Panctuality
JF-Expert Member
- Jun 11, 2019
- 1,160
- 1,748
KILIMO KAMA SULUHISHO LA UKOSEFU WA AJIRA TANZANIA: USHAURI KWA SERIKALI KUJENGA TAIFA LA WAAJIRI KUPITIA SEKTA YA KILIMO.
Utangulizi
Tatizo la ukosefu wa ajira limeendelea kuwa moja ya changamoto kubwa zinazolikabili taifa la Tanzania, hasa kutokana na ongezeko la idadi ya vijana wanaomaliza masomo katika ngazi mbalimbali kila mwaka. Kila mwaka maelfu ya vijana wanahitimu kutoka shule, vyuo na taasisi mbalimbali wakiwa na matumaini ya kupata ajira rasmi katika serikali au sekta binafsi. Hata hivyo, uwezo wa sekta hizo kuajiri hauwezi kufikia idadi kubwa ya wahitimu wanaoingia katika soko la ajira kila mwaka.
Hali hii imepelekea baadhi ya vijana kukata tamaa, kushindwa kutumia uwezo wao ipasavyo, na wengine kuingia katika shughuli zisizo rasmi au changamoto mbalimbali za kijamii. Kwa mazingira haya, ni muhimu taifa kubadili mtazamo kuhusu ajira na kuanza kuona fursa zilizopo katika sekta zinazoweza kuwaajiri watu wengi zaidi. Moja ya sekta hizo ni kilimo.
Tanzania ni nchi yenye ardhi kubwa, hali nzuri ya hewa katika maeneo mengi, vyanzo vya maji, na idadi kubwa ya watu wanaoweza kushiriki katika uzalishaji wa mazao mbalimbali. Kilimo kina uwezo mkubwa wa kuwa chanzo kikuu cha ajira, kujenga uchumi wa mtu mmoja mmoja na kuongeza kasi ya maendeleo ya taifa.
Kwa muda mrefu kilimo kimekuwa kikionekana kama shughuli ya watu wasiosoma au watu wa vijijini pekee. Mtazamo huu umekuwa kikwazo kikubwa kwa vijana wengi kuingia katika sekta hii. Ukweli ni kwamba kilimo cha kisasa siyo tena kulima kwa kutumia jembe la mkono pekee, bali ni biashara kubwa inayohitaji elimu, teknolojia, ubunifu, uwekezaji na usimamizi mzuri.
Serikali inapaswa kuanza mkakati wa muda mrefu wa kuandaa kizazi cha vijana kitakachoona kilimo kama taaluma, biashara na njia ya kujiajiri badala ya kusubiri kuajiriwa.
Maana ya Kilimo
Kilimo ni shughuli ya uzalishaji inayohusisha matumizi ya ardhi, maji, teknolojia, maarifa na rasilimali nyingine ili kuzalisha mazao ya mimea na mifugo kwa ajili ya chakula, biashara na matumizi mengine ya kiuchumi.
Kilimo kinajumuisha uzalishaji wa mazao kama mahindi, mpunga, ngano, kahawa, chai, pamba, alizeti, matunda, mboga mboga na mazao mengine mbalimbali. Pia kinahusisha ufugaji wa wanyama kama ng’ombe, mbuzi, kondoo, kuku, samaki na shughuli nyingine zinazohusiana na uzalishaji wa chakula.
Katika dunia ya sasa, kilimo hakipaswi kueleweka kama kuchimba ardhi pekee, bali ni mnyororo mkubwa wa biashara unaojumuisha:
•Uzalishaji wa mbegu bora.
•Uuzaji wa pembejeo za kilimo.
•Utafiti wa kilimo.
•Matumizi ya teknolojia za kisasa.
•Usindikaji wa mazao.
•Usafirishaji.
•Ufungashaji wa bidhaa.
•Masoko ya ndani na nje ya nchi.
•Huduma za kifedha kwa wakulima.
Kwa maana hiyo, mtu anaweza kuajiriwa au kujiajiri katika sekta ya kilimo hata kama yeye si mkulima anayelima shambani moja kwa moja.
Namna Kilimo Kinavyoweza Kutoa Ajira kwa Watanzania Wengi
1. Kilimo cha uzalishaji wa mazao
Njia ya kwanza ambayo kilimo kinaweza kutoa ajira ni kupitia uzalishaji wa mazao mbalimbali. Tanzania ina mahitaji makubwa ya chakula ndani ya nchi na pia ina nafasi ya kuuza mazao nje ya nchi.
Vijana wengi wanaweza kujiajiri katika uzalishaji wa:
Mazao ya chakula kama mahindi, mpunga, mihogo na viazi.
Mazao ya biashara kama kahawa, chai, korosho na pamba.
Mazao ya bustani kama matunda na mboga mboga.
Kilimo cha kibiashara kinaweza kumpa kijana kipato kikubwa kuliko baadhi ya ajira za kawaida ikiwa kitaendeshwa kwa maarifa na mipango sahihi.
Mfano, kijana mwenye shamba dogo anaweza kuanza na uzalishaji wa mboga za kisasa, matunda au ufugaji mdogo na kukua hatua kwa hatua kuwa mjasiriamali mkubwa wa kilimo.
2. Ajira kupitia usindikaji wa mazao
Tatizo kubwa la kilimo Tanzania limekuwa kuuza mazao ghafi bila kuongeza thamani. Hali hii husababisha wakulima kupata kipato kidogo.
Serikali inapaswa kuwekeza zaidi katika viwanda vya usindikaji ili kuunda ajira kwa vijana.
Mfano:
•Alizeti inaweza kutengeneza mafuta ya kupikia.
•Matunda yanaweza kutengeneza juisi.
•Nafaka zinaweza kusindikwa kuwa unga.
•Maziwa yanaweza kutengeneza bidhaa mbalimbali.
•Kahawa inaweza kuchakatwa na kuuzwa ikiwa na thamani kubwa zaidi.
Viwanda hivi vitahitaji wafanyakazi wengi katika uzalishaji, ufundi, uendeshaji wa mashine, usimamizi na masoko.
3. Ajira katika biashara ya pembejeo za kilimo
Kilimo kinahitaji huduma mbalimbali ambazo zinaweza kuwa chanzo cha ajira.
Vijana wanaweza kuanzisha biashara za:
•Mbegu bora.
•Mbolea.
•Dawa za mimea.
