A
Anonymous
Guest
Kupanda kwa bei za mafuta nchini, kunakoendelea kuwa mzigo kwa Watanzania, kumeambatana na tuhuma za upendeleo na matumizi ya mgogoro wa kimataifa kujinufaisha kupitia biashara ya mafuta.
Ongezeko hilo limehusishwa na vita kati ya Iran, Israel na Marekani, ambavyo vilisababisha mshtuko mkubwa katika soko la mafuta duniani na kuongeza gharama za uagizaji wa mafuta nchini. Hata hivyo, baadhi ya wadau wanadai kuwa kampuni kadhaa za ndani na nje ya nchi zimetumia hali hiyo kujipatia faida kubwa kupitia mfumo wa ununuzi wa mafuta.
Bei zapanda kufuatia vita Mashariki ya Kati
Tangu mwishoni mwa Februari 2026, mapigano yalipozidi kushika kasi na kutishia usalama wa Mlango wa Hormuz, ambapo hupita karibu asilimia 20 ya mafuta yanayouzwa duniani—bei ya mafuta ghafi ilianza kupanda kwa kasi, hali iliyoathiri moja kwa moja nchi zinazoagiza mafuta, ikiwemo Tanzania.
Kutokana na hali hiyo, Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA) ilianza kurekebisha bei za juu za mafuta kila mwezi. Bei ya petroli jijini Dar es Salaam iliongezeka kutoka takribani Sh2,864 kwa lita mwezi Machi hadi Sh3,820 mwezi Aprili, sawa na ongezeko la zaidi ya asilimia 33 ndani ya mwezi mmoja. Kufikia Mei, petroli ilivuka Sh4,100 kwa lita huku bei ya dizeli nayo ikipanda kwa kiwango kikubwa.
Mwezi Juni, licha ya Serikali kutoa ruzuku ya Sh259 kwa kila lita ya dizeli ili kupunguza makali ya ongezeko hilo, bei ziliendelea kuwa juu. Petroli iliuzwa kwa takribani Sh4,086 kwa lita, huku dizeli ikifikia zaidi ya Sh4,300 kwa lita.
Kwa mujibu wa EWURA, ongezeko hilo lilitokana na kupanda kwa bei ya mafuta ghafi katika soko la dunia, kuongezeka kwa gharama za usafirishaji na bima za meli, pamoja na athari za vita vinavyoendelea Mashariki ya Kati. Mamlaka hiyo ilieleza kuwa Tanzania, ambayo huagiza karibu mafuta yote yanayotumika nchini, haiwezi kuepuka athari za mabadiliko ya bei katika soko la kimataifa.
Ongezeko hilo lilisababisha kupanda kwa gharama za usafiri wa abiria na mizigo, bei za bidhaa mbalimbali na kuongeza shinikizo kwa sekta za uzalishaji, kilimo na viwanda.
Mwishoni mwa Juni, Serikali ilitangaza kuwa wananchi wangeanza kuona nafuu kuanzia Julai baada ya hali ya soko la dunia kutengemaa na shehena mpya zilizonunuliwa kwa bei nafuu kuwasili nchini. Bei ya petroli ilishuka hadi takribani Sh3,990 kwa lita huku dizeli ikishuka kwa zaidi ya Sh150 kwa lita.
Hata hivyo, licha ya kushuka huko, bei za mafuta bado zipo juu ikilinganishwa na viwango vilivyokuwepo kabla ya kuanza kwa vita, hali inayoonyesha utegemezi mkubwa wa Tanzania kwa mwenendo wa soko la mafuta duniani.
Namaro yadaiwa kunufaika na mfumo mpya wa uagizaji
Wakati Serikali ikieleza kuwa mabadiliko ya mfumo wa ununuzi wa mafuta yalilenga kupunguza gharama, jarida la Africa Intelligence katika makala yake ya Julai 20, 2026, lilidai kuwa kampuni ya Namaro Energy imeibuka kuwa mnufaika mkubwa wa mfumo huo.
Kwa mujibu wa jarida hilo, Namaro Energy, kampuni ya biashara ya mafuta inayohusishwa na Falme za Kiarabu (UAE), ilipata mikataba minane kati ya mikataba 20 ya uagizaji wa mafuta iliyotolewa kwa kipindi cha Septemba hadi Desemba 2026, jambo lililoonyesha kuongezeka kwa ushawishi wake katika soko la Tanzania.
Makala hiyo inaeleza kuwa baada ya msukosuko wa soko la mafuta uliosababishwa na mashambulizi ya Marekani na Israel dhidi ya Iran, Serikali iliipa Tanzania Petroleum Development Corporation (TPDC) jukumu la kusimamia uagizaji wa mafuta kwa kipindi cha Aprili hadi Julai 2026 kupitia zabuni zilizofungwa.
