Moaz
Member
- Apr 6, 2018
- 88
- 127
Noam Chomsky, mmoja wa wanafikra wakubwa wa zama zetu, ameandika sana kuhusu propaganda na jinsi serikali pamoja na vyombo vya habari vinavyotumia mbinu mbalimbali kuwadhibiti wananchi kwa kuwapa taarifa zilizopindishwa au kupotoshwa. Kupitia kitabu chake Manufacturing Consent (alichoandika na Edward S. Herman) na mihadhara yake mingi, Chomsky anabainisha mbinu kuu za propaganda zinazotumiwa na watawala ili kufanikisha malengo yao. Hapa kuna baadhi ya mbinu hizo na jinsi unavyoweza kuzitambua:
1. Kuchuja Habari (Filtering Information)
Vyombo vya habari haviripoti kila habari inayopatikana. Badala yake, vinachagua taarifa zinazoendana na maslahi ya watawala na kuacha zile ambazo zinaweza kuwaumiza.
Jinsi ya Kutambua:
Ukiangalia vyombo vingi vya habari na kuona vinaangazia jambo moja tu huku yakifunika mengine, ujue kuna kuchujwa kwa habari.
Tazama vyanzo mbadala vya habari—mtandao, vyombo vya habari vya kimataifa, na wanaharakati wa ndani ili kupata picha kamili.
2. Kutengeneza Adui wa Kifalsafa (Creating an External Enemy)
Serikali hutumia hila ya kumtengeneza adui wa kufikirika ili kuwafanya wananchi wao waungane na kuacha kuuliza maswali muhimu. Wananchi wanalishwa hofu kwamba kuna adui anayewatishia, iwe ni mataifa ya nje, vikundi vya upinzani, au makundi ya kidini.
Jinsi ya Kutambua:
Jiulize, "Huyo adui tunayezungumziwa kila siku kweli ni tishio au ni njia ya watawala kuhalalisha udhaifu wao?"
Angalia historia—mataifa mengi yametumia hofu ya adui wa kufikirika ili kuimarisha utawala wao (mfano: Vita Baridi, vita dhidi ya ugaidi, nk.).
3. Kutengeneza Matatizo ili Yawalazimishe Wananchi Wakubali Suluhisho Lililokusudiwa (Problem-Reaction-Solution)
Serikali au vyombo vya habari hufanya jambo lionekane kuwa tatizo kubwa, ili wananchi waogope na kulikubali suluhisho waliloandaliwa hata kama ni baya kwao.
Jinsi ya Kutambua:
Unapoona tatizo fulani linawekwa mbele sana kwenye vyombo vya habari, jiulize “Hili tatizo limeibuka ghafla kwa nini?”
Mara nyingi, serikali hutengeneza mgogoro (au kuupa nguvu) ili kupata sababu ya kuongeza udhibiti, kuongeza kodi, au kufuta haki fulani.
4. Kugeuza Umakini wa Wananchi (Diverting Attention)
Ili kuzuia wananchi wasijadili masuala makubwa, serikali hutengeneza mambo ya kuwashughulisha, kama vile michezo, skandali za mastaa, na burudani za kila siku.
Jinsi ya Kutambua:
Tazama muda wa habari: Je, masuala muhimu kama uchumi, rushwa, na uhuru wa vyombo vya habari yanafunikwa na hadithi za mastaa na skandali za kisiasa zisizo na maana?
Serikali nyingi hutumia michezo na burudani ili wananchi wasitafakari sana juu ya hali yao ya maisha.
5. Kufanya Wananchi Waamini Masikini ni Wao Wenyewe wa Kujilaumu (Blaming the Victims)
Badala ya kutambua kuwa mfumo wa kisiasa na kiuchumi una matatizo, watawala huwashawishi wananchi waamini kuwa umasikini wao ni matokeo ya uvivu wao.
Jinsi ya Kutambua:
Wanaposema "Vijana wa siku hizi hawajitumi" au "Watu hawajifunzi ujasiriamali", jiulize, "Je, ni kweli, au kuna mfumo kandamizi unaowazuia?"
Fuatilia sera za uchumi na utawala—ikiwa kuna ukosefu wa ajira mkubwa, si kila mtu anaweza kuwa mjinga au mvivu.
