Utangulizi: Gari lako likifika bandarini, nini hufuata?
Kuagiza gari kutoka nje ya Tanzania ni mchakato unaohitaji maandalizi, nyaraka sahihi na uelewa wa gharama mbalimbali. Watu wengi hufurahia kuona gari lao likifika bandarini, lakini hapo ndipo sehemu muhimu ya mchakato wa kuingiza gari nchini huanza.Gari linapowasili bandarini, si suala la kulichukua tu na kulipeleka nyumbani. Kuna hatua kadhaa zinazohusisha nyaraka za forodha, uhakiki na uthamini wa gari, ukokotoaji wa kodi, malipo, clearance na hatimaye taratibu za usajili.
Kwa mtu ambaye hajawahi kuagiza gari, hatua hizi zinaweza kuonekana ngumu. Lakini ukiielewa hatua kwa hatua, unaweza kujua nini kinachotakiwa, gharama zinazoweza kujitokeza na maeneo ambayo unahitaji kuwa makini.
Katika makala hii tutaangalia kwa lugha rahisi hatua saba kuu zinazohusiana na gari linapowasili bandarini Tanzania, kuanzia gari linapofika hadi hatua ya usajili.
1. GARI LINAWASILI BANDARINI
Hatua ya kwanza ni gari kufika bandarini baada ya kusafirishwa kutoka nchi ya linakotoka.Gari linaweza kusafirishwa kwa meli na kuwasili katika bandari husika. Baada ya kuwasili, taarifa za mzigo na gari huanza kushughulikiwa kulingana na taratibu za bandari, shipping line, forodha na mamlaka nyingine zinazohusika.
Kwa wakati huu, jambo muhimu ni kuhakikisha taarifa za gari zinaendana na nyaraka zilizotumika wakati wa kuagiza.
Miongoni mwa taarifa zinazoweza kuhitajika ni:
- Chassis/VIN number
- Model ya gari
- Engine number, pale inapohitajika
- Mwaka wa kutengenezwa
- Nyaraka za usafirishaji
- Invoice au ushahidi wa thamani ya gari
- Bill of Lading
- Nyaraka nyingine zinazohusiana na uagizaji
2. CUSTOMS DOCUMENTATION — NYARAKA ZA FORODHA
Baada ya gari kufika, nyaraka zake zinapaswa kuwasilishwa na kushughulikiwa katika mchakato wa customs clearance.Nyaraka ni sehemu muhimu sana ya mchakato kwa sababu taarifa zilizopo kwenye nyaraka zinaweza kutumika katika kuthibitisha taarifa za gari na kuandaa assessment ya kodi.
Nyaraka zinazohusiana na gari zinaweza kutofautiana kulingana na aina ya gari, nchi linakotoka na taratibu zinazotumika.
Kwa mfano, unaweza kuhitajika kuwa na:
- Commercial invoice
- Bill of Lading
- Nyaraka za umiliki au purchase documents
- Taarifa za gari
- Nyaraka za usafirishaji
- Nyaraka nyingine zinazohitajika na mamlaka husika.
Kosa dogo kwenye nyaraka linaweza kusababisha kuchelewa kwa mchakato au kuhitaji marekebisho kabla ya hatua inayofuata.
3. VEHICLE VALUATION — UTHAMINI WA GARI
Baada ya nyaraka kushughulikiwa, gari linaweza kufanyiwa tathmini kulingana na taratibu za forodha.Vehicle valuation ni hatua muhimu kwa sababu thamani inayotambuliwa kwa madhumuni ya forodha inaweza kuwa na athari kwenye kiasi cha kodi na tozo zinazohusiana na uingizaji wa gari.
Watu wengi hufanya kosa la kudhani kwamba kiasi walicholipa kwa muuzaji ndicho pekee kitakachotumika kuamua gharama zote za kuingiza gari.
Kwa uhalisia, kuna taratibu na kanuni za forodha zinazotumika katika kuamua thamani inayotumika kwenye assessment.
Kwa hiyo, kabla hujaagiza gari, ni muhimu kuelewa kwamba:
Bei ya kununua gari si lazima iwe sawa na gharama ya mwisho ya kulifikisha barabarani Tanzania.
