Fascinating
Senior Member
- May 14, 2025
- 146
- 351
Mabadiliko makubwa ya sera za afya duniani chini ya Rais Donald Trump, yamezua mjadala mzito barani Afrika. Serikali ya Marekani imeanza kuachana na mifumo ya kutoa misaada kupitia mashirika ya kimataifa (multilateral aid) na badala yake kuanzisha makubaliano ya nchi na nchi (bilateral agreements) yenye masharti magumu.
Mkakati huu wa "America First" unalenga kuimarisha uwajibikaji na kuzihamasisha nchi washirika kujitegemea. Hata hivyo, wakosoaji wanaonya kuwa makubaliano haya yanaweza kuingilia uhuru wa mataifa, kuleta ukosefu wa usawa, na kuhatarisha mifumo ya afya ya muda mrefu.
Ni nini kimebadilika?
Badala ya kutumia njia za kizamani kama USAID au Shirika la Afya Duniani (WHO), Marekani sasa inataka kila nchi isaini mkataba wake maalum. Chini ya mfumo huu mpya:
Mataifa ya Afrika yanapokea mabilioni ya dola kupambana na UKIMWI, malaria, na kifua kikuu.
Sharti kubwa: Serikali husika lazima ziongeze bajeti zao za ndani za afya na kufikia malengo fulani ya kiutendaji (benchmarks).
Katika baadhi ya mikataba, kuna kipengele cha kushirikiana data za kibaolojia na vimelea vya magonjwa, jambo ambalo limezua hofu ya usalama wa taifa.
Orodha ya Nchi 17 Zilizosaini Mpaka Sasa:
Hadi kufikia Machi 2026, mataifa yafuatayo yamethibitishwa kuingia kwenye mfumo huu mpya:
Kwa nini makubaliano haya ni utata?
Moja ya mambo yanayotia hofu zaidi ni kipengele cha ushirikiano wa data na vimelea (pathogen-sharing). Viongozi wa afya, akiwemo mkuu wa Africa CDC, wameonya kuwa hii inaweza kuziacha nchi za Afrika bila ulinzi wa taarifa nyeti za kibaolojia.
Pia, kulazimisha nchi zenye uchumi mdogo kuongeza matumizi ya ndani kunaweza kusababisha serikali kukata fedha kwenye sekta nyingine muhimu kama elimu ili kutosheleza masharti ya Marekani.
Tunaitazama vipa kwa jicho la ki-Tanzania
Ingawa Tanzania haijatajwa rasmi kwenye orodha hii ya kwanza ya nchi zilizosaini, mwelekeo wa sasa wa Marekani unaashiria kuwa nchi zote zinazopokea misaada ya afya (kama vile kupitia PEPFAR) zinaweza kukabiliwa na mabadiliko haya hivi karibuni.
Swali linabaki: Je, Tanzania iko tayari kuongeza bajeti yake ya ndani ya afya ili kufidia misaada itakayokatwa na Marekani? Na je, tuko tayari kutoa data zetu za kibaolojia bila kunufaika na matumizi yake kama sharti la kupata fedha hizo?
Business Inside Africa
Mkakati huu wa "America First" unalenga kuimarisha uwajibikaji na kuzihamasisha nchi washirika kujitegemea. Hata hivyo, wakosoaji wanaonya kuwa makubaliano haya yanaweza kuingilia uhuru wa mataifa, kuleta ukosefu wa usawa, na kuhatarisha mifumo ya afya ya muda mrefu.
Ni nini kimebadilika?
Badala ya kutumia njia za kizamani kama USAID au Shirika la Afya Duniani (WHO), Marekani sasa inataka kila nchi isaini mkataba wake maalum. Chini ya mfumo huu mpya:
Mataifa ya Afrika yanapokea mabilioni ya dola kupambana na UKIMWI, malaria, na kifua kikuu.
Sharti kubwa: Serikali husika lazima ziongeze bajeti zao za ndani za afya na kufikia malengo fulani ya kiutendaji (benchmarks).
Katika baadhi ya mikataba, kuna kipengele cha kushirikiana data za kibaolojia na vimelea vya magonjwa, jambo ambalo limezua hofu ya usalama wa taifa.
Orodha ya Nchi 17 Zilizosaini Mpaka Sasa:
Hadi kufikia Machi 2026, mataifa yafuatayo yamethibitishwa kuingia kwenye mfumo huu mpya:
- Kenya: Ilikuwa nchi ya kwanza kusaini (Desemba 2025) mkataba wa zaidi ya dola bilioni 1.6.
- Uganda: Mkataba wake una thamani ya dola bilioni 1.7, huku Kampala ikitakiwa kuchangia takriban dola milioni 500 kutoka vyanzo vya ndani.
- Rwanda: Inalenga zaidi udhibiti wa magonjwa ya kuambukiza.
- Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC): Mkataba wa miaka mitano (2026-2031) wenye thamani ya dola milioni 900 kutoka Marekani.
- Nigeria: Mkataba wao umezua mjadala kwa kuweka mkazo mkubwa kwa watoa huduma za afya wa kidini.
- Eswatini: Inategemea ufadhili huu kwa ajili ya matibabu ya UKIMWI.
- Botswana: Inasifiwa kwa kuwa na uwezo wa kumudu gharama za kuchangia (co-financing).
Kwa nini makubaliano haya ni utata?
Moja ya mambo yanayotia hofu zaidi ni kipengele cha ushirikiano wa data na vimelea (pathogen-sharing). Viongozi wa afya, akiwemo mkuu wa Africa CDC, wameonya kuwa hii inaweza kuziacha nchi za Afrika bila ulinzi wa taarifa nyeti za kibaolojia.
Pia, kulazimisha nchi zenye uchumi mdogo kuongeza matumizi ya ndani kunaweza kusababisha serikali kukata fedha kwenye sekta nyingine muhimu kama elimu ili kutosheleza masharti ya Marekani.
Tunaitazama vipa kwa jicho la ki-Tanzania
Ingawa Tanzania haijatajwa rasmi kwenye orodha hii ya kwanza ya nchi zilizosaini, mwelekeo wa sasa wa Marekani unaashiria kuwa nchi zote zinazopokea misaada ya afya (kama vile kupitia PEPFAR) zinaweza kukabiliwa na mabadiliko haya hivi karibuni.
Swali linabaki: Je, Tanzania iko tayari kuongeza bajeti yake ya ndani ya afya ili kufidia misaada itakayokatwa na Marekani? Na je, tuko tayari kutoa data zetu za kibaolojia bila kunufaika na matumizi yake kama sharti la kupata fedha hizo?
Business Inside Africa