Jinsi serikali inavyotumia mafuriko ya El Niño ya 2026 kama silaha ya fursa kubana uhuru na demokrasia

Jinsi serikali inavyotumia mafuriko ya El Niño ya 2026 kama silaha ya fursa kubana uhuru na demokrasia

Suzi Rafael

Member
Joined
Sep 5, 2026
Posts
51
Reaction score
65
Mvua kubwa na mafuriko yanapotishia jamii zetu, hatari kubwa zaidi haitokani na maji yanayofurika pekee, bali na kuongezeka kwa mamlaka ya kiutawala yasiyo na mipaka.

Nchini Tanzania, janga la El Niño la mwaka 2026 linatumiwa kama kisingizio cha kile wanafalsafa wa siasa wanachokiita Disaster Authoritarianism (utawala wa kimabavu wakati wa majanga).

Ni mbinu ya kugeuza janga la asili kuwa FURSA na chombo cha kudhibiti jamii, kuficha matumizi ya fedha za umma na kuongeza nguvu za dola.

1. Hatua halisi za serikali: ukandamizaji na kugeuza fikra za wananchi
Ubomoaji na uhamishaji wa lazima: Kupitia maagizo ya wakuu wa mikoa na wilaya, kwa kisingizio cha usalama wa mafuriko (Bonde la Msimbazi, Chalinze, Rufiji), wananchi wanalazimishwa kuhama bila taratibu za kisheria, bila notisi ya kikatiba na bila mpango wa wazi wa fidia. Ujumbe ni kwamba dola linaweza kuchukua mali yako wakati wowote likitumia neno "dharura".

Kupiga marufuku mikutano ya hadhara na maandamano: Jeshi la Polisi linaweza kusitisha mikutano ya kisiasa na mikusanyiko ya kiraia kwa hoja ya "kuelekeza nguvu zote kwenye maafa ya mvua".

Lengo ni kunyamazisha upinzani na kuzuia wananchi kujadili masuala nyeti ya kitaifa.

Ukiritimba wa taarifa za maafa: Kupitia Sheria ya Usimamizi wa Majanga (Disaster Management Act), vyombo vya habari na wananchi wanazuiwa kutoa takwimu huru za vifo au uharibifu wa miundombinu bila kibali cha mamlaka husika.

Anayesema ukweli wa mateso ya wananchi anatishiwa mashtaka ya "kuzusha taharuki".

Janga kama pazia la kuficha MASUALA YENYE MANTIKI KWA TAIFA KAMA VILE KATIBA MPYA NA TUME HURU ZA UCHAGUZI NA MIFUMO HURU YA KIUCHUMI:

Taifa linapokabiliwa na ukatili wa vyombo vya usalama, watu kupotea, ufisadi wa rasilimali za umma na mjadala wa mabadiliko ya mfumo wa uchaguzi, vyombo vya habari vya umma vinaelekeza mjadala wote kwenye "operesheni za El Niño".

Wananchi wanabaki katika hali ya hofu na kupambana kuishi tu (survival mode), huku mambo mazito yakipita bila kuhojiwa.

2. Kuzima hasira ya wananchi dhidi ya ukandamizaji wa demokrasia

Janga la El Niño linatumiwa kama "blanketi la kisiasa" la kufunika hasira ya wananchi (citizen backlash) dhidi ya kuporomoka kwa demokrasia na haki za binadamu.

Kufunika kesi za kisiasa na kufungwa kwa viongozi wa upinzani, akiwemo Tundu Lissu: Viongozi wakuu wa upinzani wanapokabiliwa na mashtaka mazito au kuzuiliwa ili kunyamazishwa, ajenda ya "dharura ya El Niño" inahakikisha vyombo vya habari na wananchi wanajadili mafuriko badala ya dhuluma za kisheria mahakamani.

