preciousman345
Member
- Aug 21, 2015
- 21
- 19
UKOSEFU WA UWAJIBIKAJI KATIKA USAINISHAJI WA MIKATABA MIBOVU NCHINI.
Mikataba mibovu ni mikataba ambayo haikutekelezwa kikamilifu au iliyoundwa kwa njia ambayo inaweka upungufu au kasoro ambazo zinasababisha athari hasi kwa pande zinazohusika. Mikataba mibovu inaweza kuwa na kasoro katika maudhui yake, kutoweka wazi majukumu ya pande zote, kuwa na vifungu visivyo wazi, au kutokuwa na uwiano wa haki na maslahi ya pande zote.
Maana ya mikataba mibovu inategemea hasa muktadha na malengo ya mkataba husika. Hata hivyo, kwa ujumla, mikataba mibovu inaweza kuwa na sifa zifuatazo:
Mikataba mibovu inaweza kuwa na vifungu au masharti yasiyoeleweka kwa urahisi au yanayoweza kuwa na tafsiri tofauti. Hii inaweza kusababisha mivutano na migogoro ya tafsiri wakati pande zinazohusika zinajaribu kuelewa na kutekeleza mikataba hiyo.
Mikataba mibovu inaweza kuwa na upendeleo au kutokuwa na uwiano katika kugawana faida na majukumu kati ya pande zinazohusika. Hii inaweza kusababisha unyonyaji na kudhulumiwa kwa pande dhaifu au zisizo na uwezo sawa katika mkataba.
Mikataba mibovu inaweza kukosa ulinzi wa maslahi ya pande zote zinazohusika. Hii inaweza kuwa kutokana na kukosekana kwa masharti sahihi ya fidia, vifungu vya kuvunjika kwa mkataba, au kutokuwepo kwa kanuni na sheria za kulinda maslahi ya pande zinazohusika.
Julius Nyerere, aliyekuwa Rais wa Tanzania na mwanasiasa mkubwa wa Kiafrika, alikuwa na maoni thabiti juu ya mikataba mibovu na unyonyaji wa rasilimali za nchi.
Katika hotuba yake ya kufunga mkutano wa Nchi Zisizofungamana na Upande Wowote (Non-Aligned Movement) uliofanyika mjini Dar es Salaam, Tanzania mnamo mwaka 1976, Nyerere alitoa kauli inayojulikana sana kuhusu mikataba mibovu na unyonyaji wa rasilimali. Alisema, "Mkataba mbovu ni sawa na msumeno wa shambani. Ukikata, unakata na upande mwingine. Nchi za Kiafrika zinapopata uzoefu wa mikataba mibovu, tunajikuta tumekatwa upande mmoja tu. Sisi ndio tunapoteza zaidi na wengine wanapata zaidi. Tunakatwa pande zote mbili."
Kauli hii inaonyesha jinsi Nyerere alivyojadili mikataba mibovu kama njia ya kunyonya rasilimali za nchi na kusababisha hasara kwa nchi zinazoingia katika mikataba hiyo. Alisisitiza umuhimu wa kuhakikisha kuwa mikataba inazingatia maslahi ya kitaifa na inafaidisha pande zote zinazohusika, badala ya kuzidi kuwaathiri zaidi nchi na watu wake.
Mikataba mibovu inaweza kuwa na madhara makubwa kwa nchi za dunia ya tatu kama Tanzania. Hapa kuna baadhi ya madhara ambayo nchi za dunia ya tatu zinaweza kukabiliana nayo kutokana na mikataba mibovu:
Mikataba mibovu inaweza kuwa chanzo cha unyonyaji wa rasilimali za nchi na utoaji usiofaa wa rasilimali. Masharti duni katika mikataba yanaweza kusababisha kampuni za kigeni kunufaika zaidi na rasilimali za nchi, huku nchi yenyewe ikipata faida ndogo. Hii inaweza kusababisha uharibifu wa mazingira, upotevu wa mapato, na kutegemea zaidi uchumi wa rasilimali.
Mikataba mibovu inaweza kusababisha upotevu wa mapato kwa nchi na kuongeza pengo la umaskini. Ikiwa mikataba haijaweka masharti mazuri ya ulipaji kodi, uwekezaji wa ndani, au mgawanyo wa faida, nchi inaweza kupoteza mapato muhimu yanayohitajika kwa maendeleo ya kiuchumi na kijamii. Hii inaweza kusababisha kuongezeka kwa umaskini na kutegemea misaada ya kigeni.
