Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania imechagua mfumo wa demokrasia ya vyama vingi. Hii ina maana kwamba uwepo wa vyama tofauti vya siasa si tatizo bali ni sehemu ya msingi wa utawala wetu wa kikatiba. Kila chama kina haki ya kuwepo, kushindana, kujieleza, kutangaza sera zake na kuomba ridhaa ya wananchi kupewa dhamana ya kuongoza.
Hata hivyo, kuna jambo ambalo limekuwa likinisumbua kwa muda mrefu.
Katika mijadala na kampeni nyingi za kisiasa, hoja kubwa imekuwa si kueleza kwa kina kwa nini chama chako kinafaa, bali kueleza kwa nini chama kingine hakifai. Kila upande hujitahidi kuwaaminisha wafuasi wake kwamba chama kingine hakina sifa za kuongoza. Hapo ndipo ninapojiuliza: Je, mwenendo huu unaendana na roho ya mfumo wa vyama vingi uliowekwa na Katiba yetu?
Kwa mtazamo wangu, demokrasia ya kweli haijengwi kwa kuondoa uhalali wa uwepo wa wengine, bali kwa kushindana kwa sera, hoja, maono, uadilifu na uwezo wa kutatua changamoto za wananchi. Chama kinapaswa kuwashawishi wananchi kwa ubora wa sera zake na rekodi ya utendaji wake, badala ya kujenga chuki dhidi ya wapinzani wake.
Ninaamini tunahitaji kujenga utamaduni wa kukubaliana kutokukubaliana. Kutofautiana kisiasa si uadui. Mwanachama wa chama tofauti bado ni Mtanzania mwenye haki sawa za kikatiba. Leo tunaweza kutofautiana kuhusu namna ya kuendesha nchi, lakini kesho tunabaki kuwa ndugu, majirani, wafanyakazi wenzetu na wananchi wa taifa moja.
Kinachonitia wasiwasi zaidi ni pale ambapo ushindani wa kisiasa unageuka kuwa uhasama wa kudumu. Wafuasi hujengewa hisia kwamba chama kingine ni adui anayepaswa kuchukiwa badala ya mshindani anayepaswa kujibiwa kwa hoja. Hali hii inapunguza mshikamano wa kitaifa, inaongeza mgawanyiko na inaweza kuacha majeraha yanayodumu hata baada ya uchaguzi kumalizika.
Aidha, kuna tofauti kubwa kati ya ushabiki na ushawishi. Ushabiki unaweza kumfanya mtu aunge mkono upande wake bila kujali ukweli, kama ilivyo kwa baadhi ya mashabiki wa timu za mpira wanaoendelea kuishabikia timu yao hata inapofanya vibaya. Lakini katika siasa, maamuzi yetu huamua mwelekeo wa uchumi, elimu, afya, ajira, usalama na maendeleo ya taifa. Hivyo, uungwaji mkono unapaswa kujengwa juu ya hoja, sera, matokeo na uwajibikaji, si hisia pekee.
Kwa upande mwingine, wananchi nasi tuna wajibu mkubwa. Tusigeuke kuwa mashabiki wa vyama badala ya waamuzi wa utendaji. Chama kinapofanya vizuri kipongezwe; kinapokosea kikosolewe. Vivyo hivyo, hoja nzuri isitupiliwe mbali kwa sababu tu imetolewa na chama tofauti. Demokrasia hukua pale ambapo wananchi wanafikiri kwa uhuru na kupima hoja kwa hoja, si kwa nembo za vyama.
Viongozi wa kisiasa nao wana wajibu wa kulinda mshikamano wa taifa. Wanapaswa kuwafundisha wafuasi wao kwamba mpinzani wa kisiasa si adui wa taifa. Ushindani wa kisiasa unapaswa kuishia kwenye sera na sanduku la kura, si kuingia kwenye chuki, matusi, vitisho au kuvunjika kwa mahusiano ya kijamii.
Ninaamini umefika wakati wa kujenga utamaduni mpya wa kisiasa nchini Tanzania. Tuwe na siasa zinazoshindana kwa mawazo, si kwa uhasama; kwa sera, si kwa propaganda; kwa hoja, si kwa chuki.
Mwisho, tukumbuke jambo moja muhimu: vyama vya siasa ni vyombo vya kutafuta ridhaa ya kuongoza, lakini Tanzania ndiyo ya kudumu. Uchaguzi huisha, lakini taifa hubaki. Tukianza kuwafundisha Watanzania kuwachukia wenzao kwa sababu ya tofauti za kisiasa, tutakuwa tunadhoofisha msingi wa umoja ambao umeifanya Tanzania ibaki kuwa kisiwa cha amani kwa miongo mingi.