Kusahaulisha matukio ya utekaji na kupotea kwa raia
Kunapokuwa na mawimbi ya utekaji wa wanaharakati, wakosoaji wa serikali na raia wasio na hatia unaohusishwa na makundi ya vyombo vya usalama, hofu ya mafuriko inajengwa ili wananchi waamini kwamba "adui mkuu kwa sasa ni mvua", si ukatili wa dola.

Kuzuia mjadala wa ufisadi na uporaji wa rasilimali za umma:
Kukiwa na malalamiko kuhusu ubadhirifu wa rasilimali za taifa (mikataba mibovu na miradi mikubwa), dharura ya El Niño inawapa watawala mwanya wa kuhalalisha matumizi mabaya ya fedha kwa kisingizio cha "kuokoa maisha", na hivyo kuzima uchunguzi wa Bunge na wa wanaharakati.

3. Janga kama "hali ya dharura isiyo na ukomo" (State of Exception)

Hatua hizi, yaani ubomoaji na uhamishaji kwa nguvu katika mabonde ya miji, kuzuia mikutano ya hadhara kwa kisingizio cha usalama na kumiliki taarifa zote za maafa, si masuala ya usalama wa umma tu.

Ni mkakati wa kusimika udhibiti kamili wa dola. Mamlaka zinapobomoa makazi bila kupitia mahakama wala kutoa fidia halali, janga la hali ya hewa linageuzwa ngao ya kimaadili ya kuhalalisha nguvu za dola dhidi ya wanyonge.

"The state of exception is not a special type of law (like the law of war); as a suspension of the legal order itself, it defines the law's threshold or limit concept." Giorgio Agamben, Mwanafalsafa wa Siasa
(Tafsiri: Hali ya dharura si aina maalum ya sheria; ni kusimamishwa kwa mfumo wenyewe wa kisheria, na hivyo inaonyesha mpaka wa sheria yenyewe.)

Agamben alionya kwamba dola za kisasa hujipatia mamlaka yasiyohojiwa kwa kutangaza hali za dharura za kudumu. Chini ya mfumo huu wa dharura wa El Niño 2026, haki za msingi za kikatiba za kumiliki mali, kukusanyika na kutembea kwa uhuru zinasimamishwa kimyakimya na kubadilishwa na amri za kiutawala.

4. Ukosefu wa uwazi wa kifedha: kitendawili cha TZS bilioni 730

Tazama mchezo wa kifedha nyuma ya janga hili. Serikali ilitangaza mpango wa dharura wa El Niño wenye thamani ya TZS bilioni 730, ilhali ni TZS bilioni 10 pekee zilizotengwa katika bajeti iliyopitishwa na Bunge. Ukosefu huu wa uwazi unaonekana kupitia:

  • Uhamishaji wa bajeti za maendeleo bila idhini: Hazina na Ofisi ya Waziri Mkuu zina uwezo wa kukata na kuhamisha fedha kutoka huduma za jamii (afya, elimu, miundombinu ya vijijini) kwenda mifuko ya dharura bila idhini ya Bunge wala uchambuzi wa kina wa matumizi.

  • Manunuzi ya dharura bila usimamizi: Sheria za manunuzi ya umma zinasimamishwa kwa amri za dharura, hivyo kuruhusu zabuni za mabilioni kwa kampuni za watu walio karibu na utawala, bila ushindani wala uwazi wa bei.


  • Giza kwenye misaada na ukaguzi wa kuchelewa (deferred auditing): Misaada na mikopo kutoka mashirika ya kimataifa na washirika wa maendeleo inatumika bila takwimu wazi za kiasi kilichopokelewa na jinsi kilivyogawanywa. Ukaguzi wa Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) unaahirishwa hadi janga liishe, wakati ushahidi tayari umetoweka.
Ufichaji huu wa kimfumo unaingia moja kwa moja katika kile Naomi Klein alichokiita unyonyaji wa majanga na mshtuko wa kijamii.

