Ushimen
JF-Expert Member
- Oct 24, 2012
- 40,828
- 99,523
Wakenya walimpa jina la utani la ''mwenye kirungu'', Daniel Toroitich Arap Moi, rais wa pili wa Kenya aliyeitawala nchi hiyo kwa miaka 24 kuanzia 1978 hadi 2002. Kifimbo alichotembea nacho kila mahali, ni ishara ya uongozi katika jamii yake ya Kalenjin.
Moi alizaliwa tarehe 2 Septemba 1924 katika kijiji kidogo cha Kurieng'wo katika mkoa wa Bonde la Ufa. Jina la Toroitich linamaanisha, mwana wa mchungaji wa ngombe. Baba yake alifariki Moi akiwa na umri wa miaka minne, akalelewa na mjomba wake alimsaidia kusoma hadi kuhitimu na kupata stashahada ya ualimu.
Daniel Arap Moi alikuwa miongoni mwa Wakenya wachache walioteuliwa kuwa wajumbe wa Baraza la Majimbo la serikali ya wakolini wa kiingereza mwaka 1955.
Yeye hakushiriki moja kwa moja katika vuguvugu la Mau-Mau lililochukua silaha kupigania uhuru wa Kenya mnamo miaka ya 1950, lakini alimuunga mkono kiongozi wa vuguvugu hilo, Jomo Kenyatta, na alimtembelea alipokuwa gerezani.
Kuunganisha vyama
Moi alikuwa mwanachama wa chama cha KADU (Kenya African Democratic Party), tofauti na Jomo Kenyatta aliyekuwa katika chama cha KANU (Kenya African National Union). Aliunga mkono sera ya kuwa na utawala wa kimajimbo, huku pia akijikita katika kutetea maslahi ya jamii yake ya Kalenjin na makabila mengine madogo katika taifa la Kenye lenye makabila mengi. Kwa upande mwingine, Jomo Kenyatta alitoka jamii ya Wakikuyu ambao ndio wengi nchini Kenya.
Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Kenyatta alimshawishi mpinzani wake Moi kuunganisha vyama vyao, ukawa mwanzo wa utawala wa chama kimoja. Moi alipata nafasi katika serikali ya Kenyatta, akiwa waziri wa mambo ya ndani. Mwaka 1967, Kenyatta alimteuwa Moi kuwa makamu wake, licha ya upinzani mkali wa wasomi kutoka jamii yake ya Wakikuyu. Kenyatta alifariki mwaka 1978 akiwa na umri wa miaka 84, na Moi akarithi kiti chake.
Wapiganaji wa Mau Mau waliupa wakati mgumu utawala wa Wakoloni Waingereza
Mwaka uliofuata, urais wa Moi ulithibitishwa katika uchaguzi, ambapo alisimama kama mgombea pekee. Mwaka 1982, aliidhinisha utawala wa chama kimoja katika katiba ya Kenya.
Ukandamizaji dhidi ya wapinzani
Tofauti na mtangulizi wake, Daniel Arap Moi alikuwa karibu na wananchi, akifanya ziara katika maeneo mengi ya Kenya. Wakati huo huo lakini alikuwa akifanya kila njia kuwapendelea watu wa jamii yake ya Kalenjin kwa vyeo na mali. Ukandamizaji wa uhuru wa habari ilikuwa mojawapo ya nembo za utawala wake.
Kufuatia jaribio la mapinduzi lililoshindwa mwaka 1982, Moi alizidisha utawala kwa mkono wa chuma. Jaribio hilo la mapinduzi la wanajeshi wa kikosi cha anga lilifuatiwa na ukandamizaji mkubwa, ambamo zaidi ya watu 120 waliuawa, na wengine zaidi ya 900 wakawekwa kizuizini. Watu 12 waliokutwa na hatia ya kuhusika katika jaribio hilo walihukumiwa kifo.
