GE2025 Je, Vigezo vya Kujua Kusoma na Kuandika Vinatosha Kuamua Ustahiki wa Mbunge?

GE2025 Je, Vigezo vya Kujua Kusoma na Kuandika Vinatosha Kuamua Ustahiki wa Mbunge?

Matukio, Taarifa, Habari na Mijadala ya Wananchi WAKATI wa Mchakato wa Uchaguzi Mkuu 2025
Wale wabunge wasomi, especially wenye elimu ya level ya PhD wameisaidia nini Tanzania? Wamedharaulisha sana usomi.
Ukichangamana na uozo hakuna namna mtaenda kisomi. Unaona kila anayesimama ni kupiga mapambio na kusifu, ukisema point za kupingana na hoja za serikali unaonekana mpinzani. Bunge letu ni dhaifu (Prof. Assad) tazama bunge lilivyomjadili baada ya hiyo kauli na kukataa kufanya naye kazi
 
Uwakilishi kisiasa kwa nchi ya Tanzania unaanzia level ya mtaa. Hawa ambao hawajui kusoma na kuandika na wanajua shida za wananchi wao wanaweza kugombea level ya mtaa au ya kata na wakawawakilisha wanaowataka.

level ya taifa ambayo utapitisha sheria, utawekwa kamati ya mazungumzo na nchi zingine hii ni level ambayo ni fair ikiangaliwa upya.

Kusema kila mtu anaweza kugombea ila ukaweka vigezo kukata wasio na sifa siyo dhambi. Ni ombudsman, loophole inayotumika katika nyanja tofauti kukataza unachoclaim kinawezekana.
Kuna tatizo kubwa sana katika mambo haya ninyoyaorodhesha chibi mnayoyafanya.

1. Kumpangia mtu hastahili kupata haki yake ya kikatiba kwa sababu za kuungaunga nyie wenyewe tu. Hapo tukichunguza habari nzima ya elimu ni nini, tukichunguza hiyo mipaka unayochora ya levels za uongozi na nani anastahili kuongoza level gani, tunakuta umeungaunga arbitrarily tu.

2. Kulinganisha usomi wa darasani na usomi. Winston Churchill alikuja kupata Nobel prize in literature na alikuwa ndiye mtu mmoja aliyekuwa most instrumental kusababisha Waingereza kumpiga Hitler lakini darasani alikuwa ana struggle sana. Na hakwenda university. Ukiweka huo mfumo wa kulazimisha degree kwa mfano, utawaondoa watu kama Churchill.

3. Kuna tatizo kubwa sana kufikiri kazi ya kuleta maendeleo ni ya viongozi. Kazi hii ni ya Watanzania wote. Mkiwaachia wachache na kusema wale ndio viongozi wasomi, sisi tutafuata tu, mtauzwa wote.

4. Kwa definition hii ya usomi wa paper qualification, hatuna tatizo la viongozi kutokuwa wasomi. Cabinet imejaa degrees, masters na PhD. Na sasa hivi bunge letu ni rubber stamp kwa hiyo maana yake serikali ndiyo inatunga sheria zinapitishwa tu bungeni. Hakuna hata private motion kihivyo bungeni. Sasa hawa "wasomi" wetu wa cabinet mbona hawatusaidii tunaona wanaingia mikataba ya kijinga hata kusaini mikataba hawajui wanasaini sehemu ya Tanzania na mpaka sehemu ya Dubai wanasaini wao tena? Hawa ndiyo wasomi hawa? Kuna wasomi Tanzania? Wasomi hawa kina Andrew Chenge waliojaa rushwa? Wasomi waliokubali kupelekeshwa na Magufuli kuvunja vifungu vya katiba vya freedom of assembly? Wasomi kina Mkapa waliouza mashirika ya umma kama njugu na kupiga pesa za EPA? Kuwa na degree kutaondoaje woga, lack of integrity, lack of critical thinking, mambo ambayo tumeona mpaka mnaowaita wasomi kina Magufuli wanayo kwa sababu ya tatizo la utamaduni na ulimbukeni ambao haubadilishwi na paper qualification?