•Vifaa vya kilimo.
•Mashine za kilimo.
Badala ya kila kijana kusubiri ajira ofisini, anaweza kuwa mtoa huduma kwa wakulima wengine na kujenga biashara yenye faida.
4. Kilimo na teknolojia
Teknolojia imebadilisha kilimo katika nchi nyingi duniani. Tanzania inaweza kutumia vijana wenye elimu ya sayansi na teknolojia kuendeleza kilimo cha kisasa.
Ajira zinaweza kupatikana katika maeneo kama:
•Matumizi ya mifumo ya kidijitali kuwaunganisha wakulima na masoko.
•Utafiti wa mbegu bora.
Matumizi ya ndege zisizo na rubani (drones) kufuatilia mashamba.
•Ushauri wa kitaalamu kwa wakulima.
•Biashara za mtandaoni za kuuza mazao.
Vijana waliohitimu masomo ya sayansi, teknolojia na biashara wana nafasi kubwa katika kuleta mapinduzi haya.
5. Ufugaji kama sehemu ya ajira
Ufugaji ni sehemu muhimu ya kilimo ambayo inaweza kutoa ajira nyingi.
Sekta hii inaweza kuhusisha:
•Ufugaji wa kuku.
•Ufugaji wa ng’ombe wa maziwa.
•Ufugaji wa samaki.
•Ufugaji wa nyuki.
•Ufugaji wa mbuzi na kondoo.
Kwa mfano, ufugaji wa kuku unaweza kuanza kwa kiwango kidogo lakini ukakua na kuwa biashara kubwa inayotoa ajira kwa watu wengine.
Faida za Kilimo kwa Ngazi ya Mtu Binafsi (Individual)
Kilimo kina faida kubwa kwa mtu mmoja mmoja endapo kitaendeshwa kwa mtazamo wa biashara na siyo kama shughuli ya kawaida ya kujikimu. Serikali inapaswa kuwasaidia wananchi kubadili fikra kwamba kilimo ni kazi ya watu wasio na elimu, bali ni eneo lenye nafasi kubwa ya mafanikio kwa watu wenye maarifa na ubunifu.
1. Kilimo huleta chanzo cha uhakika cha kipato
Mtu anayejihusisha na kilimo anaweza kupata kipato cha kudumu kutokana na uzalishaji wa mazao au mifugo. Tofauti na mtazamo kwamba kilimo kinafanyika mara moja kwa mwaka pekee, kilimo cha kisasa kinaweza kumpa mkulima mapato katika vipindi tofauti.
Mfano:
●Mboga mboga zinaweza kuvunwa na kuuzwa kila wiki.
●Kuku wanaweza kutoa mayai kila siku.
●Ufugaji wa maziwa unaweza kutoa kipato cha kila siku.
●Matunda yanaweza kuwa chanzo cha mapato kwa misimu tofauti.
Hivyo, mtu anaweza kujenga maisha yake kupitia kilimo bila kutegemea ajira rasmi.
2. Kilimo hujenga uwezo wa kujiajiri na kuajiri wengine
Faida kubwa ya kilimo ni kwamba mtu haishii kujiajiri yeye mwenyewe pekee, bali anaweza kuwa mwajiri wa wengine.
Mfano, kijana anayeanza na shamba dogo anaweza kukua na kuhitaji:
●Wafanyakazi wa shambani.
●Wataalamu wa kilimo.
●Wasafirishaji wa mazao.
●Wauzaji wa bidhaa zake.
Kwa hiyo, mkulima mmoja aliyefanikiwa anaweza kusaidia familia nyingi kupata kipato.
3. Kilimo huongeza uhuru wa kiuchumi
Mtu mwenye shughuli ya kilimo huwa na uwezo mkubwa wa kujitegemea kiuchumi. Anaweza kuzalisha chakula chake, kuuza ziada na kutumia mapato yake kuwekeza katika maeneo mengine.
Kwa mfano, mkulima anaweza kutumia faida ya kilimo:
●Kulipia elimu ya watoto wake.
●Kujenga nyumba.
●Kuanzisha biashara nyingine.
●Kuwekeza katika teknolojia ya kilimo.
●Kuboresha maisha ya familia yake.
●Hii inasaidia kupunguza utegemezi kwa ndugu, serikali au wafadhili.
4. Kilimo huongeza afya na usalama wa chakula kwa familia
Familia inayojihusisha na kilimo ina nafasi kubwa ya kupata chakula bora na salama. Badala ya kutumia fedha nyingi kununua kila kitu sokoni, familia inaweza kuzalisha baadhi ya mahitaji yake.
Pia kilimo cha mazao mbalimbali huwezesha familia kupata lishe bora kupitia matumizi ya mboga, matunda, nafaka na bidhaa za mifugo.
5. Kilimo hujenga ujuzi na ubunifu
Kilimo cha kisasa kinahitaji mtu kujifunza kila siku kuhusu:
Teknolojia mpya.
Masoko.
Usimamizi wa fedha.
Utabiri wa hali ya hewa.
Mbinu bora za uzalishaji.
Kwa hiyo, kijana anayejihusisha na kilimo huendelea kuongeza maarifa na kuwa mtaalamu katika eneo lake.
Faida za Kilimo kwa Ngazi ya Taifa
Kilimo siyo tu suluhisho la mtu mmoja mmoja, bali ni nguzo muhimu ya maendeleo ya taifa.
1. Kuongeza ajira kwa wananchi wengi
Tanzania ina idadi kubwa ya vijana ambao wanahitaji fursa za kiuchumi. Sekta ya kilimo ina uwezo mkubwa wa kuwashirikisha vijana wengi zaidi kuliko baadhi ya sekta nyingine.
Kwa kuwekeza katika kilimo:
Vijana watapata ajira.
Watu wa vijijini watapata kipato.
Uhamiaji wa vijana kwenda mijini kwa kutafuta kazi utapungua.
2. Kuongeza uzalishaji wa chakula nchini
Taifa lenye kilimo imara huwa na usalama wa chakula. Wananchi wanapozalisha chakula cha kutosha, serikali inapunguza gharama za kuagiza chakula kutoka nje.
Kilimo bora kinaweza kuhakikisha Tanzania inakuwa na uwezo wa:
●Kujitosheleza kwa chakula.
●Kuuza ziada kwa nchi nyingine.
●Kupunguza athari za njaa.