Mikataba mibovu inaweza kusababisha kupoteza udhibiti wa rasilimali na sekta muhimu kwa nchi. Masharti mabaya au mikataba isiyokuwa na uwazi inaweza kuwezesha kampuni za kigeni kuchukua udhibiti wa rasilimali na sekta kama vile madini, mafuta, au miundombinu.
Mikataba mibovu inaweza kusababisha kukwamisha maendeleo ya viwanda na ukuaji wa ndani. Masharti mabaya au mikataba inayopendelea zaidi kampuni za kigeni kuliko viwanda vya ndani inaweza kuathiri uwezo wa nchi kujenga uchumi wa viwanda na kuongeza ajira.
Mikataba mibovu inaweza kuwa na athari mbaya kwa deni la nchi. Masharti mabaya ya mikataba, kama vile riba kubwa au malipo ya fidia, yanaweza kupelekea nchi kujikuta katika mzigo mkubwa wa madeni ya nje..
Moja ya tukio linaloonesha athari za mikataba mibovu nchini Tanzania ni tukio la uchimbaji wa madini ya Tanzanite katika eneo la Mererani, mkoani Manyara. Tanzanite ni madini ya thamani kubwa ambayo yanapatikana tu nchini Tanzania.
Mwaka 1990, serikali ya Tanzania ilisaini mkataba na kampuni ya madini ya Barrick Gold Corporation kwa ajili ya uchimbaji wa Tanzanite. Mkataba huo ulipelekea kuundwa kwa kampuni tanzu ya TanzaniteOne Mining Limited, ambayo ilipewa leseni ya uchimbaji wa madini hayo. Kwa muda mrefu, kumekuwa na masuala ya mikataba mibovu na ufisadi katika sekta ya madini nchini Tanzania. Kampuni za kigeni zilizopewa leseni za uchimbaji wa Tanzanite zimekuwa zikifaidika zaidi kuliko serikali na jamii inayozunguka eneo hilo.Mikataba ya uchimbaji iliyosainiwa imeshutumiwa kwa kuwa dhaifu na kutowapa faida wananchi na taifa kwa ujumla.
Moja ya tukio lingine linaloonesha athari za mikataba mibovu nchini Tanzania ni tukio la uwekezaji katika sekta ya nishati ya umeme. Mwaka 2014, serikali ya Tanzania ilisaini mkataba na kampuni ya uwekezaji ya kimataifa ya Richmond Development Company Limited (RDC) kwa ajili ya ujenzi wa kituo cha kuzalisha umeme cha kinyesi cha Richmond Power Plant.Mkataba huo uliweka RDC kuwa mshirika mwenza katika ujenzi na uendeshaji wa kituo hicho cha umeme. Hata hivyo, tukio hilo liliibua utata mkubwa na kuwa kielelezo cha athari za mikataba mibovu.
Tukio lingine ni uwekezaji katika sekta ya gesi asilia nchini Tanzania. Mwaka 2013, serikali ya Tanzania ilisaini mkataba wa ujenzi na uendeshaji wa kiwanda cha kusindika gesi asilia na bomba la gesi kati ya serikali na kampuni ya kimataifa ya Statoil (sasa Equinor), BG Group (sasa Royal Dutch Shell), ExxonMobil, Ophir Energy, na Pavilion Energy.
Mkataba huo ulilenga kuanzisha miundombinu ya kusafirisha na kusindika gesi asilia kutoka eneo la rasilimali za gesi likijulikana kama Block 2, 3, na 4. Mkataba huo ulisainiwa kwa lengo la kuanzisha tasnia ya gesi asilia nchini Tanzania na kukuza uchumi kupitia rasilimali hiyo.Hata hivyo, kumekuwa na utata na maswali kuhusu faida na uwazi wa mikataba hiyo.
Ni muhimu kwa nchi kama Tanzania kuhakikisha mikataba inaandaliwa kwa uangalifu na kufuata misingi ya haki, uwazi, na maslahi ya kitaifa. Pia, kuimarisha uwezo wa kisheria na kusimamia vyema mikataba ni muhimu ili kulinda maslahi ya nchi na kuhakikisha maendeleo endelevu na faida za kiuchumi zinawafikia wananchi wote.
Kwa kuhitimisha , uwajibikaji katika kusaini mikataba ni muhimu kwa maendeleo endelevu. Husaidia kuhakikisha manufaa yanawafikia pande zote, kuzuia ubadhirifu wa rasilimali, kukuza ushiriki wa wadau wa ndani, kuimarisha utawala bora, na kuleta maendeleo endelevu kwa jamii na taifa kwa ujumla.