5. Huja address hoja kwamba tunahitaji kuongeza elimu rasmi kwa watu wote, na tukifanikiwa kwenye hilo, automatically tutajikuta karibu watu wote wanaogombea ubunge wana degree au zaidi. Hivi ndivyo walivyofanya Uingereza na Marekani. Hakuna sharti la elimu, lakini elimu ya degree imekuwa so common kiasi kwamba mtu akifikia level ya kuwa mbunge ni kama lazima awe nayo, bila sharti. Kwa namna hii masharti hayaminyi demokrasia na wawakilishi wanakuwa na elimu ya kutosha. Ukilazimisha elimu ya makaratasi unaweka matatizo mengi. Kwanza unaiminya demokrasia, pili unajinyima rare talents za watu wenye uwezo mkubwa lakini hawajapata nafasi ya kusoma, tatu unajiwekea a very narrow definition of usomi, nne unajiweka katika mtego wa kusolve tatizo la utamaduni kwa kulazimisha paper qualification.

How would you prevent an airhead like Samia from becoming an MP and president by using paper qualification? On paper Samia has a degree. But she is the one who gave us the infamous "flat chested athletes" and other comments and actions in her series of unfortunate events.

You are barking up the wrong tree.

The way you are looking at the problem is a problem.
 
Wale wabunge wasomi, especially wenye elimu ya level ya PhD wameisaidia nini Tanzania? Wamedharaulisha sana usomi.
Tatizo Watanzania wengi ni wavivu.

Hata definition yao ya usomi ni ya kivivu.

Usomi kwao ni kuwa na mi degree.

Msomi ni mtu mwenye integrity. Msomi anachukia rushwa. Hizo ni baadhi ya characteristics za msomi.

Sasa kwa characteristics hizi, Tanzania ina viongozi wasomi? Wangapi? Kina nani?
 
Waacheni wananchi waamue nani anawafaa kuwa mwakilishi wao. Nyie na huo usomi wenu mbona hatuoni impact yoyote kwenye maeneo mliyokabidhiwa kulitumikia taifa?
Watu wanaowekea mkazo viwango vikubwa vya usomi kwenye ubunge hawaelewi demokrasia ni nini.

Hawaelewi kabisa demokrasia ni nini, na hili linanipa swali, kama hawaelewi demokrasia ni nini, hata huo usomi wenyewe wanauelewa?

Kuna mifano mingi sana ya jinsi gani kutegemea sana huu usomi ( hususan wa makaratasi) kunavyoweza kutuangusha.

Nitatoa michache hapa.

Kabla ya kuingia kwenye mifano hii, naomba nieleweke kuwa mimi si wale "anti-intellectuals" wanaopingana na usomi. Lakini pia mimi si wale watu wavivu ambao hata definition yao ya usomi ni narrow sana, basically paper qualification ndiyo wanaita usomi. Nakataa extremes zote mbili hizi.

Katika watu wanaopenda usomi, mimi nafikiri nimo. Nasoma sana, at least by our standards. Nafuatilia sayansi na falsafa, napenda critical thinking, immanent critique, logical thinking, mambo ya ethics, natafuta real value as opposed to veneer of intellectuallism as part of status anxiety etc.

Kabla ya mtu yeyote kunilaumu, selewe kuwa napinga usomi, aelewe kuwa hii ni immanent critique, sehemu ya usomi.Si kupinga usomi.

Mfano wangu wa kwanza nautoa katika vitabu vya biography ya Nyerere vya "Development as Rebellion: A Biography of Julius Nyerere". Katika moja ya vile vitabu, nafikiri cha Shivji, kuna habari ya Nyerere alivyohitaji ushauri kuhusu kutaifisha maduka. Nyerere alikuwa hajaamua kama serikali itaifishe maduka makubwa tu, au itaifishe maduka yote mpaka ya waswahili mitaani.

