Nauli kutoka Dar es Salaam hadi Morogoro yapanda kimya kimya kutoka Sh 13,000 hadi Sh 13,500 – licha ya kutumia umeme badala ya mafuta
Soma Waziri wa Fedha Mwigulu Nchemba anawasilisha Bajeti Kuu ya Serikali 2025/2026
Katika hali ya kimya isiyoambatana na maelezo kwa wananchi, Shirika la Reli Tanzania (TRC) limepandisha nauli ya treni ya kisasa (SGR) kutoka Dar es Salaam hadi Morogoro kutoka shilingi 13,000 hadi 13,500. Ongezeko hili la shilingi 500 linaweza kuonekana dogo kwa macho ya juu juu, lakini linazua maswali makubwa kuhusu mchakato, mantiki na uhalali wa kupandisha bei za usafiri wa umma – hasa kwa huduma inayotumia nishati ya umeme badala ya mafuta ghali.
Ikumbukwe kuwa moja ya hoja kuu ya ujenzi wa reli ya kisasa ilikuwa ni kupunguza gharama za uendeshaji kwa kutumia treni za umeme, ambazo ni rafiki kwa mazingira na nafuu zaidi kwa uendeshaji ukilinganisha na treni au mabasi yanayotumia mafuta. Kwa hiyo, ikiwa gharama za mafuta duniani zimepanda, hiyo haiwezi kuwa sababu ya moja kwa moja kwa SGR, kwani injini zake hazitegemei dizeli wala petroli.
Katika mazingira hayo, swali linabaki: Kwanini nauli inapanda? Na kama kweli umeme ndio sababu, je, kuna ongezeko la bei ya umeme kwa kiwango hicho kikubwa kiasi cha kuathiri nauli? Tanesco haijatangaza mabadiliko makubwa ya bei kwa wateja wa viwandani kama TRC.
Wananchi wana haki ya kuelewa vigezo vinavyotumika. Je, TRC imeongeza ubora wa huduma? Imepunguza muda wa safari? Imeongeza mabehewa? Kama hakuna mabadiliko yoyote ya kiutendaji au huduma, basi ongezeko hili linaweza kutafsiriwa kama mzigo wa kimyakimya kwa wananchi wa kawaida.
Kwa kuzingatia kwamba SGR ni mradi mkubwa wa kimkakati, uliogharimu mabilioni ya fedha za mkopo na kodi ya wananchi, haipaswi kuwa chanzo cha faida kwa bei ya juu, bali suluhisho la usafiri nafuu. Uhalali wa kuongeza nauli unapaswa kuambatana na:
Uwazi wa gharama za uendeshaji
Ushirikishwaji wa wadau, hususan abiria
Taarifa rasmi kwa umma kabla ya mabadiliko
Je, kuna mamlaka huru inayodhibiti viwango vya nauli ya SGR, kama ilivyo EWURA kwa mafuta au LATRA kwa mabasi? Au TRC inaamua yenyewe na kutekeleza?
Kupanda kwa bei kimya kimya huku kukitumia umeme kama chanzo cha nishati kunaashiria uwepo wa sintofahamu katika mfumo mzima wa upangaji wa bei. Hali hii si tu inaleta kero kwa wasafiri, bali pia inapunguza imani ya umma kwa taasisi zinazohusika.
Wakati wananchi wanapongeza kasi, usalama na unafuu wa SGR, ni muhimu pia kuweka bayana kuwa huduma bora haimaanishi lazima iwe ya gharama kubwa, hasa kwa miundombinu inayotegemea nishati nafuu kama umeme.
Tunahitaji majibu. Tunahitaji mjadala wa wazi. Tunahitaji uwazi.
SGR ni mali ya Watanzania wote – nauli yake pia ni suala la umma.