3. Kuongeza mapato ya taifa
Kilimo kina mchango mkubwa katika uchumi wa nchi kupitia:
Kodi mbalimbali.
●Mauzo ya nje.
●Biashara zinazohusiana na kilimo.
●Ukuaji wa viwanda vya ndani.
●Kadri kilimo kinavyokua, ndivyo mzunguko wa fedha unavyoongezeka katika jamii.
4. Kukuza viwanda vya ndani
Kilimo na viwanda vina uhusiano mkubwa. Viwanda vingi vinahitaji malighafi kutoka kwenye kilimo.
Mfano:
●Viwanda vya mafuta vinahitaji alizeti.
●Viwanda vya nguo vinahitaji pamba.
●Viwanda vya vyakula vinahitaji nafaka.
●Viwanda vya vinywaji vinahitaji matunda.
Kwa hiyo, kuendeleza kilimo ni kuandaa msingi wa maendeleo ya viwanda.
5. Kupunguza umasikini vijijini
Wananchi wengi Tanzania wanaishi maeneo ya vijijini ambako kilimo ndiyo shughuli yao kuu. Ikiwa kilimo kitawezeshwa kwa teknolojia, masoko na mitaji, maisha ya wananchi hao yanaweza kubadilika kwa kiwango kikubwa.
Mkulima mwenye kipato kizuri ataweza:
●Kuelimisha watoto wake.
●Kuboresha makazi yake.
●Kupata huduma bora za afya.
●Kushiriki kikamilifu katika uchumi.
Namna Serikali Inavyoweza Kuwaandaa Wanafunzi Kisaikolojia Kuona Kilimo Kama Ajira Baada ya Kuhitimu
Moja ya changamoto kubwa Tanzania ni mfumo wa elimu ambao kwa muda mrefu umewafanya wanafunzi wengi kuamini kuwa mafanikio yanapatikana pale tu wanapopata ajira ya ofisini.
Ni muhimu Serikali ibadilishe mtazamo huu kuanzia shule za msingi hadi vyuo.
1. Kuweka elimu ya ujasiriamali wa kilimo mashuleni
Wanafunzi wanapaswa kufundishwa kwamba kilimo ni biashara na siyo adhabu.
Masomo yanaweza kujumuisha:
●Misingi ya biashara ya kilimo.
●Namna ya kuanzisha shamba.
●Usimamizi wa fedha.
●Masoko ya mazao.
●Matumizi ya teknolojia.
●Mwanafunzi anapaswa kumaliza shule akiwa anaona kilimo kama moja ya njia halali za kujenga maisha.
2. Kuanzisha mashamba ya mfano katika shule
Kila shule inaweza kuwa na bustani au shamba la mafunzo ambapo wanafunzi watajifunza kwa vitendo.
Kupitia mashamba hayo wanafunzi wataweza kujifunza:
●Kupanda mazao.
●Kutunza mimea.
●Ufugaji mdogo.
●Uuzaji wa bidhaa.
Hii itasaidia kuondoa dhana kwamba kilimo ni kazi ya watu wasiosoma.
3. Kuwaleta wakulima na wajasiriamali wa kilimo mashuleni
Serikali inaweza kuandaa programu ambapo wakulima waliofanikiwa wanatembelea shule na kueleza uzoefu wao.
Wanafunzi wakiona watu waliopata mafanikio kupitia kilimo wataanza kubadilisha fikra zao.
4. Kubadili mfumo wa ushauri wa taaluma (career guidance)
Walimu na washauri wa taaluma wanapaswa kuwaambia wanafunzi kuwa baada ya masomo wanaweza kuwa:
●Wataalamu wa kilimo.
●Wajasiriamali wa kilimo.
●Wawekezaji wa kilimo.
●Wataalamu wa teknolojia za kilimo.
Si kila mwanafunzi lazima awe mfanyakazi wa serikali au kampuni.
Hatua Ambazo Serikali Inapaswa Kuchukua Ili Kilimo Kiwe Chanzo Kikuu cha Ajira kwa Vijana
Ili kilimo kiwe suluhisho la kweli la ukosefu wa ajira nchini Tanzania, Serikali haiwezi kuishia kutoa kauli za kuhamasisha vijana kuingia kwenye kilimo pekee. Inapaswa kuweka mazingira yatakayowafanya vijana waone kilimo kina faida, kina heshima na kina uwezo wa kuwapatia maisha bora.
1. Serikali ianzishe mpango maalumu wa kuwaandaa vijana kwenye kilimo
Serikali inaweza kuanzisha mpango wa kitaifa wa kuwaandaa vijana wanaomaliza shule na vyuo kuingia kwenye kilimo cha kisasa.
Mpango huo unaweza kujumuisha:
●Mafunzo ya vitendo ya kilimo.
●Mafunzo ya ujasiriamali.
●Upatikanaji wa maeneo ya kilimo.
●Kuunganishwa na masoko.
●Mafunzo ya matumizi ya teknolojia.
Vijana wengi hawashindwi kuingia kwenye kilimo kwa sababu hawataki, bali kwa sababu hawana maarifa, mtaji, ardhi au uhakika wa soko.
2. Kutoa ardhi kwa vijana wanaotaka kujiajiri kupitia kilimo
Changamoto kubwa kwa vijana wengi ni ukosefu wa maeneo ya kufanyia kilimo.
Serikali kwa kushirikiana na halmashauri inaweza kutenga maeneo maalumu ya kilimo kwa vijana na vikundi vya vijana.
Maeneo hayo yanaweza kuwa na:
●Miundombinu ya umwagiliaji.
●Barabara za kusafirisha mazao.
●Vituo vya kuhifadhi mazao.
●Huduma za ugani.
Hatua hii itasaidia vijana kuanza uzalishaji bila kutumia muda mwingi kutafuta maeneo.
3. Kuwekeza katika kilimo cha umwagiliaji
Kutegemea mvua pekee ni moja ya sababu zinazofanya wakulima wengi kutokuwa na uhakika wa uzalishaji.
Serikali inapaswa kuongeza uwekezaji katika:
●Mabwawa.
●Mifumo ya umwagiliaji.
●Visima vya maji.
●Teknolojia za kuhifadhi maji.
Kilimo cha umwagiliaji kitawawezesha vijana kulima mwaka mzima na kupata kipato cha uhakika.