Akawatafuta washauri wake wa uchumi. Wakamwambia taifisha kila kitu mpaka maduka madogo. Nyerere akawa analifikiria lile jambo. Akasema anahitaji kulihakiki kwa watu zaidi. Akamtafuta Mzee mmoja wa CCM. Mzee wa Dar tu alikuwa kiongozi wa Yanga, si msomi wala nini. Ila yupo well connected na watu. Nyerere akamuuliza Mzee Tabu Mangala, akamwambia kashauriwa ataifishe maduka yote, mpaka ya chini kabisa Uswahilini. Je, Mzee Tabu Mangala anaonaje suala hilo?

Mzee Tabu Mangala anajua maisha halisi ya watu mtaani yalivyo. Akamwambia Nyerere Baba chonde chonde usifanye hivyo. Sisi wenyewe Uswahilini tunajua tunavyoishi. Hao wasomi wako hawajui maisha ya Uswahilini. Tuachieni haya maduka yetu ya Uswahilini tuyaendeshe wenyewe, msiyataifishe.

Nyerere katika busara zake, akauchukua ushauri wa Mzee Tabu Mangala. Akaachana na ushauri wa wataalamu wake wa uchumi.

What is the lesson here? Wasomi hawana monopoly ya ujuzi wa mambo. In fact kuna sehemu zinahitaji watu wasio wasomi sana wenye real world knowledge na common sense ku challenge na ku balance maoni ya wasomi. Kuna sehemu usomi unakupa blind spot na arrogance tu ya kujiona unajua vitu usivyovijua. Nyerere alijua hili, ndiyo maana hakutegemea wasomi tu, ali balance na kuchuja mambo mpaka kuomba ushauri kwa wazee wa Dar tu ambao hawakuwa wasomi.

Mfano mwingine, kuna habari nchi moja ya Africa ilikuwa na vijiji vina tatizo la maji. Wakaja watu wa NGOs za nje wasomi wazungu wakaliona tatizo. Wakataka kulimaliza. Wakachimba visima. Tatizo la maji likaisha. Walitegemea furaha sana, wakashangaa watu, hususan wanawake, hawana furaha baada ya kuletewa maji.

Wakaja kugundua kuwa vile vijiji vina tatizo la wanaume kuwa too controling. Wanawake hawana nafasi ya kuhema. Muda pekee wanawake waliokuwa na nafasi ya kuhema na kufanya mambo yao ni muda wa kwenda kuchota maji. Kwa hivyo wale watu wa nje ku solve tatizo la maji, walikuwa wameathiri uhuru wa wanawake.

Mfano mwingine ni balozi wa Marekani Tanzania alivyokwenda visiwa vya pembeni huko Pemba. Balozi alipenda sana mandhari ya visiwa vile. Akawa anataka kufanya jambo la maana sana la msaada. Akawauliza wananchi, hapa likijengwa daraja la kuunganisha kisiwa hiki kidogo na cha Pemba, litasaidia sana maendeleo? Yeye kwa usomi wake na uzoefu wa dunia yake, aliona kuwa daraja ni kitu muhimu sana pale. Wale wananchi wakamwambia chonde chonde baba usijenge daraja hapa. Huku kwetu serikali inaonea watu sana, polisi wanapiga watu sana, na sisi salama yetu ni kuwa tupo kisiwani huku hawafiki. Ukiwajengea daraja tu watakuja kutumaliza.

Ukiangalia mifano hii, kuanzia Nyerere na maduka, mpaka visima na wanawake na hatimaye daraja la visiwa vya huko Pemba, utaona kuna mtazamo fulani wa kisomi ambao uko disconnected na reality ya watu. Mtazamo huu unahitaji kuwa balanced na habari kutoka kwa watu wa kawaida.