Je, umefika wakati wa kubadili siasa za kushambuliana na kuhamia kwenye siasa za sera, hoja na kuheshimiana? Haya ni maoni yangu. Wewe unaonaje?
Hata hivyo, kuna jambo ambalo limekuwa likinisumbua kwa muda mrefu.
Katika mijadala na kampeni nyingi za kisiasa, hoja kubwa imekuwa si kueleza kwa kina kwa nini chama chako kinafaa, bali kueleza kwa nini chama kingine hakifai. Kila upande hujitahidi kuwaaminisha wafuasi wake kwamba chama kingine hakina sifa za kuongoza. Hapo ndipo ninapojiuliza: Je, mwenendo huu unaendana na roho ya mfumo wa vyama vingi uliowekwa na Katiba yetu?
Kwa mtazamo wangu, demokrasia ya kweli haijengwi kwa kuondoa uhalali wa uwepo wa wengine, bali kwa kushindana kwa sera, hoja, maono, uadilifu na uwezo wa kutatua changamoto za wananchi. Chama kinapaswa kuwashawishi wananchi kwa ubora wa sera zake na rekodi ya utendaji wake, badala ya kujenga chuki dhidi ya wapinzani wake.
Ninaamini tunahitaji kujenga utamaduni wa kukubaliana kutokukubaliana. Kutofautiana kisiasa si uadui. Mwanachama wa chama tofauti bado ni Mtanzania mwenye haki sawa za kikatiba. Leo tunaweza kutofautiana kuhusu namna ya kuendesha nchi, lakini kesho tunabaki kuwa ndugu, majirani, wafanyakazi wenzetu na wananchi wa taifa moja.
Kinachonitia wasiwasi zaidi ni pale ambapo ushindani wa kisiasa unageuka kuwa uhasama wa kudumu. Wafuasi hujengewa hisia kwamba chama kingine ni adui anayepaswa kuchukiwa badala ya mshindani anayepaswa kujibiwa kwa hoja. Hali hii inapunguza mshikamano wa kitaifa, inaongeza mgawanyiko na inaweza kuacha majeraha yanayodumu hata baada ya uchaguzi kumalizika.
Aidha, kuna tofauti kubwa kati ya ushabiki na ushawishi. Ushabiki unaweza kumfanya mtu aunge mkono upande wake bila kujali ukweli, kama ilivyo kwa baadhi ya mashabiki wa timu za mpira wanaoendelea kuishabikia timu yao hata inapofanya vibaya. Lakini katika siasa, maamuzi yetu huamua mwelekeo wa uchumi, elimu, afya, ajira, usalama na maendeleo ya taifa. Hivyo, uungwaji mkono unapaswa kujengwa juu ya hoja, sera, matokeo na uwajibikaji, si hisia pekee.
Kwa upande mwingine, wananchi nasi tuna wajibu mkubwa. Tusigeuke kuwa mashabiki wa vyama badala ya waamuzi wa utendaji. Chama kinapofanya vizuri kipongezwe; kinapokosea kikosolewe. Vivyo hivyo, hoja nzuri isitupiliwe mbali kwa sababu tu imetolewa na chama tofauti. Demokrasia hukua pale ambapo wananchi wanafikiri kwa uhuru na kupima hoja kwa hoja, si kwa nembo za vyama.
Viongozi wa kisiasa nao wana wajibu wa kulinda mshikamano wa taifa. Wanapaswa kuwafundisha wafuasi wao kwamba mpinzani wa kisiasa si adui wa taifa. Ushindani wa kisiasa unapaswa kuishia kwenye sera na sanduku la kura, si kuingia kwenye chuki, matusi, vitisho au kuvunjika kwa mahusiano ya kijamii.
Ninaamini umefika wakati wa kujenga utamaduni mpya wa kisiasa nchini Tanzania. Tuwe na siasa zinazoshindana kwa mawazo, si kwa uhasama; kwa sera, si kwa propaganda; kwa hoja, si kwa chuki.
Mwisho, tukumbuke jambo moja muhimu: vyama vya siasa ni vyombo vya kutafuta ridhaa ya kuongoza, lakini Tanzania ndiyo ya kudumu. Uchaguzi huisha, lakini taifa hubaki. Tukianza kuwafundisha Watanzania kuwachukia wenzao kwa sababu ya tofauti za kisiasa, tutakuwa tunadhoofisha msingi wa umoja ambao umeifanya Tanzania ibaki kuwa kisiwa cha amani kwa miongo mingi.
Je, umefika wakati wa kubadili siasa za kushambuliana na kuhamia kwenye siasa za sera, hoja na kuheshimiana? Haya ni maoni yangu. Wewe unaonaje?