"The modern, orchestrated shock treatment relies on waiting for a major crisis, then selling off pieces of the state... or pushing through policies citizens would reject during normal times." Naomi Klein, Mwandishi na Mwananadharia wa Siasa
(Tafsiri:** Mbinu ya kisasa ya mshtuko/majanga iliyoratibiwa hutegemea kusubiri janga kubwa, kisha kuuza rasilimali za dola... au kupitisha sera ambazo wananchi wangezikataa nyakati za kawaida/Amani**.)

"Extreme weather events aren't just natural disasters; they are politically leveraged opportunities for disaster capitalists and authoritarian regimes to restructure land, access, and governance while the public is in survival mode."
— Naomi Klein, This Changes Everything / The Shock Doctrine
(Tafsiri: Matukio makali ya hali ya hewa si majanga ya asili tu; ni fursa zinazotumiwa kisiasa na mabepari wa majanga na tawala za kimabavu kubadili mfumo wa ardhi, upatikanaji wa rasilimali na utawala wakati umma uko katika hali ya kupambana kuishi.)

"When a crisis hits, the leaders who thrive are those who use the disorientation of the population to dismantle public institutions and concentrate power."
— Naomi Klein, On Fire: The Burning Case for a Green New Deal
(Tafsiri: Janga linapotokea, viongozi wanaofanikiwa ni wale wanaotumia mkanganyiko wa wananchi kuvunja taasisi za umma na kujilimbikizia madaraka.)
Taratibu za manunuzi ya dharura zinapoondoa ushindani wa wazi wa zabuni, hatua za kukabili majanga hugeuka fursa ya kunufaisha maslahi ya kisiasa na kutumia fedha bila udhibiti wala uwazi.

5. Hofu na ukatili kama zana za utawala
Kwa nini wananchi wanakubali kunyang'anywa uhuru wao wa kiraia wakati wa majanga? Kwa sababu hofu na unyonge wa kijamii ndizo zana madhubuti za kujenga uhalali wa utawala unaotaka mamlaka makubwa bila kukosolewa.
"And Covenants, without the Sword, are but Words... The passion to be reckoned upon is Fear."
— Thomas Hobbes, Leviathan (1651)
(Tafsiri: Na makubaliano, bila upanga, ni maneno matupu... Hisia ya kutegemewa ni hofu.)
Hobbes alionyesha kwamba wananchi wanapokabiliwa na hofu ya kuangamia, huwa tayari kusalimisha uhuru wao kwa mtawala mwenye nguvu kamili. Kwa kukuza hofu ya mabadiliko ya tabianchi huku wakizuia takwimu huru za waathirika na utabiri wa hali ya hewa kupitia Sheria ya Usimamizi wa Majanga, serikali inajitangaza kuwa chanzo pekee cha ukweli na usalama.
"Never waste the opportunity offered by a good crisis."
— Niccolò Machiavelli, The Prince
(Tafsiri: Usiipoteze fursa inayotolewa na janga zuri.)

6. Majanga ni ya kijamii na kisiasa, si ya asili pekee
Wanasayansi na wanauchumi wamekwisha kuvunja dhana potofu kwamba majanga ya asili ndiyo yanayopanga kiwango cha mateso ya binadamu.
"Famines—and environmental disasters—are easy to prevent if a government has the incentive to prevent them; but if it faces no criticism from opponents or media, those incentives vanish."
— Amartya Sen, Mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Uchumi
(Tafsiri: Njaa na majanga ya mazingira ni rahisi kuzuilika iwapo serikali ina msukumo wa kuyazuia; lakini isipokabiliwa na ukosoaji wa wapinzani wala vyombo vya habari, msukumo huo hutoweka.)

"There is no such thing as a natural disaster. It is generally not the causes of disasters that are natural, but their consequences... In every phase, the footprint of human social choices is paramount."
— Neil Smith, Mjiografia wa Miundo ya Kijamii
(Tafsiri: Hakuna kitu kinachoitwa janga la asili. Kwa ujumla, si vyanzo vya majanga vilivyo vya asili bali matokeo yake... Katika kila hatua, alama za maamuzi ya kijamii za binadamu ndizo zinazotawala.)