Mikataba mibovu ni mikataba ambayo haikutekelezwa kikamilifu au iliyoundwa kwa njia ambayo inaweka upungufu au kasoro ambazo zinasababisha athari hasi kwa pande zinazohusika. Mikataba mibovu inaweza kuwa na kasoro katika maudhui yake, kutoweka wazi majukumu ya pande zote, kuwa na vifungu visivyo wazi, au kutokuwa na uwiano wa haki na maslahi ya pande zote.
Maana ya mikataba mibovu inategemea hasa muktadha na malengo ya mkataba husika. Hata hivyo, kwa ujumla, mikataba mibovu inaweza kuwa na sifa zifuatazo:
Mikataba mibovu inaweza kuwa na vifungu au masharti yasiyoeleweka kwa urahisi au yanayoweza kuwa na tafsiri tofauti. Hii inaweza kusababisha mivutano na migogoro ya tafsiri wakati pande zinazohusika zinajaribu kuelewa na kutekeleza mikataba hiyo.
Mikataba mibovu inaweza kuwa na upendeleo au kutokuwa na uwiano katika kugawana faida na majukumu kati ya pande zinazohusika. Hii inaweza kusababisha unyonyaji na kudhulumiwa kwa pande dhaifu au zisizo na uwezo sawa katika mkataba.
Mikataba mibovu inaweza kukosa ulinzi wa maslahi ya pande zote zinazohusika. Hii inaweza kuwa kutokana na kukosekana kwa masharti sahihi ya fidia, vifungu vya kuvunjika kwa mkataba, au kutokuwepo kwa kanuni na sheria za kulinda maslahi ya pande zinazohusika.
Julius Nyerere, aliyekuwa Rais wa Tanzania na mwanasiasa mkubwa wa Kiafrika, alikuwa na maoni thabiti juu ya mikataba mibovu na unyonyaji wa rasilimali za nchi.
Katika hotuba yake ya kufunga mkutano wa Nchi Zisizofungamana na Upande Wowote (Non-Aligned Movement) uliofanyika mjini Dar es Salaam, Tanzania mnamo mwaka 1976, Nyerere alitoa kauli inayojulikana sana kuhusu mikataba mibovu na unyonyaji wa rasilimali. Alisema, "Mkataba mbovu ni sawa na msumeno wa shambani. Ukikata, unakata na upande mwingine. Nchi za Kiafrika zinapopata uzoefu wa mikataba mibovu, tunajikuta tumekatwa upande mmoja tu. Sisi ndio tunapoteza zaidi na wengine wanapata zaidi. Tunakatwa pande zote mbili."
Kauli hii inaonyesha jinsi Nyerere alivyojadili mikataba mibovu kama njia ya kunyonya rasilimali za nchi na kusababisha hasara kwa nchi zinazoingia katika mikataba hiyo. Alisisitiza umuhimu wa kuhakikisha kuwa mikataba inazingatia maslahi ya kitaifa na inafaidisha pande zote zinazohusika, badala ya kuzidi kuwaathiri zaidi nchi na watu wake.
Mikataba mibovu inaweza kuwa na madhara makubwa kwa nchi za dunia ya tatu kama Tanzania. Hapa kuna baadhi ya madhara ambayo nchi za dunia ya tatu zinaweza kukabiliana nayo kutokana na mikataba mibovu:
Mikataba mibovu inaweza kuwa chanzo cha unyonyaji wa rasilimali za nchi na utoaji usiofaa wa rasilimali. Masharti duni katika mikataba yanaweza kusababisha kampuni za kigeni kunufaika zaidi na rasilimali za nchi, huku nchi yenyewe ikipata faida ndogo. Hii inaweza kusababisha uharibifu wa mazingira, upotevu wa mapato, na kutegemea zaidi uchumi wa rasilimali.
Mikataba mibovu inaweza kusababisha upotevu wa mapato kwa nchi na kuongeza pengo la umaskini. Ikiwa mikataba haijaweka masharti mazuri ya ulipaji kodi, uwekezaji wa ndani, au mgawanyo wa faida, nchi inaweza kupoteza mapato muhimu yanayohitajika kwa maendeleo ya kiuchumi na kijamii. Hii inaweza kusababisha kuongezeka kwa umaskini na kutegemea misaada ya kigeni.
