BK – 79 BK): Jenerali mshindi kutoka Mashariki. Vikosi vyake vilivamia Roma, vikawashinda wanajeshi wa Vitellius, na kuteka jiji. Vespasian aliimarisha dola na kuanzisha nasaba mpya.
Kuzaliwa kwa "Babeli Mpya" na Nasaba ya Flavian (70 BK)
Vespasian alikuwa mfalme ambaye hatimaye aliweza kudumisha utawala. Tofauti na tabaka la juu la Julio-Claudians, Vespasian alitoka katika familia ya tabaka la kati. Alikuwa kiongozi wa vitendo, maarufu sana kwa kuweka kodi kwenye vyoo vya umma ili kujaza tena hazina ya Roma iliyokuwa imefilisika. Alianzisha Nasaba ya Flavian, iliyotawala Roma kuanzia 69 hadi 96 BK, ikijumuisha Vespasian, na wanawe Titus na Domitian.
Ni chini ya Wanaflavia ambapo jina "Babeli" lilikita mizizi kweli miongoni mwa waumini. Mwaka 70 BK, ili kukandamiza Vita vya Kwanza kati ya Wayahudi na Waroma, Titus (mtoto wa Vespasian) aliizingira Yerusalemu. Majeshi ya Kirumi yalibomoa kuta za jiji, kuchinja wakazi wake, na kuharibu kabisa Hekalu la Pili—eneo takatifu zaidi katika Uyahudi.
Kwa jamii za Wayahudi na Wakristo wa kwanza, historia ilikuwa inajirudia. Kama vile Mfalme wa Babeli Nebukadreza wa Pili alivyokuwa ameharibu Hekalu la Kwanza mwaka 586 KK, Roma ilikuwa imeharibu la Pili. Kitabu cha Ufunuo, kilichoandikwa katika enzi hii, kinaielezea Roma waziwazi kama "Kahaba wa Babeli," dola la kinyama ambalo hatimaye lingekabiliwa na hukumu ya Mungu kwa ibada yake ya sanamu na unyanyasaji wake.
Titus alipokuwa mfalme (79–81 BK), alikamilisha ujenzi wa jengo maarufu sana la Colosseum. Jina halisi la jengo hili ni Flavian Amphitheater (Ukumbi wa Flavian). Vespasian alilijenga kwa makusudi juu ya ziwa la kutengenezwa na binadamu la lile Jumba la Dhahabu la Nero lililochukiwa, kama ishara ya kurudisha ardhi hiyo kwa watu wa Roma.
Kukataa Kusujudia: Kutoka Domitian hadi Diocletian
Baada ya kifo cha Titus, mdogo wake Domitian (81–96 BK) aliingia madarakani. Alikuwa kiongozi anayependa kudhibiti mambo madogo madogo na wa kidikteta. Domitian alidai aabudiwe kama mungu aliye hai (Dominus et Deus). Wakristo, wakifungwa na Amri ya Kwanza ya kutomwabudu mungu mwingine, walikataa kabisa kushiriki katika Ibada ya Kifalme.Kwa muda, Wakristo walikuwa wakilindwa bila kukusudia kwa kuonekana kama kikundi kilichojitenga cha Uyahudi (dini halali). Lakini chini ya Domitian, tofauti ya kisheria ililazimishwa kati ya Uyahudi na Ukristo. Baada ya kuvuliwa ushirika wao na Uyahudi, Wakristo walipoteza ulinzi wao wa kisheria. Kwa karne mbili zilizofuata, kuwa Mkristo kilikuwa kosa la kisheria. Mateso yalikuwa ya mara kwa mara yakitegemea hisia za maliki aliyetawala.
Mzozo huo ulifikia kilele chake cha kutisha kati ya mwaka 303 na 311 BK katika kile kinachojulikana kama Mateso Makuu chini ya Maliki Diocletian. Katika jaribio la mwisho na la kukata tamaa la kufutilia mbali imani hiyo na kurejesha miungu ya jadi ya Kirumi, Diocletian aliamuru makanisa yabomolewe, maandiko yachomwe, na maelfu ya Wakristo kuteswa na kuuawa katika viwanja vya michezo.
Kuanguka kwa "Babeli" na Ushindi wa Msalaba
Constantino Mkuu
Licha ya ukatili huo, Mateso Makuu yalishindwa. Damu ya mashahidi ilionekana tu kuimarisha imani hiyo. Mwaka 311 BK, Mfalme Galerius, akiwa kitandani anakaribia kufa, alitoa Waraka wa Uvumilivu, akikiri kwamba mateso yameshindwa. Aliwapa Wakristo haki ya kuabudu faraghani kwa sharti la kuiombea Jamhuri.
Mabadiliko makubwa kabisa yalikuja mwaka 312 BK, wakati jenerali kijana aliyeitwa Constantine Mkuu alipoishambulia Roma ili kumshinda mpinzani wake, Maxentius. Kulingana na mapokeo, Constantine aliona maono ya msalaba wa mwanga angani kabla ya Mapigano ya Daraja la Milvian, yakiambatana na maneno, "Katika ishara hii, shinda." Aliwaamuru wanajeshi wake kuchora Chi-Rho (herufi mbili za kwanza za Kigiriki za neno Kristo) kwenye ngao zao na akapata ushindi mkubwa.
Mwaka uliofuata, katika 313 BK, Constantine na maliki mwenzake Licinius walitoa Waraka wa Milan (Edict of Milan). Amri hii muhimu haikuufanya Ukristo kuwa dini ya serikali, lakini ilifanya jambo la kimapinduzi: ilitoa uhuru kamili wa kidini kote kwenye Dola ya Kirumi.
Uwindaji wa Wakristo ulioidhinishwa na serikali ulikuwa umeisha. Mali zilizokuwa zimenyang'anywa zilirejeshwa, na Maliki wa Roma mwenyewe akaanza kufadhili ujenzi wa makanisa makubwa. Katika dhihaka kubwa ya kihistoria, mji ambao Wakristo wa kwanza waliulaani kama "Babeli Mpya" hatimaye ukawa kitovu hasa cha Ukristo wa Magharibi.
Constantine ndiye chanzo cha mabadiliko makubwa katika historia ya dini ya Magharibi, akiwa Mfalme wa kwanza kutetea Ukristo kwa vitendo, na hatimaye kusilimu akiwa kitandani anakaribia kufa. Haikuwa mpaka karibu miaka 70 baadaye, mnamo 380 BK (chini ya Mfalme Theodosius I kupitia Waraka wa Thesalonike), ndipo Ukristo ulipokuwa dini pekee na rasmi ya Dola ya Kirumi, na upagani wa asili wa Kirumi ukapigwa marufuku kabisa.