Athari za El Niño 2026 si matokeo yaliyo nje ya uwezo wa binadamu pekee; ni matokeo ya moja kwa moja ya maamuzi ya mipango miji, vipaumbele vya bajeti na maamuzi ya kisiasa. Kuficha uzembe wa kimfumo na ukatili wa utawala nyuma ya mamlaka ya dharura si uongozi. Ni kugeuza janga la hali ya hewa kuwa silaha ya kuhalalisha mfumo usio wa haki na kuwanyima wananchi haki ya kuhoji.

7. MATUKIO NA SHERIA ZINAZOHALALISHA UBANAJI
1. Uhamishaji wa Makazi ya Watu Mto Msimbazi: Tarehe 4 Oktoba 2026, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Hamad Yussuf Masauni, aliwataka wakazi wa maeneo hatarishi kando ya Mto Msimbazi kuhama, akisema maisha na mali zao ziko hatarini.

2.SHERIA INAYODHIBITI TAARIFA ZA MAAFA: Kanuni ya 43 ya Disaster Management Regulations, 2017 inaipa Wakala na Kamati zilizoundwa chini ya Sheria mamlaka ya kipekee ya kutoa taarifa za dharura za maafa. Mtu anayetoa taarifa hizo bila ridhaa yao anatenda kosa, na adhabu ni faini isiyozidi shilingi laki tano, kifungo kisichozidi miezi kumi na miwili, au vyote viwili. Kumbuka kwamba kanuni inataja Wakala (TDMA) na Kamati, si TMA.

3.MGAWANYO WA TZS BILLIONI 730: Serikali imeeleza kwamba kiasi hicho ni makadirio ya rasilimali zote zinazohitajika katika sekta mbalimbali, si mgao mpya wa fedha za El Niño; ni TZS bilioni 10 pekee zilizotengwa katika bajeti ya 2026/27, na zilizobaki zitatoka kwenye bajeti za kisekta zilizopo. Hoja ya uwazi inabaki: Bunge halijaidhinisha mgao maalum wa kiasi chote.

4.KESI YA TUNDU LISSU: Lissu alikamatwa Aprili 2025 na kushtakiwa kwa kosa moja la uhaini chini ya Kifungu cha 39(2)(d) cha Penal Code, kosa linaloweza kuleta hukumu ya kifo. Tarehe 21 Agosti 2026 Mahakama Kuu ilimwamuru ajitetee, akiwa amezuiliwa kwa miezi 14. Kesi inatokana na kauli zinazodaiwa kutolewa katika mkutano wa Chadema tarehe 3 Aprili 2025 kuhusu kupinga kushiriki uchaguzi wa 2025. Lissu anaita kesi hiyo uwindaji wa kisiasa.

5.UKANDAMIZAJI WA UCHAGUZI WA OCT29, 2025: Tanzania imekosolewa kimataifa kwa ukandamizaji mkali wa maandamano ya kupinga uchaguzi wa October 29 2025; upinzani na makundi ya haki za binadamu wanasema maelfu waliuawa na vyombo vya usalama. Chadema ilifutiwa sifa ya kushiriki uchaguzi huo.

MAPENDEKEZO NA NAMNA WATANZANIA WANAWEZA KUKABILIANA NA DISASTER AUTHORITARIANISM (HALI YA KUGEUZA MAJANGA KUWA FURSA ZA KISIASA)
Kukabiliana na mbinu za utawala za kugeuza majanga ya asili kama El Niño kuwa silaha ya kiutawala (Disaster Authoritarianism), raia wanapaswa kuchukua hatua za makusudi za kujenga uhamsho wa fikra (critical consciousness) na kuweka mifumo ya kujilinda kijamii na kisheria.
Hazi hapa hatua kuu nne ambazo raia, asasi za kiraia, na wanaharakati wanaweza kuzichukua:

1. Kujenga Mtandao wa Taarifa Huria na Ukweli (Information Autonomy)
Dola linapotumia Sheria ya Usimamizi wa Majanga kuhodhi takwimu na taarifa, raia wanapaswa kuvunja ukuta huo wa udhibiti kwa kutengeneza mifumo huru ya habari:
Ripoti Huru za Wananchi (Citizen Reporting): Kutumia mitandao salama na zana za kidijitali kuripoti hali halisi ya mafuriko, uharibifu, na mahitaji ya waathirika bila kutegemea pekee takwimu zilizochujwa na serikali.
Kufichua Matumizi ya Fedha: Wananchi na mashirika ya kiraia wanapaswa kuhoji na kufuatilia kwa karibu kila kiasi cha fedha kinachotangazwa kwa ajili ya dharura. Kuomba uwazi wa mikataba na zabuni za ukarabati wa miundombinu kupitia haki ya kupata taarifa.
Kuelimisha Jamii Kuhusu "Disaster Capitalism": Kuendesha mijadala kwenye jamii na mitandaoni ili kuelimisha umma kuwa athari za mafuriko si "mapenzi ya Mungu pekee", bali ni matokeo ya kukosekana kwa miundombinu bora na mipango miji mibovu.

2. Kutumia Haki za Kikatiba na Sheria Kujilinda (Legal Resistance)
Amri za kiutawala za ubomoaji wa haraka na marufuku ya mikutano hazipaswi kuchukuliwa kama sheria kamili zisizoweza kuhojiwa:
Kufungua Mashauri ya Dharura Mahakamani (Injunctions): Wanasheria wa haki za binadamu na mashirika ya kisheria wanaweza kusaidia jamii zinazotishiwa kuhamishwa kwa nguvu kufungua mashauri mahakamani ili kusitisha ubomoaji unaokiuka haki ya kikatiba ya kumiliki mali na kupata hifadhi (Katiba ya JMT, Ibara ya 24).
Kuhifadhi Ushahidi wa Ukiukwaji wa Haki: Kurekodi na kuhifadhi ushahidi wa picha, video, na nyaraka wakati wowote vyombo vya dola vinapotumia nguvu kupita kiasi, kutaifisha mali, au kuzuia misaada ya kiubinadamu kwa sababu za kisiasa.

3. Kujenga Mifumo ya Misaada ya Jamii (Mutual Aid Networks)
Njia bora ya kuzuia serikali kutumia misaada kama silaha ya kudhibiti wananchi ni kujenga mifumo ya kijamii inayojitegemea:
Misaada ya Jirani kwa Jirani (Mutual Aid, Not Charity): Kuunda kamati za dharura za mitaa zinazokusanya na kugawa chakula, hifadhi, na huduma za kwanza kwa waathirika wa mafuriko bila kutegemea urasimu au upendeleo wa kisiasa wa serikali.
Kuzuia Udhibiti wa Kisiasa wa Misaada: Kuhakikisha kuwa misaada inayotoka kwa wadau binafsi au mashirika ya kidini inawafikia waathirika wote bila kujali mwelekeo wao wa kisiasa.

4. Kusimamia Ajenda za Siasa na Haki za Binadamu (Maintaining Political Focus)
Serikali inapojaribu kutumia dharura ya El Niño kuhamisha uelekeo wa wananchi kutoka kwenye masuala magumu ya kitaifa:
Kutotenganisha Mabadiliko ya Tabianchi na Haki za Binadamu: Kila mjadala wa El Niño uunganishwe na masuala ya uwajibikaji, utawala bora, na haki za kisiasa. Janga lisiwe kisingizio cha kusahau kesi za kisiasa (kama za Tundu Lissu), matukio ya utekaji, au ufisadi wa rasilimali za umma.
Shinikizo la Kimataifa: Kutumia majukwaa ya kikanda na kimataifa kuonyesha jinsi misaada ya mabadiliko ya tabianchi inavyoweza kutumiwa na tawala za kitawala kuimarisha udhibiti badala ya kusaidia wananchi wa kawaida
 
Back
Top Bottom