Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (SACP)
Imechapishwa Machi 30, 2011Imesasishwa 9 Februari 2024
Mnamo tarehe 30 Julai 2011, Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (SACP) kilisherehekea miaka 90. Hapo awali kilijulikana kama Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (CPSA), chama hicho kilibadilisha jina lake kuwa Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (SACP) mnamo 1953, baada ya kulazimishwa kujificha.
Kuundwa kwa CPSA mwaka wa 1921 kulikuwa hatua muhimu katika maendeleo ya siasa za wafanyakazi nchini Afrika Kusini. Harakati za wafanyakazi zilizopangwa hadi miaka ya 1920 zilijumuisha zaidi, lakini si pekee, wanachama kutoka tabaka la wafanyakazi Wazungu.
Tangu kuanzishwa kwake, CPSA ilifanya kazi ya kubadilisha mazingira ya kisiasa ya Afrika Kusini, mara nyingi kwa kushirikiana na mashirika mengine ya kisiasa. Mojawapo ya uhusiano muhimu zaidi iliodumisha ilikuwa na African National Congress (ANC). Ingawa uhusiano huo ulitokana na mwanzo wenye misukosuko, huku ANC ikikataa ukomunisti katika miaka ya 1930, uhusiano imara wa kufanya kazi ili kufikia ukombozi wa kitaifa uliibuka wakati wa miaka ya 1950 - na uhusiano huu ulienea hadi miaka ya uhamishoni na unaendelea hadi leo.
Katika ushiriki wake katika mapambano ya watu wengi yanayolenga kuwapanga wafanyakazi kuhusu masuala ya haki za wafanyakazi, SACP inaendelea kuchukua jukumu muhimu katika siasa za Afrika Kusini.4
Kuanzishwa na kuendelezwa kwa CPSA, 1921-1949
Mkutano wa waanzilishi wa Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (CPSA) ulifanyika Cape Town kuanzia tarehe 30 Julai hadi 1 Agosti 1921. Chama hicho kilianzishwa hasa na wafanyakazi Wazungu wenye msimamo mkali na wasoshalisti ambao walikuwa wamepitia mapambano ya wafanyakazi barani Ulaya na waliongozwa na serikali ya kwanza ya wafanyakazi, ambayo ilianzishwa mwaka 1917 nchini Urusi, baada ya Mapinduzi ya Bolshevik.
Mkutano wa mwanzilishi ulitanguliwa na mkutano wa hadhara huko Cape Town mnamo tarehe 29 Julai, uliohudhuriwa na wafanyakazi zaidi ya elfu mbili hasa Wazungu.
William H (Bill) Andrews alihutubia mkutano huu na kutangaza kuanzishwa, malengo na tabia ya Chama kipya. Mkutano huo ulianzisha rasmi Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (CPSA) mnamo tarehe 30 Julai na kupitisha katiba na ilani yake. Mkutano huo pia ulichagua mtendaji mwenye makao yake makuu jijini Johannesburg. Andrews alichaguliwa kama katibu, CB Tyler kama mwenyekiti, na
Sidney Percival Bunting kama mweka hazina.
Kuundwa kwa CPSA kuliashiria hatua muhimu katika mageuzi ya siasa za wafanyakazi nchini Afrika Kusini. Hadi wakati huo harakati za wafanyakazi zilizopangwa zilijumuisha zaidi wanachama wa tabaka la wafanyakazi Wazungu. Katika miaka ya 1920, CPSA ililenga katika kuwapanga wafanyakazi Waafrika kuhusu masuala ya haki za vyama vya wafanyakazi na madai ya ukombozi wa kitaifa, na kufikia mwaka wa 1925 chama hicho kilikuwa na wanachama wengi Weusi na mwaka wa 1928, CPSA ilitoa wito wa utawala wa walio wengi Weusi.