4. Kuimarisha upatikanaji wa mitaji kwa wakulima vijana
Moja ya vikwazo vikubwa katika kilimo ni ukosefu wa fedha za kuanzia.
Serikali inaweza kushirikiana na taasisi za fedha kuanzisha mikopo yenye masharti nafuu kwa vijana wanaoingia kwenye kilimo.
Mikopo hiyo inaweza kusaidia katika:
●Kununua mbegu.
●Kununua pembejeo.
●Kununua mashine.
●Kujenga mabanda ya mifugo.
●Kuanzisha viwanda vidogo vya usindikaji.
Ni muhimu mikopo hiyo iambatane na elimu ya usimamizi wa fedha ili kusaidia vijana kuitumia vizuri.
5. Kuhakikisha wakulima wanapata masoko ya uhakika
Tatizo kubwa linalowakatisha tamaa wakulima wengi ni kukosa masoko au kuuza mazao kwa bei ndogo.
Serikali inapaswa:
●Kuimarisha vyama vya ushirika vya wakulima.
●Kuweka mifumo bora ya taarifa za masoko.
●Kukuza masoko ya ndani na nje ya nchi.
●Kuhamasisha viwanda ●kununua mazao ya ndani.
Mkulima akijua kuwa mazao yake yana soko na bei nzuri, ataona kilimo ni biashara yenye faida.
6. Kuongeza matumizi ya teknolojia katika kilimo
Kilimo cha kisasa hakiwezi kutegemea nguvu za binadamu pekee.
Serikali inapaswa kuhamasisha matumizi ya:
Matrekta na mashine za kisasa.
Teknolojia za kuhifadhi maji.
Mbegu bora.
Programu za kidijitali za masoko.
Teknolojia za kutabiri hali ya hewa.
Teknolojia itasaidia kuongeza uzalishaji na kufanya vijana wengi kuvutiwa na kilimo.
7. Kuongeza heshima ya mkulima katika jamii
Moja ya changamoto kubwa ni mtazamo kwamba mkulima ni mtu wa kawaida asiye na elimu.
Mtazamo huu lazima ubadilishwe.
Serikali, vyombo vya habari na taasisi za elimu vinapaswa kuonyesha mifano ya wakulima waliofanikiwa.
Jamii inapaswa kuelewa kwamba:
●Mkulima ni mfanyabiashara.
●Mkulima ni mzalishaji wa uchumi.
●Mkulima anatoa huduma muhimu kwa taifa.
●Kilimo ni taaluma inayohitaji maarifa.
Changamoto Zinazoweza Kukwamisha Kilimo Kuwa Suluhisho la Ajira na Namna ya Kuzitatua
1. Changamoto ya mabadiliko ya tabianchi
Mabadiliko ya hali ya hewa yamekuwa yakisababisha ukame, mafuriko na kupungua kwa uzalishaji.
Suluhisho:
Kuongeza kilimo cha umwagiliaji.
Kutumia mbegu zinazostahimili ukame.
Kutoa elimu ya kilimo kinachozingatia mazingira.
2. Changamoto ya ukosefu wa elimu ya kilimo kwa vijana
Baadhi ya vijana wanaingia kwenye kilimo bila maarifa ya kutosha na hivyo kupata hasara.
Suluhisho:
●Kuongeza mafunzo ya kilimo mashuleni.
●Kuimarisha maafisa ugani.
●Kuanzisha vituo vya mafunzo ya vitendo kwa vijana.
3. Changamoto ya ukosefu wa mitaji
Vijana wengi wana mawazo mazuri lakini hawana fedha za kuanzisha miradi.
Suluhisho:
Mikopo nafuu.
Mfuko maalumu wa vijana wa kilimo.
Ushirikiano kati ya serikali na sekta binafsi.
4. Changamoto ya masoko
Mkulima anapozalisha bila kujua atauza wapi anaweza kupata hasara.
Suluhisho:
●Kuunganisha wakulima na wanunuzi.
●Kujenga maghala ya kuhifadhi mazao.
●Kukuza usindikaji wa mazao.
Mapendekezo Mahususi kwa Serikali
Kwa kuzingatia umuhimu wa kilimo katika kutatua changamoto ya ajira, Serikali inapendekezwa kufanya yafuatayo:
Kwanza: Kubadili sera ya elimu
Mfumo wa elimu uzalishe vijana wenye uwezo wa kujiajiri, siyo vijana wanaosubiri ajira pekee.
Pili: Kuanzisha programu ya "Kijana na Kilimo"
Programu hii iwalenge vijana wanaomaliza shule na vyuo kwa kuwapatia mafunzo, ardhi, mitaji na masoko.
Tatu: Kuunganisha elimu na uzalishaji
Vyuo na shule ziwe na miradi ya kilimo ambayo wanafunzi watajifunza kwa vitendo.
Nne: Kuongeza uwekezaji kwenye miundombinu ya kilimo
Barabara za vijijini, umeme, maji na maghala ni muhimu katika kukuza kilimo.
Tano: Kukuza ushirikiano kati ya Serikali na sekta binafsi
Makampuni binafsi yanaweza kusaidia katika teknolojia, masoko na uwekezaji.
Hitimisho
Tanzania haiwezi kutatua tatizo la ukosefu wa ajira kwa kutegemea ajira za serikali na makampuni pekee. Idadi ya vijana wanaoingia katika soko la ajira ni kubwa kuliko uwezo wa sekta hizo kuajiri.
Suluhisho la kudumu linahitaji taifa kujenga kizazi cha vijana wanaoona fursa katika uzalishaji na ujasiriamali. Kilimo ni eneo lenye uwezo mkubwa wa kubadilisha maisha ya Watanzania kwa sababu kinagusa kila sehemu ya uchumi.
Kilimo kinaweza kuwa chanzo cha ajira kwa mamilioni ya watu kupitia uzalishaji, usindikaji, biashara, teknolojia, usafirishaji na masoko.
Serikali inapaswa kuanza mapema kuwaandaa watoto na vijana kisaikolojia kwamba kumaliza shule au chuo si mwisho wa kusubiri ajira, bali ni mwanzo wa kutumia elimu yao kutatua changamoto za jamii na kujenga maisha yao.
Mkulima wa Tanzania wa kizazi kipya anapaswa kuwa mtu mwenye elimu, teknolojia, ubunifu na uwezo wa kuendesha biashara kubwa. Tukifanikiwa kubadili mtazamo huu, kilimo hakitakuwa tu njia ya kupata chakula, bali kitakuwa injini ya ajira, ukuaji wa uchumi na maendeleo ya taifa.
