Katika kila kijiji, mitaa na miji ya Tanzania, kuna kilio kinachoumiza mioyo ya wengi, lakini hakuna anayekisikia. Ni kilio cha wazazi waliokatishwa tamaa, wakiona vijana wao wakiteketea katika wimbi la pombe kali zinazouzwa kiholela. Vijana waliopaswa kuwa nguvu kazi ya taifa, faraja ya wazazi wao na walinzi wa kesho, sasa ni mizigo ya familia zao na jamii kwa ujumla.
Ni hali ya kutisha kuona mzazi akilia machozi ya uchungu kwa sababu ya mwanae aliyekuwa na ndoto, akili timamu na nguvu za kufanya kazi, sasa akiwa tegemezi, mlevi kupindukia, asiye na malengo wala heshima kwa maisha. Wazazi waliokuwa na matumaini ya kusaidiwa na watoto wao wakati wa uzee, sasa wanajikuta wakihangaika kutafuta chakula kwa ajili ya watoto waliovuka umri wa kutegemea wazazi wao. Wanajuta kwa nini walihangaika kuwalea, kwa nini walitumia nguvu zao kuwapeleka shule, ilhali sasa watoto hao wamekuwa mateka wa pombe kali.
Pombe Kali Imechukua Nguvu Kazi ya Taifa
Usalama wa taifa siyo tu bunduki na askari wa kulinda mipaka. Taifa lisilo na vijana wenye akili timamu na nguvu za kufanya kazi ni taifa lililoangamia. Taifa lenye vijana wengi waliopoteza mwelekeo kwa sababu ya unywaji holela wa pombe kali ni taifa lililo hatarini kupoteza maendeleo yake. Vijana hawa walipaswa kuwa wahandisi, madaktari, walimu, wakulima, wafanyabiashara, lakini sasa ni watu waliokosa dira, wakitangatanga mitaani na kufanya vitendo vya aibu vinavyothibitisha kuwa akili zao zimeharibika na pombe kali.
Pombe kali sasa inapatikana kwa bei rahisi, hata kwa mia tano tu. Vijana wengi masikini, wasioweza kumudu maisha, wanapata unafuu wa muda mfupi kwa kunywa pombe hizo ili kusahau shida zao, pasipo kujua wanaharibu maisha yao milele. Hakuna udhibiti wa uzalishaji wala usambazaji wake. Baa zipo kila mtaa, vibanda vya kuuza pombe vimeenea vijijini na mijini, na hakuna anayejali athari zake.
Wapi Serikali? Wapi Wawakilishi wa Wananchi?
Wawakilishi wa wananchi na viongozi wa serikali wamekaa kimya, wakiangalia taifa likiangamia polepole. Wanajikita kwenye mijadala isiyo na msingi, wakisahau kuwa kizazi cha leo ndicho msingi wa kesho. Sheria kali hazipo kudhibiti pombe hizi zinazotengeneza taifa la waraibu, wasioweza kufanya kazi, wanaoishia kuwa mzigo kwa jamii. Ni wapi sheria zinazoweka udhibiti wa uzalishaji, usambazaji na matumizi ya pombe kali? Ni wapi mipango ya kuokoa vijana kutoka kwenye mtego huu wa pombe za bei rahisi zinazouzwa kila kona?
Ikiwa hatua hazitachukuliwa sasa, basi taifa lijipange kwa mzigo mkubwa wa hospitali zilizojaa wagonjwa wa figo, kansa, magonjwa ya ini na matatizo ya akili. Vijana waliodhoofika kutokana na pombe kali hawatakuwa na mchango wowote kwa taifa, zaidi ya kuwa mzigo wa matibabu na ulinzi wa jamii.