Pia ilikuwa katika kipindi hiki ambapo CPSA na
African National Congress (ANC) walianza uhusiano wa karibu wa kikazi. Ingawa kulikuwa na migogoro mingi katika uhusiano huu kutokana na mbinu na mawazo tofauti ya kikazi, na ANC hata ilikataa ukomunisti mwaka wa 1930, ilikuwa uhusiano wa kudumu kutokana na uhusiano imara uliojengwa uhamishoni baada ya 1950. Kuanzia miaka ya 1930 hadi miaka ya 1950, CPSA ilishiriki katika mapambano ya watu wengi kote nchini na kuchapisha magazeti mbalimbali ikiwa ni pamoja na
Umsebenzi, The Worker na
The Guardian .
CPSA haikufanya kazi kwa karibu tu na ANC, pia iliunga mkono kwa moyo wote Mkataba wa Afrika, Bunge la India na Shirika la Watu wa Afrika Wenye Rangi.
Mnamo 1946, CPSA na Muungano wa Wafanyakazi wa Migodi wa Afrika waliandaa mgomo mkubwa zaidi kufanyika wakati wa utawala wa Smuts. Mgomo ulikuwa Witwatersrand na wadanganyifu walikuwa wakidai mshahara wa shilingi 10 kwa siku (takriban mara 4 ya kile walichokuwa wakipata). Mgomo huo ulimaanisha kwamba migodi 11 kati ya 45 kwenye Witwatersrand ilisimama. Mgomo huo ulidumu kwa siku nne na zaidi ya watu 500 baadaye walishtakiwa kwa kula njama ya kukiuka Kipimo cha Vita 45 cha 1942, ambacho kiliwakataza Weusi kugoma. Miongoni mwa walioshtakiwa walikuwa wanachama mashuhuri wa CPSA; JB Marks, Moses Kotane, Danie du Plessis, Dkt. Yusuf Dadoo, Hilda (Watts) Bernstein na Brian Bunting.
Shirika lililopigwa marufuku, 1950-1959
Mnamo 1950 serikali ya ubaguzi wa rangi ilianzisha muswada wa Shirika Lisilo la Kisheria na baadaye ikabadilisha jina lake na kulenga muswada wa Kukandamiza Ukomunisti. Muswada huo ulianzishwa kwa sababu nyingi lakini moja ya sababu kuu ilikuwa ni wasiwasi unaoongezeka wa Serikali kuhusu idadi ya wakomunisti waliokuwa wakiingia katika mashirika ya kisiasa yasiyo ya Wazungu mfano
Moses Kotane ,
JB Marks na
Dan Tloome katika ANC, na
Dkt. Dadoo ,
Dkt. GM Naiker na
YA Cachalia katika Bunge la Wahindi la Afrika Kusini. Hata katika Seneti, Baraza la Bunge, na Baraza la Mkoa wa Cape kulikuwa na wakomunisti miongoni mwa wawakilishi wa Waafrika, kama vile HM Basner, Fred Carneson na Sam Khan. Hata hivyo, ilikuwa katika Vyama vya Wafanyakazi, Wazungu na wasio Wazungu ambapo ukomunisti ulikuwa umejiimarisha (km Solly Sachs katika Chama cha Wafanyakazi wa Nguo).
Mnamo Machi 1950 Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini, Bunge la Kitaifa la Afrika (Transvaal), Bunge la India na Shirika la Watu wa Afrika waliandaa "Mkutano wa Uhuru wa Kuzungumza" huko Johannesburg. Mkutano huo uliitishwa kupinga muswada wa Kukandamiza Ukomunisti na marufuku iliyowekwa kwa Dkt. Dadoo na Sam Khan kuwazuia kuzungumza katika miji fulani. Wajumbe 500 walihudhuria Mkutano huo na watu 10,000 walihudhuria mkutano huo baadaye.
Katika mkutano huo iliamuliwa kwamba mfululizo wa maandamano na mikutano ingefanyika kote nchini na kumalizika kwa "kukaa nyumbani" kitaifa mnamo Mei 1.
Ligi ya vijana ya ANC iliona wito wa kukaa nyumbani tarehe 1 Mei kama kudhoofisha mpango wao wa mgomo mkuu tarehe 1 Mei na kuanza kuvuruga mikutano iliyofanywa na waandaaji wa Mkutano.