Utangulizi
Tatizo la ukosefu wa ajira limeendelea kuwa moja ya changamoto kubwa zinazolikabili taifa la Tanzania, hasa kutokana na ongezeko la idadi ya vijana wanaomaliza masomo katika ngazi mbalimbali kila mwaka. Kila mwaka maelfu ya vijana wanahitimu kutoka shule, vyuo na taasisi mbalimbali wakiwa na matumaini ya kupata ajira rasmi katika serikali au sekta binafsi. Hata hivyo, uwezo wa sekta hizo kuajiri hauwezi kufikia idadi kubwa ya wahitimu wanaoingia katika soko la ajira kila mwaka.
Hali hii imepelekea baadhi ya vijana kukata tamaa, kushindwa kutumia uwezo wao ipasavyo, na wengine kuingia katika shughuli zisizo rasmi au changamoto mbalimbali za kijamii. Kwa mazingira haya, ni muhimu taifa kubadili mtazamo kuhusu ajira na kuanza kuona fursa zilizopo katika sekta zinazoweza kuwaajiri watu wengi zaidi. Moja ya sekta hizo ni kilimo.
Tanzania ni nchi yenye ardhi kubwa, hali nzuri ya hewa katika maeneo mengi, vyanzo vya maji, na idadi kubwa ya watu wanaoweza kushiriki katika uzalishaji wa mazao mbalimbali. Kilimo kina uwezo mkubwa wa kuwa chanzo kikuu cha ajira, kujenga uchumi wa mtu mmoja mmoja na kuongeza kasi ya maendeleo ya taifa.
Kwa muda mrefu kilimo kimekuwa kikionekana kama shughuli ya watu wasiosoma au watu wa vijijini pekee. Mtazamo huu umekuwa kikwazo kikubwa kwa vijana wengi kuingia katika sekta hii. Ukweli ni kwamba kilimo cha kisasa siyo tena kulima kwa kutumia jembe la mkono pekee, bali ni biashara kubwa inayohitaji elimu, teknolojia, ubunifu, uwekezaji na usimamizi mzuri.
Serikali inapaswa kuanza mkakati wa muda mrefu wa kuandaa kizazi cha vijana kitakachoona kilimo kama taaluma, biashara na njia ya kujiajiri badala ya kusubiri kuajiriwa.
Maana ya Kilimo
Kilimo ni shughuli ya uzalishaji inayohusisha matumizi ya ardhi, maji, teknolojia, maarifa na rasilimali nyingine ili kuzalisha mazao ya mimea na mifugo kwa ajili ya chakula, biashara na matumizi mengine ya kiuchumi.
Kilimo kinajumuisha uzalishaji wa mazao kama mahindi, mpunga, ngano, kahawa, chai, pamba, alizeti, matunda, mboga mboga na mazao mengine mbalimbali. Pia kinahusisha ufugaji wa wanyama kama ng’ombe, mbuzi, kondoo, kuku, samaki na shughuli nyingine zinazohusiana na uzalishaji wa chakula.
Katika dunia ya sasa, kilimo hakipaswi kueleweka kama kuchimba ardhi pekee, bali ni mnyororo mkubwa wa biashara unaojumuisha:
•Uzalishaji wa mbegu bora.
•Uuzaji wa pembejeo za kilimo.
•Utafiti wa kilimo.
•Matumizi ya teknolojia za kisasa.
•Usindikaji wa mazao.
•Usafirishaji.
•Ufungashaji wa bidhaa.
•Masoko ya ndani na nje ya nchi.
•Huduma za kifedha kwa wakulima.
Kwa maana hiyo, mtu anaweza kuajiriwa au kujiajiri katika sekta ya kilimo hata kama yeye si mkulima anayelima shambani moja kwa moja.
Namna Kilimo Kinavyoweza Kutoa Ajira kwa Watanzania Wengi
1. Kilimo cha uzalishaji wa mazao
Njia ya kwanza ambayo kilimo kinaweza kutoa ajira ni kupitia uzalishaji wa mazao mbalimbali. Tanzania ina mahitaji makubwa ya chakula ndani ya nchi na pia ina nafasi ya kuuza mazao nje ya nchi.
Vijana wengi wanaweza kujiajiri katika uzalishaji wa:
Mazao ya chakula kama mahindi, mpunga, mihogo na viazi.
Mazao ya biashara kama kahawa, chai, korosho na pamba.
Mazao ya bustani kama matunda na mboga mboga.
Kilimo cha kibiashara kinaweza kumpa kijana kipato kikubwa kuliko baadhi ya ajira za kawaida ikiwa kitaendeshwa kwa maarifa na mipango sahihi.
Mfano, kijana mwenye shamba dogo anaweza kuanza na uzalishaji wa mboga za kisasa, matunda au ufugaji mdogo na kukua hatua kwa hatua kuwa mjasiriamali mkubwa wa kilimo.
2. Ajira kupitia usindikaji wa mazao
Tatizo kubwa la kilimo Tanzania limekuwa kuuza mazao ghafi bila kuongeza thamani. Hali hii husababisha wakulima kupata kipato kidogo.
Serikali inapaswa kuwekeza zaidi katika viwanda vya usindikaji ili kuunda ajira kwa vijana.
Mfano:
•Alizeti inaweza kutengeneza mafuta ya kupikia.
•Matunda yanaweza kutengeneza juisi.
•Nafaka zinaweza kusindikwa kuwa unga.
•Maziwa yanaweza kutengeneza bidhaa mbalimbali.
•Kahawa inaweza kuchakatwa na kuuzwa ikiwa na thamani kubwa zaidi.
Viwanda hivi vitahitaji wafanyakazi wengi katika uzalishaji, ufundi, uendeshaji wa mashine, usimamizi na masoko.
3. Ajira katika biashara ya pembejeo za kilimo
Kilimo kinahitaji huduma mbalimbali ambazo zinaweza kuwa chanzo cha ajira.
Vijana wanaweza kuanzisha biashara za:
•Mbegu bora.
•Mbolea.
•Dawa za mimea.
•Vifaa vya kilimo.
•Mashine za kilimo.
Badala ya kila kijana kusubiri ajira ofisini, anaweza kuwa mtoa huduma kwa wakulima wengine na kujenga biashara yenye faida.
