Jambo la kawaida kwa mataifa tajiri kama USA na URUSI kusikia kauli hii" NDEGE VITA AINA HII ILISTAFISHWA"
Je ndege za aina hii zinauzwa chuma chakavu au huwa wanazipeleka wapi?
Wataalam wa mambo haya naomba nitoeni ushamba
Hili ni swali zuri sana. Mataifa kama Marekani na Urusi yana mfumo maalumu wa kushughulikia ndege ambazo zimefikia kikomo cha muda wake wa kufanya kazi (retirement). Badala ya kuzitupa tu kama chuma chakavu cha kawaida, kuna taratibu kadhaa zinazofuatwa:
1. "The Boneyard" (Makaburi ya Ndege)
Njia maarufu zaidi, hasa kwa Marekani, ni kuzipeleka kwenye maeneo yanayoitwa Boneyards. Maarufu zaidi ni kituo cha AMARG kilichopo jangwa la Arizona.
* Kwa nini Jangwani? Hewa ya jangwani haina unyevu (humidity), hivyo ndege haziwezi kupata kutu (corrosion) kwa haraka.
* Hifadhi: Ndege hupakwa nta maalum kuziba matundu na injini ili zisiharibike, zikihifadhiwa kwa ajili ya dharura ya vita kuu ambapo zinaweza kufufuliwa.
2. Kuchujwa kwa Vipuri (Cannibalization)
Ndege iliyostaafu mara nyingi huwa ni "duka la vipuri" kwa zile zinazoendelea kuruka.
* Mafundi hutoa injini, rada, au vifaa vya ndani ambavyo bado ni vizima na kuvitumia kwenye ndege nyingine za aina hiyo. Hii huokoa mabilioni ya dola badala ya kutengeneza vipuri vipya.
3. Kuuzwa kwa Mataifa Mengine
Mataifa tajiri mara nyingi huwauzia washirika wao ndege walizostafisha.
* Kwa mfano, ndege aina ya F-16 zilizostafishwa na nchi za Ulaya au Marekani mara nyingi huuzwa kwa bei nafuu au kutolewa kama msaada kwa mataifa yenye bajeti ndogo ya kijeshi baada ya kufanyiwa ukarabati (refurbishment).
4. Kugeuzwa Kuwa "Drones" (Target Drones)
Ndege kama F-4 Phantom au F-16 za zamani wakati mwingine huondolewa mifumo ya rubani na kuwekwa mifumo ya kujiendesha.
* Zinatumika kama shabaha (targets) wakati wa kufanya majaribio ya makombora mapya. Yaani, ndege halisi inapigwa kombora angani ili kuona ufanisi wa silaha hiyo.
5. Makumbusho na Maonyesho
Ndege zenye historia kubwa (kama zile zilizoshiriki vita maarufu) hupelekwa kwenye makumbusho ya kijeshi au kuwekwa kama sanamu kwenye milango ya kambi za jeshi (Gate Guardians) kwa ajili ya kumbukumbu na mafunzo.
6. Chuma Chakavu (Scrapping) - Hatua ya Mwisho
Kama ndege imechakaa kiasi kwamba haiwezi kufufuliwa wala vipuri vyake havihitajiki, hapo ndipo huvunjwa.
* Siri za Kijeshi: Kabla ya kuuzwa kama chuma chakavu, mifumo yote ya siri (kama rada za kisasa, mifumo ya mawasiliano, na silaha) lazima iondolewe na kuharibiwa ili teknolojia hiyo isiangukie mikononi mwa maadui.
* Baada ya hapo, mabaki ya alumini na chuma huyeyushwa na kutumika kutengeneza vitu vingine vya kiraia.
Kwa ufupi, ndege ya vita ni mali ya gharama sana, hivyo mataifa haya yanahakikisha yanapata faida hadi tone la mwisho kabla ya kuigeuza kuwa chuma chakavu.