Kujibu wito wa Mei 1 wa "Kaa Nyumbani", serikali ilipiga marufuku mikutano yote na kutuma polisi wa ziada huko Johannesburg. Hata hivyo, maandamano yaliendelea na Mei 1 polisi walishambulia mikusanyiko ya waandamanaji. Kwa mara ya kwanza tangu Mauaji ya Bulhoek ya 1921 polisi waliwafyatulia risasi waandamanaji na kuwaua 18 na kuwajeruhi watu 30 ...
soma zaidi
Sheria ya Kukandamiza
Ukomunisti bado ilipangwa kuendelea, kwa hivyo mnamo tarehe 20 Juni 1950, siku chache tu kabla ya Sheria ya Kukandamiza Ukomunisti kuwa sheria, Sam Kahn alitangaza katika Baraza la Wawakilishi kwamba CPSA ilikuwa imevunjwa. Uamuzi wa kuivunja kwa hiari ulifanywa mnamo tarehe 4 Mei na kamati kuu ya Chama cha Wakomunisti, ambayo ilikutana Cape Town (kura 15 kwa kura 2). Kwa hatua hii chama kilitaka kuhakikisha kwamba mali zake hazitachukuliwa na serikali na kwamba Sam Kahn na Fred Carneson wangehifadhi viti vyao katika Bunge na Baraza la Mkoa wa Cape.
Serikali ilijibu hili kwa kurekebisha sheria hiyo mwaka wa 1951 kwa watu ambao walikuwa wakomunisti katika hatua fulani ya awali maishani mwao. Mnamo Mei 1952 Kahn na Carneson walifukuzwa kutoka Baraza la Bunge na Baraza la Mkoa wa Cape, mtawalia.
Katika mwezi huo huo The Guardian ilipigwa marufuku. Ilijitokeza tena baadaye chini ya majina kama vile; The Clarion, The People's world, Advance, The New Age na Spark, lakini ilipigwa marufuku tena mara kwa mara.
Mwanzoni mwa 1953, mkutano wa kitaifa uliitishwa ambao ulipitisha jina la Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (SACP) kuchukua nafasi ya CPSA. SACP ingefanya kazi kama shirika la siri lenye lengo la 'kusonga mbele na kuinua bendera ya harakati ya Kikomunisti chini ya hali mpya na za majaribio ya uharamu'. Iliona kazi yake kama ile ya kuchanganya kazi halali ya wingi na kazi haramu ya kujenga Chama cha Marxist-Leninist. Umaksist-Leninism inarejelea mchanganyiko wa mawazo ya Marxist na mawazo ya Lenin. Ilikuwa njia ambayo Lenin alibadilisha Umaksi safi ili kuendana na hali nchini Urusi baada ya Mapinduzi ya Bolshevik.
SACP ilifanya kazi kisiri na uhamishoni miaka ya 1950. Chama hicho kilihusika katika
Bunge la Wademokrasia na uandishi wa
Hati ya Uhuru mwaka wa 1955. Katika kesi mbaya ya uhaini iliyofuata Hati ya Uhuru mwaka wa 1956, watu 156 walishtakiwa kwa 'kuwachochea wengine kuipindua serikali kwa njia za vurugu'.
Kabla hata ya kesi ya mashtaka kukamilika, mashtaka yalifutwa dhidi ya washtakiwa 73 kati ya 156, hata hivyo, wale 73 bado walinukuliwa katika hati ya mashtaka kama 'washiriki wa njama'. Kati ya washtakiwa tisini na mmoja, kumi na tano walikuwa wanachama wa Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini na thelathini walikuwa Wazungu au Wahindi, lakini Wakomunisti wawili tu na watano kati ya Wazungu na Wahindi walijumuishwa miongoni mwa washtakiwa thelathini wa mwisho. Ni Waafrika wachache tu walioshtakiwa walikuwa viongozi mashuhuri wa ANC.
