Aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua amerejea mahakamani, akiendeleza mapambano yake ya kisheria dhidi ya kuondolewa kwake madarakani mwaka 2024.
Kesi hiyo, ambayo sasa inasikilizwa na jopo la majaji watatu katika Mahakama ya Milimani, inaonekana kuwa mojawapo ya mapambano makubwa zaidi ya kikatiba nchini Kenya.
Gachagua anapinga uhalali wa mchakato wa kuondolewa kwake madarakani, akidai kuwa ulikuwa kinyume cha katiba, haukufuata taratibu, na haukufikia kiwango kinachohitajika cha ushirikishwaji wa umma kama inavyotakiwa na sheria. Timu yake ya mawakili inasisitiza kuwa Bunge halikufuata utaratibu unaofaa na kwamba hatua hiyo ilikiuka haki za kikatiba.
Katika hatua mpya, aliyekuwa Naibu Rais ame acha ombi la kurejeshwa kazini, na sasa anaangazia fidia pamoja na tamko kwamba mchakato wa kumwondoa ulikuwa batili. Mawakili wake wanasema anadai fidia, mishahara aliyopoteza, na marupurupu yanayohusiana na nafasi aliyokuwa nayo.
Gachagua, ambaye alikua Naibu Rais wa kwanza nchini Kenya kuondolewa madarakani chini ya Katiba ya mwaka 2010, pia ametoa madai mazito akisema kuwa rushwa iliombwa katika Bunge la Kitaifa na Seneti ili kuhakikisha kura za kumuondoa zinapatikana—madai ambayo yanaweza kuifanya kesi hii kuwa nzito zaidi iwapo yatathibitishwa.
Kiini cha kesi hii ni maswali muhimu ya kikatiba:
Kadri usikilizwaji wa kesi unavyoendelea, macho ya wengi yapo juu yake. Kilichoanza kama mzozo wa kisiasa sasa kimegeuka kuwa jaribio muhimu la kisheria kuhusu uwajibikaji, utaratibu unaofaa, na uadilifu wa Katiba ya Kenya.
Kesi hiyo, ambayo sasa inasikilizwa na jopo la majaji watatu katika Mahakama ya Milimani, inaonekana kuwa mojawapo ya mapambano makubwa zaidi ya kikatiba nchini Kenya.
Gachagua anapinga uhalali wa mchakato wa kuondolewa kwake madarakani, akidai kuwa ulikuwa kinyume cha katiba, haukufuata taratibu, na haukufikia kiwango kinachohitajika cha ushirikishwaji wa umma kama inavyotakiwa na sheria. Timu yake ya mawakili inasisitiza kuwa Bunge halikufuata utaratibu unaofaa na kwamba hatua hiyo ilikiuka haki za kikatiba.
Katika hatua mpya, aliyekuwa Naibu Rais ame acha ombi la kurejeshwa kazini, na sasa anaangazia fidia pamoja na tamko kwamba mchakato wa kumwondoa ulikuwa batili. Mawakili wake wanasema anadai fidia, mishahara aliyopoteza, na marupurupu yanayohusiana na nafasi aliyokuwa nayo.
Gachagua, ambaye alikua Naibu Rais wa kwanza nchini Kenya kuondolewa madarakani chini ya Katiba ya mwaka 2010, pia ametoa madai mazito akisema kuwa rushwa iliombwa katika Bunge la Kitaifa na Seneti ili kuhakikisha kura za kumuondoa zinapatikana—madai ambayo yanaweza kuifanya kesi hii kuwa nzito zaidi iwapo yatathibitishwa.
Kiini cha kesi hii ni maswali muhimu ya kikatiba:
- Je, Bunge lilifikia kiwango kinachotakiwa kisheria katika mchakato wa kuondoa madarakani?
- Je, kulikuwa na ushirikishwaji wa umma wa maana?
- Na Mahakama ina mamlaka gani ya kupitia maamuzi ya Bunge?
Kadri usikilizwaji wa kesi unavyoendelea, macho ya wengi yapo juu yake. Kilichoanza kama mzozo wa kisiasa sasa kimegeuka kuwa jaribio muhimu la kisheria kuhusu uwajibikaji, utaratibu unaofaa, na uadilifu wa Katiba ya Kenya.