Mikataba mibovu inaweza kusababisha kupoteza udhibiti wa rasilimali na sekta muhimu kwa nchi. Masharti mabaya au mikataba isiyokuwa na uwazi inaweza kuwezesha kampuni za kigeni kuchukua udhibiti wa rasilimali na sekta kama vile madini, mafuta, au miundombinu.
Mikataba mibovu inaweza kusababisha kukwamisha maendeleo ya viwanda na ukuaji wa ndani. Masharti mabaya au mikataba inayopendelea zaidi kampuni za kigeni kuliko viwanda vya ndani inaweza kuathiri uwezo wa nchi kujenga uchumi wa viwanda na kuongeza ajira.
Mikataba mibovu inaweza kuwa na athari mbaya kwa deni la nchi. Masharti mabaya ya mikataba, kama vile riba kubwa au malipo ya fidia, yanaweza kupelekea nchi kujikuta katika mzigo mkubwa wa madeni ya nje..
Moja ya tukio linaloonesha athari za mikataba mibovu nchini Tanzania ni tukio la uchimbaji wa madini ya Tanzanite katika eneo la Mererani, mkoani Manyara. Tanzanite ni madini ya thamani kubwa ambayo yanapatikana tu nchini Tanzania.
Mwaka 1990, serikali ya Tanzania ilisaini mkataba na kampuni ya madini ya Barrick Gold Corporation kwa ajili ya uchimbaji wa Tanzanite. Mkataba huo ulipelekea kuundwa kwa kampuni tanzu ya TanzaniteOne Mining Limited, ambayo ilipewa leseni ya uchimbaji wa madini hayo. Kwa muda mrefu, kumekuwa na masuala ya mikataba mibovu na ufisadi katika sekta ya madini nchini Tanzania. Kampuni za kigeni zilizopewa leseni za uchimbaji wa Tanzanite zimekuwa zikifaidika zaidi kuliko serikali na jamii inayozunguka eneo hilo.Mikataba ya uchimbaji iliyosainiwa imeshutumiwa kwa kuwa dhaifu na kutowapa faida wananchi na taifa kwa ujumla.
Moja ya tukio lingine linaloonesha athari za mikataba mibovu nchini Tanzania ni tukio la uwekezaji katika sekta ya nishati ya umeme. Mwaka 2014, serikali ya Tanzania ilisaini mkataba na kampuni ya uwekezaji ya kimataifa ya Richmond Development Company Limited (RDC) kwa ajili ya ujenzi wa kituo cha kuzalisha umeme cha kinyesi cha Richmond Power Plant.Mkataba huo uliweka RDC kuwa mshirika mwenza katika ujenzi na uendeshaji wa kituo hicho cha umeme. Hata hivyo, tukio hilo liliibua utata mkubwa na kuwa kielelezo cha athari za mikataba mibovu.
Tukio lingine ni uwekezaji katika sekta ya gesi asilia nchini Tanzania. Mwaka 2013, serikali ya Tanzania ilisaini mkataba wa ujenzi na uendeshaji wa kiwanda cha kusindika gesi asilia na bomba la gesi kati ya serikali na kampuni ya kimataifa ya Statoil (sasa Equinor), BG Group (sasa Royal Dutch Shell), ExxonMobil, Ophir Energy, na Pavilion Energy.
Mkataba huo ulilenga kuanzisha miundombinu ya kusafirisha na kusindika gesi asilia kutoka eneo la rasilimali za gesi likijulikana kama Block 2, 3, na 4. Mkataba huo ulisainiwa kwa lengo la kuanzisha tasnia ya gesi asilia nchini Tanzania na kukuza uchumi kupitia rasilimali hiyo.Hata hivyo, kumekuwa na utata na maswali kuhusu faida na uwazi wa mikataba hiyo.
Ni muhimu kwa nchi kama Tanzania kuhakikisha mikataba inaandaliwa kwa uangalifu na kufuata misingi ya haki, uwazi, na maslahi ya kitaifa. Pia, kuimarisha uwezo wa kisheria na kusimamia vyema mikataba ni muhimu ili kulinda maslahi ya nchi na kuhakikisha maendeleo endelevu na faida za kiuchumi zinawafikia wananchi wote.
Kwa kuhitimisha , uwajibikaji katika kusaini mikataba ni muhimu kwa maendeleo endelevu. Husaidia kuhakikisha manufaa yanawafikia pande zote, kuzuia ubadhirifu wa rasilimali, kukuza ushiriki wa wadau wa ndani, kuimarisha utawala bora, na kuleta maendeleo endelevu kwa jamii na taifa kwa ujumla.
Upvote
1