6. Kuhamasisha Watu Kuamini Serikali Kama Mkombozi (Cultivating Government as the Savior)
Baada ya wananchi kupigwa na matatizo ya kiuchumi au kijamii, serikali hujitokeza na kuleta suluhisho la bandia huku ikijiweka kama mkombozi wa watu wake.
Jinsi ya Kutambua:
Mifano ya historia: Mara nyingi serikali huleta matatizo kwanza, halafu inakuja na suluhisho ili ionekane kuwa shujaa.
Jiulize, “Hili suluhisho limetoka wapi ghafla na kwa nini liliwachukua muda mrefu kutoa msaada?”
7. Kufanya Wananchi Wajione Hawana Mamlaka (Keeping the Public Passive and Obedient)
Watawala wanataka wananchi waamini kuwa hawawezi kufanya mabadiliko, hivyo wanapandikiza mawazo ya "ndivyo dunia ilivyo" au "siasa ni mchezo wa wakubwa".
Jinsi ya Kutambua:
Ikiwa unahisi kuwa kila kitu hakiwezi kubadilika, na hakuna haja ya kupambana, ujue umeathirika na propaganda za watawala.
Historia inaonyesha kuwa mabadiliko yamewezekana kila sehemu dunia pale wananchi waliposimama kidete (mfano: Uhuru wa Afrika, Mapinduzi ya Ufaransa, Arab Spring, nk.).
Jinsi ya Kujikinga na Propaganda za Watawala
1. Jifunze Historia.
Elewa jinsi serikali zimekuwa zikitumia propaganda kihistoria.
2. Ling'anisha Vyanzo vya Habari Usiamini chanzo kimoja, angalia vyanzo tofauti vya habari ndani na nje ya nchi.
3. Jadili na Kufikiri kwa Kina
Usikubali kila taarifa kwa haraka, fikiri kwa kina juu ya nia halisi ya ujumbe unaopewa.
4. Chunguza Nia ya Serikali
Je, wanakupa habari fulani ili kukufanya ukubali nini?
5. Simama Kidete dhidi ya Udanganyifu Shiriki kwenye mijadala yenye kujenga, andika, na elimisha wengine kuhusu ukweli wa mambo.
Hitimisho
Noam Chomsky anatufundisha kuwa serikali nyingi hutumia propaganda kuwahadaa wananchi ili wasione udhaifu wa watawala. Wananchi wanapodhibitiwa kiakili, hawatakuwa na nguvu ya kuuliza maswali au kuleta mabadiliko. Kwa kutumia njia tulizojadili, unawe
za kuepuka kutumbukia kwenye propaganda, kuwa na fikra huru, na kusaidia kujenga jamii inayojua kutofautisha uongo na ukweli.
1. Kuchuja Habari (Filtering Information)
Vyombo vya habari haviripoti kila habari inayopatikana. Badala yake, vinachagua taarifa zinazoendana na maslahi ya watawala na kuacha zile ambazo zinaweza kuwaumiza.
Jinsi ya Kutambua:
Ukiangalia vyombo vingi vya habari na kuona vinaangazia jambo moja tu huku yakifunika mengine, ujue kuna kuchujwa kwa habari.
Tazama vyanzo mbadala vya habari—mtandao, vyombo vya habari vya kimataifa, na wanaharakati wa ndani ili kupata picha kamili.
2. Kutengeneza Adui wa Kifalsafa (Creating an External Enemy)
Serikali hutumia hila ya kumtengeneza adui wa kufikirika ili kuwafanya wananchi wao waungane na kuacha kuuliza maswali muhimu. Wananchi wanalishwa hofu kwamba kuna adui anayewatishia, iwe ni mataifa ya nje, vikundi vya upinzani, au makundi ya kidini.
Jinsi ya Kutambua:
Jiulize, "Huyo adui tunayezungumziwa kila siku kweli ni tishio au ni njia ya watawala kuhalalisha udhaifu wao?"
Angalia historia—mataifa mengi yametumia hofu ya adui wa kufikirika ili kuimarisha utawala wao (mfano: Vita Baridi, vita dhidi ya ugaidi, nk.).
3. Kutengeneza Matatizo ili Yawalazimishe Wananchi Wakubali Suluhisho Lililokusudiwa (Problem-Reaction-Solution)
Serikali au vyombo vya habari hufanya jambo lionekane kuwa tatizo kubwa, ili wananchi waogope na kulikubali suluhisho waliloandaliwa hata kama ni baya kwao.