Kuhamia Mapambano ya Silaha, 1960-1999
Mnamo 1960, Bunge la Kitaifa la Afrika na Bunge la Pan Africanist pia vilipigwa marufuku, na vikaenda uhamishoni. Mnamo Novemba 1961, baadhi ya wanachama wa SACP na ANC waliweza kukutana kwa siri katika eneo la Kwazulu Natal. Chama kiliamua kugeukia mapambano ya silaha na wakazindua
Umkhonto we Sizwe (MK) , tawi la kijeshi tofauti na ANC, lililoongozwa na ANC na SACP. Mnamo Desemba 1961, MK ililipua mabomu ya kwanza yaliyotengenezwa nyumbani katika kampeni ya hujuma ya miaka miwili. Ilikusudiwa kuwa suluhisho la mwisho 'kuirudisha serikali kwenye fahamu zake', mabomu hayo yalilengwa dhidi ya mali, sio maisha.
Uhusiano kati ya ANC na SACP katika miaka ya 1960 haukuwa wa karibu kila wakati. Kwa kweli baada ya 1962 Nelson Mandela alianza kudharau uhusiano wa ANC na SACP aliporudi kutoka safari ya kupitia Afrika, huku viongozi wa Afrika wakishangazwa na uhusiano wa ANC na SACP.
Lakini pamoja na ANC, SACP ilikabiliwa na aina zile zile za ukandamizaji na uvamizi katika miaka ya 1960. Baada ya mipango ya uvamizi wa shamba la Lilliesleaf na Operesheni Mayibuye, mwanachama maarufu wa SACP Bram Fischer ndiye aliyewatetea wale waliokamatwa kama wakili wao katika Kesi maarufu ya Rivonia. Hatimaye pia alishtakiwa na mwaka wa 1965 akahukumiwa kifungo cha maisha jela.
Mnamo 1969, mara tu baada ya mkutano wa Morogoro, ANC na SACP walikutana rasmi kujadili kufanya kazi pamoja. Katika miaka iliyofuata walifanya kazi kwa karibu na SACP na kuleta uzoefu wa kuwa siri kwa miongo miwili. Katika miaka hii kulikuwa na tofauti yoyote kubwa kati ya ANC na SACP, na viongozi wengi walikuwa wanachama wa mashirika yote mawili.
Hata hivyo, kulikuwa na baadhi ndani ya ANC ambao walibaki na shaka kuhusu kufanya kazi na SACP na kuhusu uhusiano na USSR. Walijali sana ukweli kwamba nchi zingine za magharibi zingeondoa uungwaji mkono kutokana na uhusiano na ukomunisti. Wakati mwingine wanachama hawa walisababisha migogoro, lakini pia ilikuwa katika kipindi hiki ambapo mashirika yote mawili yalianza kukua na kuongeza shughuli zao miongoni mwa watu waliokandamizwa.
SACP na ANC zilibaki zimepigwa marufuku hadi 1990, na muda mfupi baada ya kuachiliwa marufuku ziliamua kuacha mapambano ya silaha katika kipindi cha mazungumzo.
Chris Hani , Katibu Mkuu wa SACP na kiongozi wa MK, alichukua jukumu muhimu sana katika mazungumzo na kuwashawishi watu wasio na subira kwamba mazungumzo ndiyo njia bora, hadi alipouawa mwaka wa 1993. Mazungumzo yalilenga zaidi demokrasia kuliko ukomunisti au ujamaa, na uchumi mchanganyiko uliungwa mkono. Mazungumzo yalijumuisha watu mbalimbali kufikia mwisho wa 1991, katika mfumo wa Mkataba wa Afrika Kusini ya Kidemokrasia (CODESA).
SACP iliendelea kuchukua jukumu muhimu mwanzoni mwa miaka ya 1990, kwa kawaida na ANC, na katika Serikali ya Umoja wa Kitaifa. Muungano wa Vyama Vitatu uliundwa kati ya SACP, ANC na COSATU, ambao unaendelea hadi leo.
Source :
https://sahistory.org.za/article/south-african-communist-party-sacp