4. Kilimo na teknolojia
Teknolojia imebadilisha kilimo katika nchi nyingi duniani. Tanzania inaweza kutumia vijana wenye elimu ya sayansi na teknolojia kuendeleza kilimo cha kisasa.
Ajira zinaweza kupatikana katika maeneo kama:
•Matumizi ya mifumo ya kidijitali kuwaunganisha wakulima na masoko.
•Utafiti wa mbegu bora.
Matumizi ya ndege zisizo na rubani (drones) kufuatilia mashamba.
•Ushauri wa kitaalamu kwa wakulima.
•Biashara za mtandaoni za kuuza mazao.
Vijana waliohitimu masomo ya sayansi, teknolojia na biashara wana nafasi kubwa katika kuleta mapinduzi haya.
5. Ufugaji kama sehemu ya ajira
Ufugaji ni sehemu muhimu ya kilimo ambayo inaweza kutoa ajira nyingi.
Sekta hii inaweza kuhusisha:
•Ufugaji wa kuku.
•Ufugaji wa ng’ombe wa maziwa.
•Ufugaji wa samaki.
•Ufugaji wa nyuki.
•Ufugaji wa mbuzi na kondoo.
Kwa mfano, ufugaji wa kuku unaweza kuanza kwa kiwango kidogo lakini ukakua na kuwa biashara kubwa inayotoa ajira kwa watu wengine.
Faida za Kilimo kwa Ngazi ya Mtu Binafsi (Individual)
Kilimo kina faida kubwa kwa mtu mmoja mmoja endapo kitaendeshwa kwa mtazamo wa biashara na siyo kama shughuli ya kawaida ya kujikimu. Serikali inapaswa kuwasaidia wananchi kubadili fikra kwamba kilimo ni kazi ya watu wasio na elimu, bali ni eneo lenye nafasi kubwa ya mafanikio kwa watu wenye maarifa na ubunifu.
1. Kilimo huleta chanzo cha uhakika cha kipato
Mtu anayejihusisha na kilimo anaweza kupata kipato cha kudumu kutokana na uzalishaji wa mazao au mifugo. Tofauti na mtazamo kwamba kilimo kinafanyika mara moja kwa mwaka pekee, kilimo cha kisasa kinaweza kumpa mkulima mapato katika vipindi tofauti.
Mfano:
●Mboga mboga zinaweza kuvunwa na kuuzwa kila wiki.
●Kuku wanaweza kutoa mayai kila siku.
●Ufugaji wa maziwa unaweza kutoa kipato cha kila siku.
●Matunda yanaweza kuwa chanzo cha mapato kwa misimu tofauti.
Hivyo, mtu anaweza kujenga maisha yake kupitia kilimo bila kutegemea ajira rasmi.
2. Kilimo hujenga uwezo wa kujiajiri na kuajiri wengine
Faida kubwa ya kilimo ni kwamba mtu haishii kujiajiri yeye mwenyewe pekee, bali anaweza kuwa mwajiri wa wengine.
Mfano, kijana anayeanza na shamba dogo anaweza kukua na kuhitaji:
●Wafanyakazi wa shambani.
●Wataalamu wa kilimo.
●Wasafirishaji wa mazao.
●Wauzaji wa bidhaa zake.
Kwa hiyo, mkulima mmoja aliyefanikiwa anaweza kusaidia familia nyingi kupata kipato.
3. Kilimo huongeza uhuru wa kiuchumi
Mtu mwenye shughuli ya kilimo huwa na uwezo mkubwa wa kujitegemea kiuchumi. Anaweza kuzalisha chakula chake, kuuza ziada na kutumia mapato yake kuwekeza katika maeneo mengine.
Kwa mfano, mkulima anaweza kutumia faida ya kilimo:
●Kulipia elimu ya watoto wake.
●Kujenga nyumba.
●Kuanzisha biashara nyingine.
●Kuwekeza katika teknolojia ya kilimo.
●Kuboresha maisha ya familia yake.
●Hii inasaidia kupunguza utegemezi kwa ndugu, serikali au wafadhili.
4. Kilimo huongeza afya na usalama wa chakula kwa familia
Familia inayojihusisha na kilimo ina nafasi kubwa ya kupata chakula bora na salama. Badala ya kutumia fedha nyingi kununua kila kitu sokoni, familia inaweza kuzalisha baadhi ya mahitaji yake.
Pia kilimo cha mazao mbalimbali huwezesha familia kupata lishe bora kupitia matumizi ya mboga, matunda, nafaka na bidhaa za mifugo.
5. Kilimo hujenga ujuzi na ubunifu
Kilimo cha kisasa kinahitaji mtu kujifunza kila siku kuhusu:
Teknolojia mpya.
Masoko.
Usimamizi wa fedha.
Utabiri wa hali ya hewa.
Mbinu bora za uzalishaji.
Kwa hiyo, kijana anayejihusisha na kilimo huendelea kuongeza maarifa na kuwa mtaalamu katika eneo lake.
Faida za Kilimo kwa Ngazi ya Taifa
Kilimo siyo tu suluhisho la mtu mmoja mmoja, bali ni nguzo muhimu ya maendeleo ya taifa.
1. Kuongeza ajira kwa wananchi wengi
Tanzania ina idadi kubwa ya vijana ambao wanahitaji fursa za kiuchumi. Sekta ya kilimo ina uwezo mkubwa wa kuwashirikisha vijana wengi zaidi kuliko baadhi ya sekta nyingine.
Kwa kuwekeza katika kilimo:
Vijana watapata ajira.
Watu wa vijijini watapata kipato.
Uhamiaji wa vijana kwenda mijini kwa kutafuta kazi utapungua.
2. Kuongeza uzalishaji wa chakula nchini
Taifa lenye kilimo imara huwa na usalama wa chakula. Wananchi wanapozalisha chakula cha kutosha, serikali inapunguza gharama za kuagiza chakula kutoka nje.
Kilimo bora kinaweza kuhakikisha Tanzania inakuwa na uwezo wa:
●Kujitosheleza kwa chakula.
●Kuuza ziada kwa nchi nyingine.
●Kupunguza athari za njaa.
3. Kuongeza mapato ya taifa
Kilimo kina mchango mkubwa katika uchumi wa nchi kupitia:
Kodi mbalimbali.
●Mauzo ya nje.
