Fbn
JF-Expert Member
- Jul 31, 2016
- 15,749
- 37,420
Hali hii ya Tanzania, ambapo mtumishi wa umma analipwa pesa nyingi wakati wa kustaafu badala ya kusaidiwa mapema kununua gari, nyumba, au kufanya uwekezaji akiwa bado anafanya kazi, inazua maswali mengi kuhusu watumishi.
Tuanze na maswali ambayo ye mtazamo wa kuchokoza fikra:
"Je, Mafao ya Kustaafu ni Suluhisho Sahihi kwa Mtumishi Maskini Aliyefanya Kazi Miaka 30?"
"Kwanini Serikali Haikopeshi Watumishi Gari na Nyumba Mapema Badala ya Kusubiri Wastaafu?"
"Mtumishi Apate Maendeleo Akiwa Kazini au Baada ya Kustaafu?"
"Ni Haki Mtumishi Kuwezeshwa Baada ya Kustaafu Badala ya Akiwa na Nguvu?"
Tuje kwe mada huku tukijipa hayo maswali.Mfumo uliopo unamlipa mtumishi mafao ya mkupuo (gratuity) baada ya kustaafu kama sehemu ya mafao yake. Hii ni kwa mujibu wa mifumo kama NSSF, PSPF (sasa PSSSF), GEPF, nk. Lengo ni kumwezesha baada ya kustaafu, lakini changamoto ni kuwa Amefanya kazi maisha yote bila kuwa na msaada mkubwa wa maendeleo binafsi na Hana muda tena wa kuwekeza au kutumia vizuri pesa hizo kwa muda mrefu.Anapewa pesa nyingi wakati nguvu zake za kuzalisha kipato zimepungua au zimeisha.
Watumishi wamekuwa wakishindwa kuishi maisha mazuri sababu ya bado wapo kazini na Mikopo ya nyumba ni michache, na yenye masharti magumu.Jambo lengine Mikopo ya magari au maendeleo binafsi huambatana na riba kubwa ili upelekea Wengi huishia kuishi kwa kukopa hadi kustaafu.
Hii inasababisha wengi wasiwe na nyumba wala mali hadi muda wa kustaafu—wakati ambapo wangekuwa wamewezeshwa mapema wangeishi maisha bora na kuwa na uchumi binafsi imara hata kabla ya kustaafu.
Kwanini Serikali Haitoi Fursa Mapema?
Sababu zinaweza kuwa Serikali huona ni rahisi kupanga bajeti za mafao baada ya mtu kutoka kazini kuliko kutoa mikopo ya maendeleo mapema.
Hofu ya ukosefu wa ulipaji wa mikopo Serikali huamini inaweza kuwa ngumu kudhibiti matumizi ya mikopo au malipo yake.
kutokuwepo kwa sera rafiki kwa watumishi wa umma kupelekea Mfumo haujawekewa mikakati ya kuwasaidia watumishi kuwa na maisha bora wakati wa kazi.
Nini Kifanyike?
Serikali ianzishe mpango wa mikopo ya nyumba/gari kwa watumishi wa muda mrefu, kwa masharti nafuu na kulipia kupitia mishahara.
Mtumishi aweze kuchukua sehemu ya mafao yake akiwa bado kazini kwa matumizi ya maendeleo.
Watumishi wafundishwe kuhusu uwekezaji na matumizi bora ya mishahara kabla ya kustaafu.
Tuanze na maswali ambayo ye mtazamo wa kuchokoza fikra:
"Je, Mafao ya Kustaafu ni Suluhisho Sahihi kwa Mtumishi Maskini Aliyefanya Kazi Miaka 30?"
"Kwanini Serikali Haikopeshi Watumishi Gari na Nyumba Mapema Badala ya Kusubiri Wastaafu?"
"Mtumishi Apate Maendeleo Akiwa Kazini au Baada ya Kustaafu?"
"Ni Haki Mtumishi Kuwezeshwa Baada ya Kustaafu Badala ya Akiwa na Nguvu?"
Tuje kwe mada huku tukijipa hayo maswali.Mfumo uliopo unamlipa mtumishi mafao ya mkupuo (gratuity) baada ya kustaafu kama sehemu ya mafao yake. Hii ni kwa mujibu wa mifumo kama NSSF, PSPF (sasa PSSSF), GEPF, nk. Lengo ni kumwezesha baada ya kustaafu, lakini changamoto ni kuwa Amefanya kazi maisha yote bila kuwa na msaada mkubwa wa maendeleo binafsi na Hana muda tena wa kuwekeza au kutumia vizuri pesa hizo kwa muda mrefu.Anapewa pesa nyingi wakati nguvu zake za kuzalisha kipato zimepungua au zimeisha.
Watumishi wamekuwa wakishindwa kuishi maisha mazuri sababu ya bado wapo kazini na Mikopo ya nyumba ni michache, na yenye masharti magumu.Jambo lengine Mikopo ya magari au maendeleo binafsi huambatana na riba kubwa ili upelekea Wengi huishia kuishi kwa kukopa hadi kustaafu.
Hii inasababisha wengi wasiwe na nyumba wala mali hadi muda wa kustaafu—wakati ambapo wangekuwa wamewezeshwa mapema wangeishi maisha bora na kuwa na uchumi binafsi imara hata kabla ya kustaafu.
Kwanini Serikali Haitoi Fursa Mapema?
Sababu zinaweza kuwa Serikali huona ni rahisi kupanga bajeti za mafao baada ya mtu kutoka kazini kuliko kutoa mikopo ya maendeleo mapema.
Hofu ya ukosefu wa ulipaji wa mikopo Serikali huamini inaweza kuwa ngumu kudhibiti matumizi ya mikopo au malipo yake.
kutokuwepo kwa sera rafiki kwa watumishi wa umma kupelekea Mfumo haujawekewa mikakati ya kuwasaidia watumishi kuwa na maisha bora wakati wa kazi.
Nini Kifanyike?
Serikali ianzishe mpango wa mikopo ya nyumba/gari kwa watumishi wa muda mrefu, kwa masharti nafuu na kulipia kupitia mishahara.
Mtumishi aweze kuchukua sehemu ya mafao yake akiwa bado kazini kwa matumizi ya maendeleo.
Watumishi wafundishwe kuhusu uwekezaji na matumizi bora ya mishahara kabla ya kustaafu.