Katika mfumo huo, TPDC iliwachagua wasambazaji wake, akiwemo Namaro Energy. Kampuni hiyo ililiambia Africa Intelligence kuwa ilialikwa kushiriki katika mchakato wa ushindani na kushinda zabuni baada ya kushindana na kampuni nyingine.
Jarida hilo pia lilieleza kuwa lina nyaraka zinazoonyesha kuwa sehemu ya mafuta yaliyowasili Dar es Salaam mwezi Mei yalitolewa na kampuni ya Vitol kupitia Namaro Energy.
Aidha, makala hiyo ilieleza kuwa baadhi ya wadau wa sekta ya mafuta na wanasiasa wamekosoa mfumo wa zabuni zilizofungwa kwa madai kuwa umepunguza uwazi. Wamehoji kwa nini TPDC haikuchapisha orodha ya kampuni zilizotumika kuagiza mafuta katika miezi ya Mei na Juni.
Kwa mujibu wa Africa Intelligence, Namaro Energy ilisajiliwa Dubai na mwaka 2024 ilimilikiwa na wafanyabiashara wa Kitanzania Edha Nahdi na Abdallah Nahdi. Jarida hilo lilidai kuwa familia ya Nahdi ina uhusiano mzuri na Serikali ya Tanzania, likitolea mfano ushiriki wa Edha Nahdi katika Kongamano la Biashara la Kenya na Tanzania lililohudhuriwa na Rais Samia Suluhu Hassan na Rais wa Kenya William Ruto.
Heche aibua tuhuma dhidi ya Vitol
Akizungumza na wazee wa Mkoa wa Mara mjini Musoma Julai 17, Makamu Mwenyekiti wa CHADEMA (Bara), John Heche, aliishutumu kampuni ya Vitol kwa kile alichodai kuwa ni kuiuzia Tanzania mafuta kwa bei ya juu kuliko nchi jirani.
Kwa mujibu wa Heche, Vitol ndiyo msambazaji mkuu wa mafuta katika nchi kadhaa za Afrika, ikiwemo Tanzania, Uganda, Msumbiji na Zambia, lakini Tanzania inanunua mafuta kwa gharama kubwa zaidi.
Alidai kuwa Tanzania inanunua tani moja ya mafuta kwa dola 260, wakati Uganda inanunua kwa dola 80 na Msumbiji kwa dola 90 kutoka kampuni hiyo hiyo.
Alichoshauri Shabiby bungeni mwaka 2022
Hoja hizo zinafanana na msimamo aliouwasilisha Mbunge wa Gairo, Ahmed Shabiby, bungeni Aprili 6, 2022, alipoukosoa mfumo wa Ununuzi wa Pamoja (Bulk Procurement), akidai kuwa umeondoa ushindani na kufungua mianya ya ufisadi.
Shabiby alidai kuwa mfumo huo ulianzishwa kwa ushawishi wa wafanyabiashara na wanasiasa wenye maslahi binafsi ili kuzuia ushindani wa soko.
Alitolea mfano mwaka 2007, wakati kampuni ya Reliance ya India iliponunua Gapco na Gapoil na kushusha bei ya mafuta kwa kati ya Sh400 na Sh500 kwa lita kutokana na uwezo wake mkubwa wa kusafisha mafuta.
Kwa mujibu wa Shabiby, hatua hiyo iliwaathiri wafanyabiashara wengine, ambao baadaye waliinyooshea Serikali shinikizo la kuanzisha mfumo wa Bulk Procurement.
Mbunge huyo alidai kuwa Tanzania hutumia takribani lita milioni 400 za mafuta kwa mwezi na kwamba tofauti ndogo ya dola chache katika kila ununuzi inaweza kutengeneza mabilioni ya shilingi kwa njia zisizo halali.
Alisisitiza kuwa mfumo wa sasa umeondoa ushindani kwa sababu waagizaji wote wananunua kwa utaratibu mmoja, hivyo kukosekana kwa nguvu ya soko kushusha bei.
Wito wa kurejesha ushindani
Shabiby alipendekeza Serikali iruhusu tena uagizaji binafsi wa mafuta (Ship-to-Ship) ili kuongeza ushindani na kushusha bei.
Aidha, alishauri EWURA na TBS zijikite zaidi katika kudhibiti ubora wa mafuta na kuweka ukomo wa bei elekezi badala ya kushiriki katika kudhibiti utaratibu wa ununuzi.
Wakati Serikali ikiendelea kueleza kuwa mfumo wa sasa unalenga kuhakikisha upatikanaji wa mafuta kwa gharama nafuu na kwa uhakika, hoja zinazotolewa na wadau mbalimbali zinaonyesha kuwa mjadala kuhusu uwazi, ushindani na ufanisi wa mfumo wa uagizaji wa mafuta bado unaendelea.