Ukiendekeza usomi, hususan huu wetu wa makaratasi, unatengeneza inbreeding problem. System inakuwa haina input tofauti ya mambo waliyokaririshwa watu. Unatengeneza mfumo ambao hauna perspectives nyingi na kwa hiyo mfumo ambao ni rahisi ku fail.
 
Kigezo cha kusoma na kuandika bado ni Kigezo cha ivyo sana karne hii
 
Wale wabunge wasomi, especially wenye elimu ya level ya PhD wameisaidia nini Tanzania? Wamedharaulisha sana usomi.
Wale wa class 7 wamesaidia nini bunge zaidi ya kupiga meza na kuleta masihara?

The right answer hapa we need quantity over quality
Sasa hivi wana increase quantity , lakin quality ni ndogo mno, chanzo hapa ni vigezo, vigezo vya kizaman haviendani na mahitaji ya sasa
 
Kuna tatizo kubwa sana katika mambo haya ninyoyaorodhesha chibi mnayoyafanya.

1. Kumpangia mtu hastahili kupata haki yake ya kikatiba kwa sababu za kuungaunga nyie wenyewe tu. Hapo tukichunguza habari nzima ya elimu ni nini, tukichunguza hiyo mipaka unayochora ya levels za uongozi na nani anastahili kuongoza level gani, tunakuta umeungaunga arbitrarily tu.

2. Kulinganisha usomi wa darasani na usomi. Winston Churchill alikuja kupata Nobel prize in literature na alikuwa ndiye mtu mmoja aliyekuwa most instrumental kusababisha Waingereza kumpiga Hitler lakini darasani alikuwa ana struggle sana. Na hakwenda university. Ukiweka huo mfumo wa kulazimisha degree kwa mfano, utawaondoa watu kama Churchill.

3. Kuna tatizo kubwa sana kufikiri kazi ya kuleta maendeleo ni ya viongozi. Kazi hii ni ya Watanzania wote. Mkiwaachia wachache na kusema wale ndio viongozi wasomi, sisi tutafuata tu, mtauzwa wote.

4. Kwa definition hii ya usomi wa paper qualification, hatuna tatizo la viongozi kutokuwa wasomi. Cabinet imejaa degrees, masters na PhD. Na sasa hivi bunge letu ni rubber stamp kwa hiyo maana yake serikali ndiyo inatunga sheria zinapitishwa tu bungeni. Hakuna hata private motion kihivyo bungeni. Sasa hawa "wasomi" wetu wa cabinet mbona hawatusaidii tunaona wanaingia mikataba ya kijinga hata kusaini mikataba hawajui wanasaini sehemu ya Tanzania na mpaka sehemu ya Dubai wanasaini wao tena? Hawa ndiyo wasomi hawa? Kuna wasomi Tanzania? Wasomi hawa kina Andrew Chenge waliojaa rushwa? Wasomi waliokubali kupelekeshwa na Magufuli kuvunja vifungu vya katiba vya freedom of assembly? Wasomi kina Mkapa waliouza mashirika ya umma kama njugu na kupiga pesa za EPA? Kuwa na degree kutaondoaje woga, lack of integrity, lack of critical thinking, mambo ambayo tumeona mpaka mnaowaita wasomi kina Magufuli wanayo kwa sababu ya tatizo la utamaduni na ulimbukeni ambao haubadilishwi na paper qualification?

5. Huja address hoja kwamba tunahitaji kuongeza elimu rasmi kwa watu wote, na tukifanikiwa kwenye hilo, automatically tutajikuta karibu watu wote wanaogombea ubunge wana degree au zaidi. Hivi ndivyo walivyofanya Uingereza na Marekani. Hakuna sharti la elimu, lakini elimu ya degree imekuwa so common kiasi kwamba mtu akifikia level ya kuwa mbunge ni kama lazima awe nayo, bila sharti. Kwa namna hii masharti hayaminyi demokrasia na wawakilishi wanakuwa na elimu ya kutosha. Ukilazimisha elimu ya makaratasi unaweka matatizo mengi. Kwanza unaiminya demokrasia, pili unajinyima rare talents za watu wenye uwezo mkubwa lakini hawajapata nafasi ya kusoma, tatu unajiwekea a very narrow definition of usomi, nne unajiweka katika mtego wa kusolve tatizo la utamaduni kwa kulazimisha paper qualification.

