OMKEIT 93
JF-Expert Member
- May 12, 2026
- 294
- 442
Moja ya mambo yanayoonyesha udhaifu wa hoja ni mtu kushindwa kujibu hoja kwa ushahidi na badala yake kukimbilia matusi, kejeli, mipasho au maneno ya mkato mkato.
Mtu anapoletwa hoja yenye dalili, ushahidi na mantiki, anatakiwa aidha:
Aikubali ikiwa ni ya kweli.
Ailetee hoja mbadala yenye ushahidi.
Aonyeshe makosa yaliyomo kwa dalili.
Lakini baadhi ya watu wakishindwa kufanya hayo huanza kusema:
"Huo ni ujinga."
"Mmeaminishwa."
"Acheni upumbavu."
"Dini yenu ni shida."
"Mna akili ndogo."
Haya yote si majibu ya hoja bali ni dalili ya kuishiwa hoja.
Kanuni ya Watu Wenye Elimu
Mtu mwenye elimu hapandi sauti, huongeza ushahidi.
Mtu mwenye hoja habomoi watu, hubomoa hoja.
Mtu mwenye dalili hashambulii mtoa hoja, huijadili hoja yenyewe.
Ndiyo maana wanazuoni walisema:
"Angalia kinachosemwa, usiangalie nani amesema."
Kwa sababu ukweli haupimwi kwa hasira, kelele wala idadi ya matusi.
Matusi Si Ushahidi
Kama mtu ameulizwa: "Ushahidi wako ni upi?"
Akajibu: "Nyie wajinga."
Basi hajajibu swali.
Kama ameulizwa: "Dalili yako ni ipi?"
Akajibu: "Mnaoshabikia jambo hilo hamjui kitu."
Basi hajatoa dalili.
Kejeli haiwezi kubadilisha ukweli kuwa uongo wala uongo kuwa ukweli.
Historia Inathibitisha Hili
Mitume walipingwa kwa kejeli.
Wanasayansi wengi walipingwa kwa kejeli.
Wanafikra wengi walipingwa kwa kejeli.
Lakini mwisho wa siku ukweli haukuangaliwa kwa nguvu ya matusi bali kwa nguvu ya ushahidi.
Hitimisho
Ikiwa una hoja, ilete.
Ikiwa una ushahidi, uwasilishe.
Ikiwa una dalili, zionyeshe.
Lakini ukiacha hoja na kukimbilia mipasho, ujue umehama kutoka mjadala wa kielimu kwenda mashindano ya maneno.
Hoja hujibiwa kwa hoja. Dalili hujibiwa kwa dalili. Ushahidi hujibiwa kwa ushahidi. Matusi na kejeli ni ishara ya kuishiwa hoja.
Mtu anapoletwa hoja yenye dalili, ushahidi na mantiki, anatakiwa aidha:
Aikubali ikiwa ni ya kweli.
Ailetee hoja mbadala yenye ushahidi.
Aonyeshe makosa yaliyomo kwa dalili.
Lakini baadhi ya watu wakishindwa kufanya hayo huanza kusema:
"Huo ni ujinga."
"Mmeaminishwa."
"Acheni upumbavu."
"Dini yenu ni shida."
"Mna akili ndogo."
Haya yote si majibu ya hoja bali ni dalili ya kuishiwa hoja.
Kanuni ya Watu Wenye Elimu
Mtu mwenye elimu hapandi sauti, huongeza ushahidi.
Mtu mwenye hoja habomoi watu, hubomoa hoja.
Mtu mwenye dalili hashambulii mtoa hoja, huijadili hoja yenyewe.
Ndiyo maana wanazuoni walisema:
"Angalia kinachosemwa, usiangalie nani amesema."
Kwa sababu ukweli haupimwi kwa hasira, kelele wala idadi ya matusi.
Matusi Si Ushahidi
Kama mtu ameulizwa: "Ushahidi wako ni upi?"
Akajibu: "Nyie wajinga."
Basi hajajibu swali.
Kama ameulizwa: "Dalili yako ni ipi?"
Akajibu: "Mnaoshabikia jambo hilo hamjui kitu."
Basi hajatoa dalili.
Kejeli haiwezi kubadilisha ukweli kuwa uongo wala uongo kuwa ukweli.
Historia Inathibitisha Hili
Mitume walipingwa kwa kejeli.
Wanasayansi wengi walipingwa kwa kejeli.
Wanafikra wengi walipingwa kwa kejeli.
Lakini mwisho wa siku ukweli haukuangaliwa kwa nguvu ya matusi bali kwa nguvu ya ushahidi.
Hitimisho
Ikiwa una hoja, ilete.
Ikiwa una ushahidi, uwasilishe.
Ikiwa una dalili, zionyeshe.
Lakini ukiacha hoja na kukimbilia mipasho, ujue umehama kutoka mjadala wa kielimu kwenda mashindano ya maneno.
Hoja hujibiwa kwa hoja. Dalili hujibiwa kwa dalili. Ushahidi hujibiwa kwa ushahidi. Matusi na kejeli ni ishara ya kuishiwa hoja.