Marehemu Dr Robert Ouko, mhanga wa utawala wa Rais Moi
Lakini pia Moi aliwachukulia hatua kali wakosoaji ndani ya chama chake, akimtuhumu waziri wa sheria Charles Mugane Njonjo kufanya uhaini. Baada ya kesi mahakamani, Njonjo alilazimika kujiuzulu mwaka 1983, akishutumiwa kutaka kuuangusha utawala wa Moi. Mhanga mwingine wa mkono wa Moi ni aliyekuwa waziri wa mambo ya nje Robert Ouko aliyeuawa kikatili mwaka 1990, baada ya kukosoa waziwazi matumizi mabaya ya madaraka na kutaka uchunguzi ufanywe dhidi ya watuhumiwa wa ufisadi.
Baada ya miaka 10 ya uchunguzi wa kamati ya bunge, ilibainishwa kuwa Ouko aliuliwa katika makaazi ya Rais Moi. Wakati wa uchunguzi huo, mashahidi kadhaa walikufa katika mazingira ya kutatanisha, hii ikiwa ni kulingana na ripoti ya kamati hiyo. Wapinzani wengine walioonja machungu ya utawala wa Rais Daniel Arap Moi ni Kennath Matiba na Raila Odinga, ambao walifungwa jela bila kufikishwa mahakamani.
Hatimaye akubali shinikizo, arejesha mfumo wa vyama vingi
Shinikizo kali la kimataifa lilimlazimisha Moi hatimaye kuridhia mfumo wa vyama vingi mwaka 1991. Mwaka 1992, Wakenya walipata fursa ya kupiga kura katika uchaguzi uliovihusisha vyama vingi, lakini upinzani uliogawanyika ulikuwa neema kwa Moi, ingawa ilikuwepo pia minong'ono ya kughushi matokeo. Uchaguzi huo uliandamwa na machafuko makubwa.
Kiongozi wa upinzani nchini Kenya, Raila Odinga, alifungwa bila kufunguliwa mashtaka
Miaka mitano iliyofuata, Moi alishinda tena. Ingawa sehemu kubwa ya Wakenya iliunga mkono upinzani wapizani hao walishindwa kukubaliana juu ya mwakilishi mmoja wa kambi yao.
Mwaka 2002 Moi alikosolewa vikali pale alipojaribu kuahirisha uchaguzi wa bunge kwa sababu ya mazungumzo juu ya katiba mpya, akiwa na azma ya kuendelea kukaa madarakani. Kikatiba alikuwa haruhusiwi kugombea tena, na uchaguzi ulifanyika kama ilivyopangwa. Alisababisha pia mvutano mkali ndani ya chama chake kwa kumchagua mtoto wa mtangulizi wake, kijana Uhuru Kenyatta ambaye hakuwa na uzoefu, kama mgombea wa chama cha KANU.
Mkakati wake wa kutaka KANU iungwe mkono kwa sababu mgombea wake alitoka jamii ya Wakikuyu walio wengi uliambulia patupu, na ilichukua miaka mingine 11 kwa Uhuru kuingia Ikulu.
Utawala wa miaka 24 wa Daniel Toroitich Arap Moi ulifika kikomo tarehe 30 Desemba 2002. Urithi aliouacha wa ukabila na ubadhirifu unaiandama Kenya hadi wa leo.
=======================
Jumamosi tarehe 1 Agosti 1982 kundi la wanajeshi wa anga walivamia kituo cha redio ya Sauti ya Kenya wakidai kuwa wamepindua serikali. Kiongozi wao alikuwa Hezekiah Ochuka afisa wa ngazi ya chini akishirikiana na wenzake. Tangazo lao lilikuwa: "Serikali ya Kenya imepinduliwa na majeshi na sasa iko mikononi mwa majeshi. Viongozi wetu wamekuwa watu wafisadi wenye matumbo makubwa wasiojali maskini."