How would you prevent an airhead like Samia from becoming an MP and president by using paper qualification? On paper Samia has a degree. But she is the one who gave us the infamous "flat chested athletes" and other comments and actions in her series of unfortunate events.

You are barking up the wrong tree.

The way you are looking at the problem is a problem.
UMesema kazi ya kuleta maendeleo ni ya watanzania wote naamini unalenga kumaanisha maji, barabara na ishu kama hizo.

Kwangu mimi nachukulia hayo ni mahitaji muhimu haina haja kuyahubiri kwa mtindo ambao tulifanya 2000.

Umetoa mfano wa Churchill na ishu zake za 1940s miaka 80 mbele hawa watu bado wana viongozi layman? Kwanini Tanzania ndiyo tufanye hivyo 2025? Churchill kabla ya kupigana na Hitler alistruggle sana kupata support na kuhalalisha hilo.

Kwa nchi yetu tabula rasa mmoja akiwekwa juu kabisa akiamua kunakua hakuna wa kumpinga. Hii ndiyo tofauti ya mifano yako na Tz yetu
 
UMesema kazi ya kuleta maendeleo ni ya watanzania wote naamini unalenga kumaanisha maji, barabara na ishu kama hizo.

Kwangu mimi nachukulia hayo ni mahitaji muhimu haina haja kuyahubiri kwa mtindo ambao tulifanya 2000.

Umetoa mfano wa Churchill na ishu zake za 1940s miaka 80 mbele hawa watu bado wana viongozi layman? Kwanini Tanzania ndiyo tufanye hivyo 2025? Churchill kabla ya kupigana na Hitler alistruggle sana kupata support na kuhalalisha hilo.

Kwa nchi yetu tabula rasa mmoja akiwekwa juu kabisa akiamua kunakua hakuna wa kumpinga. Hii ndiyo tofauti ya mifano yako na Tz yetu
Hiyo definition ya maendeleo ni yako. Sijaiweka mimi. Imeandikwa mtu hataishi kwa mkate pekee.

Maendeleo ni pamoja na elimu, mambo kama literacy, critical thinking, logical thinking. Huu ndio msingi wa kujua unahitaji kuweka kipaumbele kwenye daraja, shule au hospitali. Bila ya elimu hata cha kuanza kujenga hutajua.

Mna over estimate umuhimu wa kufanya mambo kwa lazima. Mkilazimisha degree watu wataenda kununua hizo degree bila ya kuwa na uwezo wala kuzifanyia kazi. Hivi hamjalazimisha tu washafanya hivyo kujitutumua tu.

Waingereza hawana viongozi "layman" hivyo, si kwa sababu waliweka sheria ya kusema kila mtu anayetaka kuwa mbunge ni lazima awe na degree, bali kwa sababu waliongeza elimu kwa nchi nzima kiasi kwamba degree ikawa kitu cha kawaida kila anayetaka kuwa mbunge inakuwa kama lazima awe nayo bila sheria wala sharti lolote. Inakuja automatically tu.

Point ni kwamba kukuza viwango vya elimu kunatakiwa kuanzia kwa wananchi wote. A rising tide lifts all boats. Ukikuza viwango vya elimu kwa jamii nzima si tu utapata viongozi wenye hizo degree, bali hata wananchi nao wataweza kuwafuatilia na kuwasimamia.

Sasa ukipata viongozi wenye PhD wote wakati wananchi wajinga, nani atawasimamaia hao viongozi na kuwahakiki kazi zao?