●Biashara zinazohusiana na kilimo.
●Ukuaji wa viwanda vya ndani.
●Kadri kilimo kinavyokua, ndivyo mzunguko wa fedha unavyoongezeka katika jamii.
4. Kukuza viwanda vya ndani
Kilimo na viwanda vina uhusiano mkubwa. Viwanda vingi vinahitaji malighafi kutoka kwenye kilimo.
Mfano:
●Viwanda vya mafuta vinahitaji alizeti.
●Viwanda vya nguo vinahitaji pamba.
●Viwanda vya vyakula vinahitaji nafaka.
●Viwanda vya vinywaji vinahitaji matunda.
Kwa hiyo, kuendeleza kilimo ni kuandaa msingi wa maendeleo ya viwanda.
5. Kupunguza umasikini vijijini
Wananchi wengi Tanzania wanaishi maeneo ya vijijini ambako kilimo ndiyo shughuli yao kuu. Ikiwa kilimo kitawezeshwa kwa teknolojia, masoko na mitaji, maisha ya wananchi hao yanaweza kubadilika kwa kiwango kikubwa.
Mkulima mwenye kipato kizuri ataweza:
●Kuelimisha watoto wake.
●Kuboresha makazi yake.
●Kupata huduma bora za afya.
●Kushiriki kikamilifu katika uchumi.
Namna Serikali Inavyoweza Kuwaandaa Wanafunzi Kisaikolojia Kuona Kilimo Kama Ajira Baada ya Kuhitimu
Moja ya changamoto kubwa Tanzania ni mfumo wa elimu ambao kwa muda mrefu umewafanya wanafunzi wengi kuamini kuwa mafanikio yanapatikana pale tu wanapopata ajira ya ofisini.
Ni muhimu Serikali ibadilishe mtazamo huu kuanzia shule za msingi hadi vyuo.
1. Kuweka elimu ya ujasiriamali wa kilimo mashuleni
Wanafunzi wanapaswa kufundishwa kwamba kilimo ni biashara na siyo adhabu.
Masomo yanaweza kujumuisha:
●Misingi ya biashara ya kilimo.
●Namna ya kuanzisha shamba.
●Usimamizi wa fedha.
●Masoko ya mazao.
●Matumizi ya teknolojia.
●Mwanafunzi anapaswa kumaliza shule akiwa anaona kilimo kama moja ya njia halali za kujenga maisha.
2. Kuanzisha mashamba ya mfano katika shule
Kila shule inaweza kuwa na bustani au shamba la mafunzo ambapo wanafunzi watajifunza kwa vitendo.
Kupitia mashamba hayo wanafunzi wataweza kujifunza:
●Kupanda mazao.
●Kutunza mimea.
●Ufugaji mdogo.
●Uuzaji wa bidhaa.
Hii itasaidia kuondoa dhana kwamba kilimo ni kazi ya watu wasiosoma.
3. Kuwaleta wakulima na wajasiriamali wa kilimo mashuleni
Serikali inaweza kuandaa programu ambapo wakulima waliofanikiwa wanatembelea shule na kueleza uzoefu wao.
Wanafunzi wakiona watu waliopata mafanikio kupitia kilimo wataanza kubadilisha fikra zao.
4. Kubadili mfumo wa ushauri wa taaluma (career guidance)
Walimu na washauri wa taaluma wanapaswa kuwaambia wanafunzi kuwa baada ya masomo wanaweza kuwa:
●Wataalamu wa kilimo.
●Wajasiriamali wa kilimo.
●Wawekezaji wa kilimo.
●Wataalamu wa teknolojia za kilimo.
Si kila mwanafunzi lazima awe mfanyakazi wa serikali au kampuni.
Hatua Ambazo Serikali Inapaswa Kuchukua Ili Kilimo Kiwe Chanzo Kikuu cha Ajira kwa Vijana
Ili kilimo kiwe suluhisho la kweli la ukosefu wa ajira nchini Tanzania, Serikali haiwezi kuishia kutoa kauli za kuhamasisha vijana kuingia kwenye kilimo pekee. Inapaswa kuweka mazingira yatakayowafanya vijana waone kilimo kina faida, kina heshima na kina uwezo wa kuwapatia maisha bora.
1. Serikali ianzishe mpango maalumu wa kuwaandaa vijana kwenye kilimo
Serikali inaweza kuanzisha mpango wa kitaifa wa kuwaandaa vijana wanaomaliza shule na vyuo kuingia kwenye kilimo cha kisasa.
Mpango huo unaweza kujumuisha:
●Mafunzo ya vitendo ya kilimo.
●Mafunzo ya ujasiriamali.
●Upatikanaji wa maeneo ya kilimo.
●Kuunganishwa na masoko.
●Mafunzo ya matumizi ya teknolojia.
Vijana wengi hawashindwi kuingia kwenye kilimo kwa sababu hawataki, bali kwa sababu hawana maarifa, mtaji, ardhi au uhakika wa soko.
2. Kutoa ardhi kwa vijana wanaotaka kujiajiri kupitia kilimo
Changamoto kubwa kwa vijana wengi ni ukosefu wa maeneo ya kufanyia kilimo.
Serikali kwa kushirikiana na halmashauri inaweza kutenga maeneo maalumu ya kilimo kwa vijana na vikundi vya vijana.
Maeneo hayo yanaweza kuwa na:
●Miundombinu ya umwagiliaji.
●Barabara za kusafirisha mazao.
●Vituo vya kuhifadhi mazao.
●Huduma za ugani.
Hatua hii itasaidia vijana kuanza uzalishaji bila kutumia muda mwingi kutafuta maeneo.
3. Kuwekeza katika kilimo cha umwagiliaji
Kutegemea mvua pekee ni moja ya sababu zinazofanya wakulima wengi kutokuwa na uhakika wa uzalishaji.
Serikali inapaswa kuongeza uwekezaji katika:
●Mabwawa.
●Mifumo ya umwagiliaji.
●Visima vya maji.
●Teknolojia za kuhifadhi maji.
Kilimo cha umwagiliaji kitawawezesha vijana kulima mwaka mzima na kupata kipato cha uhakika.
4. Kuimarisha upatikanaji wa mitaji kwa wakulima vijana
Moja ya vikwazo vikubwa katika kilimo ni ukosefu wa fedha za kuanzia.