Jinsi ya Kutambua:
Unapoona tatizo fulani linawekwa mbele sana kwenye vyombo vya habari, jiulize “Hili tatizo limeibuka ghafla kwa nini?”
Mara nyingi, serikali hutengeneza mgogoro (au kuupa nguvu) ili kupata sababu ya kuongeza udhibiti, kuongeza kodi, au kufuta haki fulani.
4. Kugeuza Umakini wa Wananchi (Diverting Attention)
Ili kuzuia wananchi wasijadili masuala makubwa, serikali hutengeneza mambo ya kuwashughulisha, kama vile michezo, skandali za mastaa, na burudani za kila siku.
Jinsi ya Kutambua:
Tazama muda wa habari: Je, masuala muhimu kama uchumi, rushwa, na uhuru wa vyombo vya habari yanafunikwa na hadithi za mastaa na skandali za kisiasa zisizo na maana?
Serikali nyingi hutumia michezo na burudani ili wananchi wasitafakari sana juu ya hali yao ya maisha.
5. Kufanya Wananchi Waamini Masikini ni Wao Wenyewe wa Kujilaumu (Blaming the Victims)
Badala ya kutambua kuwa mfumo wa kisiasa na kiuchumi una matatizo, watawala huwashawishi wananchi waamini kuwa umasikini wao ni matokeo ya uvivu wao.
Jinsi ya Kutambua:
Wanaposema "Vijana wa siku hizi hawajitumi" au "Watu hawajifunzi ujasiriamali", jiulize, "Je, ni kweli, au kuna mfumo kandamizi unaowazuia?"
Fuatilia sera za uchumi na utawala—ikiwa kuna ukosefu wa ajira mkubwa, si kila mtu anaweza kuwa mjinga au mvivu.
6. Kuhamasisha Watu Kuamini Serikali Kama Mkombozi (Cultivating Government as the Savior)
Baada ya wananchi kupigwa na matatizo ya kiuchumi au kijamii, serikali hujitokeza na kuleta suluhisho la bandia huku ikijiweka kama mkombozi wa watu wake.
Jinsi ya Kutambua:
Mifano ya historia: Mara nyingi serikali huleta matatizo kwanza, halafu inakuja na suluhisho ili ionekane kuwa shujaa.
Jiulize, “Hili suluhisho limetoka wapi ghafla na kwa nini liliwachukua muda mrefu kutoa msaada?”
7. Kufanya Wananchi Wajione Hawana Mamlaka (Keeping the Public Passive and Obedient)
Watawala wanataka wananchi waamini kuwa hawawezi kufanya mabadiliko, hivyo wanapandikiza mawazo ya "ndivyo dunia ilivyo" au "siasa ni mchezo wa wakubwa".
Jinsi ya Kutambua:
Ikiwa unahisi kuwa kila kitu hakiwezi kubadilika, na hakuna haja ya kupambana, ujue umeathirika na propaganda za watawala.
Historia inaonyesha kuwa mabadiliko yamewezekana kila sehemu dunia pale wananchi waliposimama kidete (mfano: Uhuru wa Afrika, Mapinduzi ya Ufaransa, Arab Spring, nk.).
Jinsi ya Kujikinga na Propaganda za Watawala
1. Jifunze Historia.
Elewa jinsi serikali zimekuwa zikitumia propaganda kihistoria.
2. Ling'anisha Vyanzo vya Habari Usiamini chanzo kimoja, angalia vyanzo tofauti vya habari ndani na nje ya nchi.
3. Jadili na Kufikiri kwa Kina
Usikubali kila taarifa kwa haraka, fikiri kwa kina juu ya nia halisi ya ujumbe unaopewa.
4. Chunguza Nia ya Serikali
Je, wanakupa habari fulani ili kukufanya ukubali nini?
5. Simama Kidete dhidi ya Udanganyifu Shiriki kwenye mijadala yenye kujenga, andika, na elimisha wengine kuhusu ukweli wa mambo.
Hitimisho
Noam Chomsky anatufundisha kuwa serikali nyingi hutumia propaganda kuwahadaa wananchi ili wasione udhaifu wa watawala. Wananchi wanapodhibitiwa kiakili, hawatakuwa na nguvu ya kuuliza maswali au kuleta mabadiliko. Kwa kutumia njia tulizojadili, unawe
za kuepuka kutumbukia kwenye propaganda, kuwa na fikra huru, na kusaidia kujenga jamii inayojua kutofautisha uongo na ukweli.