Tangazo lilisababisha watu wengi kuandamana mjini na kupora maduka wakilenga hasa raia wa asili ya Kihindi mjini Nairobi. Imekadiriwa ya kwamba zaidi ya maduka 1,000 yaliporwa na nyumba za Wahindi zilivunjwa na wanawake wao kunajisiwa.
Jeshi la ardhi na polisi wakandamiza uasi
Jaribio la mapinduzi halikudumu muda mrefu baada ya jeshi la ardhi pamoja na polisi kuingia kati na kukandamiza uasi baada ya masaa sita tu. Rais Moi alikuwa nje ya Nairobi na mipango ya kurusha mabomu kwa nyumba yake huko Kabarnak haikutekelezwa.
Hezekia Ochuka alikamata ndege akakimbilia Tanzania alipokamatwa na kurudishwa Kenya baadaye alipopelekwa mahakamani na kunyongwa baadaye kama msaliti.
Sababu za uasi
Idadi kubwa ya viongozi wa uasi walikuwa wanajeshi kutoka kabila la Waluo. Inaonekana ya kwamba jaribio lilisababishwa na azimio la Bunge la Kenya la tarehe 9 Juni 1982 lililofanya Kenya kuwa nchi ya chama kimoja. Sheria hii ilizuia jaribio la kiongozi wa Kiluo Jaramogi Oginga Odinga kuanzisha chama cha upinzani.
Yaliyofuata
Uasi ulisababisha ukandamizi mkali. Polisi ilipita katika nyumba za askari wa anga pia katika mitaa ya vibanda ambako maelfu walikamatwa. Jeshi la anga lilifutwa. Jumla la watu 145 waliuawa ama na waasi au baadae katika ukandamizi wake.
Viongozi wa Waluo walikamatwa pia; Jaramogi Odinga alifungwa katika nyumba yake na kushtakiwa lakini mashtaka yaliondolewa baadaye lakini mwanae Raila Odinga alifungwa jela kwa miaka sita hata bila kuhukumiwa.
Kwa jumla siasa ya rais Moi ilibadilika kuwa ya kidikteta baadaye na polisi ilipewa mamlaka pana kutafuta wapinzani hata kuwatesa na kuwakamata bila kuwapeleka mahakamani.
Chanzo: Wikipedia
Moi alizaliwa tarehe 2 Septemba 1924 katika kijiji kidogo cha Kurieng'wo katika mkoa wa Bonde la Ufa. Jina la Toroitich linamaanisha, mwana wa mchungaji wa ngombe. Baba yake alifariki Moi akiwa na umri wa miaka minne, akalelewa na mjomba wake alimsaidia kusoma hadi kuhitimu na kupata stashahada ya ualimu.
Daniel Arap Moi alikuwa miongoni mwa Wakenya wachache walioteuliwa kuwa wajumbe wa Baraza la Majimbo la serikali ya wakolini wa kiingereza mwaka 1955.
Yeye hakushiriki moja kwa moja katika vuguvugu la Mau-Mau lililochukua silaha kupigania uhuru wa Kenya mnamo miaka ya 1950, lakini alimuunga mkono kiongozi wa vuguvugu hilo, Jomo Kenyatta, na alimtembelea alipokuwa gerezani.
Kuunganisha vyama
Moi alikuwa mwanachama wa chama cha KADU (Kenya African Democratic Party), tofauti na Jomo Kenyatta aliyekuwa katika chama cha KANU (Kenya African National Union). Aliunga mkono sera ya kuwa na utawala wa kimajimbo, huku pia akijikita katika kutetea maslahi ya jamii yake ya Kalenjin na makabila mengine madogo katika taifa la Kenye lenye makabila mengi. Kwa upande mwingine, Jomo Kenyatta alitoka jamii ya Wakikuyu ambao ndio wengi nchini Kenya.
Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Kenyatta alimshawishi mpinzani wake Moi kuunganisha vyama vyao, ukawa mwanzo wa utawala wa chama kimoja. Moi alipata nafasi katika serikali ya Kenyatta, akiwa waziri wa mambo ya ndani. Mwaka 1967, Kenyatta alimteuwa Moi kuwa makamu wake, licha ya upinzani mkali wa wasomi kutoka jamii yake ya Wakikuyu. Kenyatta alifariki mwaka 1978 akiwa na umri wa miaka 84, na Moi akarithi kiti chake.
Wapiganaji wa Mau Mau waliupa wakati mgumu utawala wa Wakoloni Waingereza
Mwaka uliofuata, urais wa Moi ulithibitishwa katika uchaguzi, ambapo alisimama kama mgombea pekee. Mwaka 1982, aliidhinisha utawala wa chama kimoja katika katiba ya Kenya.
Ukandamizaji dhidi ya wapinzani
Tofauti na mtangulizi wake, Daniel Arap Moi alikuwa karibu na wananchi, akifanya ziara katika maeneo mengi ya Kenya. Wakati huo huo lakini alikuwa akifanya kila njia kuwapendelea watu wa jamii yake ya Kalenjin kwa vyeo na mali. Ukandamizaji wa uhuru wa habari ilikuwa mojawapo ya nembo za utawala wake.
Kufuatia jaribio la mapinduzi lililoshindwa mwaka 1982, Moi alizidisha utawala kwa mkono wa chuma. Jaribio hilo la mapinduzi la wanajeshi wa kikosi cha anga lilifuatiwa na ukandamizaji mkubwa, ambamo zaidi ya watu 120 waliuawa, na wengine zaidi ya 900 wakawekwa kizuizini. Watu 12 waliokutwa na hatia ya kuhusika katika jaribio hilo walihukumiwa kifo.
Marehemu Dr Robert Ouko, mhanga wa utawala wa Rais Moi
Lakini pia Moi aliwachukulia hatua kali wakosoaji ndani ya chama chake, akimtuhumu waziri wa sheria Charles Mugane Njonjo kufanya uhaini. Baada ya kesi mahakamani, Njonjo alilazimika kujiuzulu mwaka 1983, akishutumiwa kutaka kuuangusha utawala wa Moi. Mhanga mwingine wa mkono wa Moi ni aliyekuwa waziri wa mambo ya nje Robert Ouko aliyeuawa kikatili mwaka 1990, baada ya kukosoa waziwazi matumizi mabaya ya madaraka na kutaka uchunguzi ufanywe dhidi ya watuhumiwa wa ufisadi.
Baada ya miaka 10 ya uchunguzi wa kamati ya bunge, ilibainishwa kuwa Ouko aliuliwa katika makaazi ya Rais Moi. Wakati wa uchunguzi huo, mashahidi kadhaa walikufa katika mazingira ya kutatanisha, hii ikiwa ni kulingana na ripoti ya kamati hiyo. Wapinzani wengine walioonja machungu ya utawala wa Rais Daniel Arap Moi ni Kennath Matiba na Raila Odinga, ambao walifungwa jela bila kufikishwa mahakamani.
Hatimaye akubali shinikizo, arejesha mfumo wa vyama vingi
Shinikizo kali la kimataifa lilimlazimisha Moi hatimaye kuridhia mfumo wa vyama vingi mwaka 1991. Mwaka 1992, Wakenya walipata fursa ya kupiga kura katika uchaguzi uliovihusisha vyama vingi, lakini upinzani uliogawanyika ulikuwa neema kwa Moi, ingawa ilikuwepo pia minong'ono ya kughushi matokeo. Uchaguzi huo uliandamwa na machafuko makubwa.
Kiongozi wa upinzani nchini Kenya, Raila Odinga, alifungwa bila kufunguliwa mashtaka
Miaka mitano iliyofuata, Moi alishinda tena. Ingawa sehemu kubwa ya Wakenya iliunga mkono upinzani wapizani hao walishindwa kukubaliana juu ya mwakilishi mmoja wa kambi yao.