Kilio cha Wazazi: Taifa Linapoteza Kizazi
Fikiria mama aliyemlea mtoto wake kwa shida, akimhangaikia kwa miaka yote, akimpeleka shule kwa matumaini ya kupata msaada siku za baadaye. Leo, mtoto huyo hana tena akili timamu. Amegeuka mlevi wa kutupwa, asiyetambua majukumu yake, aliyeharibu afya yake, aliyeharibu maisha yake. Mzazi anabaki na maumivu makali, akikosa mtu wa kumfariji, akijutia miaka yote ya juhudi zake.
Baba aliyekuwa na matumaini ya kuona mwanae akichukua nafasi yake kama kichwa cha familia, sasa analia kwa uchungu. Anaona kijana wake akidhoofika kila siku, akikosa heshima kwa jamii, akiacha kufanya kazi, akiishia kuwa mlemavu wa akili kwa sababu ya pombe kali. Anauliza, “Serikali iko wapi?”
Ni kilio kisicho na majibu. Ni kilio cha wazazi waliojaa majonzi, waliokata tamaa, waliopoteza matumaini yao kwa watoto wao.
Serikali Lazima Ichukue Hatua Mara Moja
Haiwezekani taifa likaendelea kwa mwendo huu. Serikali lazima itunge sheria kali kudhibiti uzalishaji na uuzaji wa pombe kali. Zifuatazo ni hatua muhimu zinazopaswa kuchukuliwa mara moja:
1. Kupiga marufuku uuzaji wa pombe kali kwa rejareja – Pombe zisizodhibitiwa zinauzwa hata kwa watoto wa shule, hali inayoathiri kizazi kijacho. Vile vile imekuwa ni jambo la kawaida pombe kuuzwa kila mahali hata kwenye maduka ya dawa, pembembejeo, mama ntilie, nyumbani kwa mtu na hivyo upatikanaji wake kuwa rahisi kuliko.
2. Kuweka umri wa unywaji wa pombe kali na kufuatilia utekelezaji wake – Vijana wadogo wanaathirika kwa sababu hakuna udhibiti wa umri wa wanywaji wa pombe kali.
3. Udhibiti wa uzalishaji wa pombe kali – Serikali ihakikishe kwamba pombe kali zinazozalishwa zinafuata viwango vya afya na siyo kemikali zinazoua vijana wa taifa. Pia, upatikanaji wake uwe wa gharama na sio rahisi kuepusha matumizi yasio na tija. Kijana anaamka asubuhi kutafuta elfu mbili tu ili akalewe na kutimiza malengo yake kwa siku. Ni lini tutakuwa na vijana wabunifu? Ni lini watu watakuwa na uchungu wa maendeleo kama malengo ni kutafuta elfu mbili peke yake?
4. Kuongeza elimu kwa jamii kuhusu athari za pombe kali – Watu waelimishwe kuhusu hatari zinazotokana na matumizi mabaya ya pombe, ili kuwaepusha vijana wasiingie katika mtego huu.
5. Kuanzisha vituo vya kusaidia waathirika wa pombe kali – Vijana wengi waliopotea kwa pombe kali wanahitaji msaada wa kurejeshwa katika hali yao ya kawaida. Serikali inapaswa kuwekeza katika vituo vya kuwasaidia waraibu wa pombe kali.
Hitimisho
Janga la pombe kali ni bomu linalosubiri kulipuka. Ikiwa hatua hazitachukuliwa sasa, taifa litakosa kizazi chenye afya na akili timamu, na badala yake tutakuwa na taifa la watu wasioweza kuchangia maendeleo, wagonjwa wa kudumu na tegemezi wa jamii.
Serikali, wawakilishi wa wananchi, na jamii kwa ujumla lazima wachukue hatua sasa kuokoa kizazi cha leo kwa ajili ya taifa la kesho. Ikiwa hakuna hatua itakayochukuliwa, basi historia itawahukumu wote waliokaa kimya wakati taifa likiangamia mikononi mwa pombe kali.
Wazazi wanalilia watoto wao. Ni wakati wa serikali kusikia kilio hicho.