Unasema tabula rasa akiwekwa juu hakuna wa kumpinga, sasa hili tatizo unalitatua vipi kwa kuweka viwango vya elimu kwenye ubunge? Mtu kuwa na ma degree ya karatasi ndiyo guarantee kuwa si tabula rasa? Samia mbona mtupu na kaungaunga mpaka kapata degree yake?

Mbona Magufuli alifanya ujinga mwingi na hakupingwa wakati bungeni na serikalini kuna wasomi wengi?

Unataka kutatua tatizo la utamaduni kwa kutumia shortcut ya paper qualification.

Halafu, unataka kulazimisha paper qualification kuwa ndiyo usomi.

Msomi si muoga.

Ma PhD wote waliojua Magufuli anafanya madudu wakaogopa kumpinga si wasomi.

Lakini kwa definition yenu narrow, ni wasomi wazuri.

Utatatuaje tatizo la woga kwa kuangalia degree za wabunge?

Utatatuaje tatizo la rushwa kwa kuangalia degree za wabunge?

Utatatuaje tatizo la kukosa maadili kwa kuangalia degree za wabunge?

Msomi ana hizo tabia za kukosa woga, kuwa na maadili na kutopenda rushwa.

Wasomi hao tunao Tanzania? Wangapi? Kina nani?

Nimeuliza swali hilo hapa, mpaka sasa sijajibiwa.
 
Wanaojiita wasomi huko ccm ni vilaza na wengi ni wezi mafisadi, usomi wa ccm ni kuwa chawaccm na mambo haramu ya kishetani
Na nyie wasomi msiokuwa ccm mbona hatuwaoni? Kila mahali ni rushwa, ufisadi, uzembe, ubabaishaji, nk kwa kwenda mbele. Mbona kila mahali ni uozo tu bila kujali kuwa huyu ni msomi wa ccm au chadema? Mngekuwa na unafuu tungeona impact yenu bwashee.
 
Tupo katika wakati mgumu ambapo nafasi za ubunge zinageuka kuwa njia ya kupima bahati badala ya ujuzi na uwezo wa kiuongozi. Vigezo vya msingi kama “kujua kusoma na kuandika” haviwezi kuwa kipimo sahihi cha mtu anayepewa dhamana ya kutunga sheria, kusimamia rasilimali za taifa, na kuwakilisha wananchi kimataifa.

Leo hii, tunashuhudia watu wasiokuwa na weledi, maadili wala maono wakichukua fomu za kugombea wengine wakiwa ni wahuni wa mitandaoni, madalali wa siasa, au watu waliofungiwa kwenye sekta nyingine wakikimbilia ulingo wa siasa kama njia ya mwisho ya kusafisha majina yao. Hawa si viongozi, hawa ni political liabilities kwa taifa letu.

Kuwapitisha watu hawa ni kuitia doa heshima ya Bunge. Wataharibu hadhi ya taifa, watawakilisha ujinga na mihemko badala ya hoja na busara. Tukikubali mwelekeo huu, tutazidi kuzaa bunge lililojaa kelele, vijembe na migogoro badala ya mijadala ya kitaifa yenye tija.

Ushauri kwa Taifa:
Ni wakati wa kurekebisha vigezo vya ustahiki wa ubunge. Tunahitaji mchakato unaopima zaidi ya uwezo wa kusoma—tuangalie uwezo wa kufikiri kimkakati, maadili, historia ya uwajibikaji, na mchango kwa jamii. Taifa haliwezi kukombolewa kwa kukumbatia watu waliokosa misingi ya uongozi bora.

Heshima ya Bunge ni heshima ya wananchi. Tuikatae hadithi ya kwamba kila mtu anaweza kuongoza, leadership is not default, it is earned.
Bado Nafikiria...

In This Country All People Who are Trusted in Power,

No One Think Of This Kind Of People with No Vision, Who Can Completely Destroy Our Country??

And How This Changes Can Be Made.

GOD Help our Country.

This Can't Happen Infront of My Eyes..
 
Back
Top Bottom