Mwaka 2002 Moi alikosolewa vikali pale alipojaribu kuahirisha uchaguzi wa bunge kwa sababu ya mazungumzo juu ya katiba mpya, akiwa na azma ya kuendelea kukaa madarakani. Kikatiba alikuwa haruhusiwi kugombea tena, na uchaguzi ulifanyika kama ilivyopangwa. Alisababisha pia mvutano mkali ndani ya chama chake kwa kumchagua mtoto wa mtangulizi wake, kijana Uhuru Kenyatta ambaye hakuwa na uzoefu, kama mgombea wa chama cha KANU.
Mkakati wake wa kutaka KANU iungwe mkono kwa sababu mgombea wake alitoka jamii ya Wakikuyu walio wengi uliambulia patupu, na ilichukua miaka mingine 11 kwa Uhuru kuingia Ikulu.
Utawala wa miaka 24 wa Daniel Toroitich Arap Moi ulifika kikomo tarehe 30 Desemba 2002. Urithi aliouacha wa ukabila na ubadhirifu unaiandama Kenya hadi wa leo.
=======================
Jumamosi tarehe 1 Agosti 1982 kundi la wanajeshi wa anga walivamia kituo cha redio ya Sauti ya Kenya wakidai kuwa wamepindua serikali. Kiongozi wao alikuwa Hezekiah Ochuka afisa wa ngazi ya chini akishirikiana na wenzake. Tangazo lao lilikuwa: "Serikali ya Kenya imepinduliwa na majeshi na sasa iko mikononi mwa majeshi. Viongozi wetu wamekuwa watu wafisadi wenye matumbo makubwa wasiojali maskini."
Tangazo lilisababisha watu wengi kuandamana mjini na kupora maduka wakilenga hasa raia wa asili ya Kihindi mjini Nairobi. Imekadiriwa ya kwamba zaidi ya maduka 1,000 yaliporwa na nyumba za Wahindi zilivunjwa na wanawake wao kunajisiwa.
Jeshi la ardhi na polisi wakandamiza uasi
Jaribio la mapinduzi halikudumu muda mrefu baada ya jeshi la ardhi pamoja na polisi kuingia kati na kukandamiza uasi baada ya masaa sita tu. Rais Moi alikuwa nje ya Nairobi na mipango ya kurusha mabomu kwa nyumba yake huko Kabarnak haikutekelezwa.
Hezekia Ochuka alikamata ndege akakimbilia Tanzania alipokamatwa na kurudishwa Kenya baadaye alipopelekwa mahakamani na kunyongwa baadaye kama msaliti.
Sababu za uasi
Idadi kubwa ya viongozi wa uasi walikuwa wanajeshi kutoka kabila la Waluo. Inaonekana ya kwamba jaribio lilisababishwa na azimio la Bunge la Kenya la tarehe 9 Juni 1982 lililofanya Kenya kuwa nchi ya chama kimoja. Sheria hii ilizuia jaribio la kiongozi wa Kiluo Jaramogi Oginga Odinga kuanzisha chama cha upinzani.
Yaliyofuata
Uasi ulisababisha ukandamizi mkali. Polisi ilipita katika nyumba za askari wa anga pia katika mitaa ya vibanda ambako maelfu walikamatwa. Jeshi la anga lilifutwa. Jumla la watu 145 waliuawa ama na waasi au baadae katika ukandamizi wake.
Viongozi wa Waluo walikamatwa pia; Jaramogi Odinga alifungwa katika nyumba yake na kushtakiwa lakini mashtaka yaliondolewa baadaye lakini mwanae Raila Odinga alifungwa jela kwa miaka sita hata bila kuhukumiwa.
Kwa jumla siasa ya rais Moi ilibadilika kuwa ya kidikteta baadaye na polisi ilipewa mamlaka pana kutafuta wapinzani hata kuwatesa na kuwakamata bila kuwapeleka mahakamani.
Chanzo: Wikipedia