Serikali inaweza kushirikiana na taasisi za fedha kuanzisha mikopo yenye masharti nafuu kwa vijana wanaoingia kwenye kilimo.
Mikopo hiyo inaweza kusaidia katika:
●Kununua mbegu.
●Kununua pembejeo.
●Kununua mashine.
●Kujenga mabanda ya mifugo.
●Kuanzisha viwanda vidogo vya usindikaji.
Ni muhimu mikopo hiyo iambatane na elimu ya usimamizi wa fedha ili kusaidia vijana kuitumia vizuri.
5. Kuhakikisha wakulima wanapata masoko ya uhakika
Tatizo kubwa linalowakatisha tamaa wakulima wengi ni kukosa masoko au kuuza mazao kwa bei ndogo.
Serikali inapaswa:
●Kuimarisha vyama vya ushirika vya wakulima.
●Kuweka mifumo bora ya taarifa za masoko.
●Kukuza masoko ya ndani na nje ya nchi.
●Kuhamasisha viwanda ●kununua mazao ya ndani.
Mkulima akijua kuwa mazao yake yana soko na bei nzuri, ataona kilimo ni biashara yenye faida.
6. Kuongeza matumizi ya teknolojia katika kilimo
Kilimo cha kisasa hakiwezi kutegemea nguvu za binadamu pekee.
Serikali inapaswa kuhamasisha matumizi ya:
Matrekta na mashine za kisasa.
Teknolojia za kuhifadhi maji.
Mbegu bora.
Programu za kidijitali za masoko.
Teknolojia za kutabiri hali ya hewa.
Teknolojia itasaidia kuongeza uzalishaji na kufanya vijana wengi kuvutiwa na kilimo.
7. Kuongeza heshima ya mkulima katika jamii
Moja ya changamoto kubwa ni mtazamo kwamba mkulima ni mtu wa kawaida asiye na elimu.
Mtazamo huu lazima ubadilishwe.
Serikali, vyombo vya habari na taasisi za elimu vinapaswa kuonyesha mifano ya wakulima waliofanikiwa.
Jamii inapaswa kuelewa kwamba:
●Mkulima ni mfanyabiashara.
●Mkulima ni mzalishaji wa uchumi.
●Mkulima anatoa huduma muhimu kwa taifa.
●Kilimo ni taaluma inayohitaji maarifa.
Changamoto Zinazoweza Kukwamisha Kilimo Kuwa Suluhisho la Ajira na Namna ya Kuzitatua
1. Changamoto ya mabadiliko ya tabianchi
Mabadiliko ya hali ya hewa yamekuwa yakisababisha ukame, mafuriko na kupungua kwa uzalishaji.
Suluhisho:
Kuongeza kilimo cha umwagiliaji.
Kutumia mbegu zinazostahimili ukame.
Kutoa elimu ya kilimo kinachozingatia mazingira.
2. Changamoto ya ukosefu wa elimu ya kilimo kwa vijana
Baadhi ya vijana wanaingia kwenye kilimo bila maarifa ya kutosha na hivyo kupata hasara.
Suluhisho:
●Kuongeza mafunzo ya kilimo mashuleni.
●Kuimarisha maafisa ugani.
●Kuanzisha vituo vya mafunzo ya vitendo kwa vijana.
3. Changamoto ya ukosefu wa mitaji
Vijana wengi wana mawazo mazuri lakini hawana fedha za kuanzisha miradi.
Suluhisho:
Mikopo nafuu.
Mfuko maalumu wa vijana wa kilimo.
Ushirikiano kati ya serikali na sekta binafsi.
4. Changamoto ya masoko
Mkulima anapozalisha bila kujua atauza wapi anaweza kupata hasara.
Suluhisho:
●Kuunganisha wakulima na wanunuzi.
●Kujenga maghala ya kuhifadhi mazao.
●Kukuza usindikaji wa mazao.
Mapendekezo Mahususi kwa Serikali
Kwa kuzingatia umuhimu wa kilimo katika kutatua changamoto ya ajira, Serikali inapendekezwa kufanya yafuatayo:
Kwanza: Kubadili sera ya elimu
Mfumo wa elimu uzalishe vijana wenye uwezo wa kujiajiri, siyo vijana wanaosubiri ajira pekee.
Pili: Kuanzisha programu ya "Kijana na Kilimo"
Programu hii iwalenge vijana wanaomaliza shule na vyuo kwa kuwapatia mafunzo, ardhi, mitaji na masoko.
Tatu: Kuunganisha elimu na uzalishaji
Vyuo na shule ziwe na miradi ya kilimo ambayo wanafunzi watajifunza kwa vitendo.
Nne: Kuongeza uwekezaji kwenye miundombinu ya kilimo
Barabara za vijijini, umeme, maji na maghala ni muhimu katika kukuza kilimo.
Tano: Kukuza ushirikiano kati ya Serikali na sekta binafsi
Makampuni binafsi yanaweza kusaidia katika teknolojia, masoko na uwekezaji.
Hitimisho
Tanzania haiwezi kutatua tatizo la ukosefu wa ajira kwa kutegemea ajira za serikali na makampuni pekee. Idadi ya vijana wanaoingia katika soko la ajira ni kubwa kuliko uwezo wa sekta hizo kuajiri.
Suluhisho la kudumu linahitaji taifa kujenga kizazi cha vijana wanaoona fursa katika uzalishaji na ujasiriamali. Kilimo ni eneo lenye uwezo mkubwa wa kubadilisha maisha ya Watanzania kwa sababu kinagusa kila sehemu ya uchumi.
Kilimo kinaweza kuwa chanzo cha ajira kwa mamilioni ya watu kupitia uzalishaji, usindikaji, biashara, teknolojia, usafirishaji na masoko.
Serikali inapaswa kuanza mapema kuwaandaa watoto na vijana kisaikolojia kwamba kumaliza shule au chuo si mwisho wa kusubiri ajira, bali ni mwanzo wa kutumia elimu yao kutatua changamoto za jamii na kujenga maisha yao.
Mkulima wa Tanzania wa kizazi kipya anapaswa kuwa mtu mwenye elimu, teknolojia, ubunifu na uwezo wa kuendesha biashara kubwa. Tukifanikiwa kubadili mtazamo huu, kilimo hakitakuwa tu njia ya kupata chakula, bali kitakuwa injini ya ajira, ukuaji wa uchumi na maendeleo ya taifa.