4. TAX ASSESSMENT — UKOKOTOAJI WA KODI
Baada ya taarifa na thamani inayotumika kwenye mchakato wa forodha kubainishwa, hatua inayofuata ni tax assessment.Katika hatua hii, kodi na tozo zinazohusika huamuliwa kulingana na aina ya gari, thamani yake, sifa zake, mwaka wa kutengenezwa na sheria pamoja na taratibu zinazotumika wakati huo.
Hii ndiyo sababu ni muhimu kutokadiria gharama ya kuagiza gari kwa kuangalia bei ya gari pekee.
Kwa mfano:
Umenunua gari kwa TZS 25,000,000.
Hiyo haimaanishi kwamba utatumia TZS 25,000,000 pekee hadi gari liwe tayari kutumika Tanzania.
Unaweza kuwa na gharama nyingine kama:
- Usafirishaji
- Gharama za bandarini
- Customs-related charges
- Kodi na tozo zinazohusika
- Clearing and forwarding
- Storage ikiwa gari litachelewa kuchukuliwa
- Gharama nyingine za usafirishaji
- Gharama za usajili na taratibu nyingine.
5. PAYMENT — MALIPO
Baada ya assessment kukamilika, hatua inayofuata ni malipo ya kiasi kinachotakiwa kulingana na assessment na taratibu husika.Hii ni hatua ambayo mnunuzi anatakiwa kuwa makini sana.
Usifanye malipo kwa mtu binafsi bila kupata uthibitisho wa kile unacholipia.
Unapaswa kuelewa:
- Kiasi kinachotakiwa kulipwa
- Malipo hayo ni ya nini
- Nani anayepokea malipo
- Nyaraka au risiti utakazopata
- Kama kuna gharama nyingine ambazo bado hazijalipwa.
Kuna tofauti kati ya kodi/tozo za serikali na gharama za huduma zinazoweza kutozwa na kampuni, shipping line, agent au mtoa huduma mwingine.
Hivyo, omba breakdown ya gharama.
6. CLEARANCE — GARI KUTOLEWA BANDARINI
Baada ya taratibu muhimu na malipo kukamilika, mchakato wa clearance unaendelea.Clearance ni hatua inayohusisha kukamilisha taratibu zinazohitajika ili gari liweze kutoka bandarini kwa kufuata utaratibu.
Hapa ndipo umuhimu wa clearing and forwarding agent mwenye uzoefu unapoongezeka.
Agent anaweza kusaidia katika:
- Kushughulikia nyaraka
- Kufuatilia mchakato
- Kuwasiliana na wahusika mbalimbali
- Kufuatilia assessment na malipo
- Kushughulikia taratibu za clearance
- Kusaidia kuhakikisha gari linafuata mchakato unaotakiwa.
Kama mmiliki wa gari, unapaswa kujua hatua ambayo gari lako limefikia na gharama zinazohusika.
7. REGISTRATION — USAJILI WA GARI
Baada ya gari kutoka bandarini, bado kuna hatua nyingine muhimu: usajili wa gari.Gari linahitaji kukamilisha taratibu zinazohitajika ili liweze kutambulika na kutumika kihalali barabarani Tanzania.
Usajili unahusisha taratibu na nyaraka zinazohitajika na mamlaka husika.
Ni muhimu kuhakikisha taarifa za gari kwenye nyaraka zinaendana na gari lenyewe.
Baada ya kukamilisha taratibu zinazohitajika, gari linaweza kuendelea na hatua zinazohusiana na usajili na matumizi yake barabarani.
MFANO WA PRACTICAL: JINSI MCHAKATO UNAVYOWEZA KUONEKANA
Tuchukulie mfano wa mtu anayeitwa Juma.Juma anaamua kuagiza SUV kutoka Japan.
Anapata gari analolipenda na analinunua kwa bei anayokubaliana na muuzaji.
Gari linapakiwa kwenye meli na kusafirishwa kuelekea Tanzania.
Baada ya gari kufika bandarini:
Hatua ya 1: Gari linawasili.
Hatua ya 2: Nyaraka zake zinashughulikiwa katika mchakato wa customs.
Hatua ya 3: Taarifa na thamani ya gari vinazingatiwa kwa ajili ya valuation.
Hatua ya 4: Tax assessment inafanyika kulingana na taratibu husika.
Hatua ya 5: Juma analipa kiasi kinachotakiwa pamoja na gharama nyingine zinazohusika.
Hatua ya 6: Clearance inakamilishwa na gari linatolewa bandarini.
Hatua ya 7: Juma anaendelea na taratibu za usajili.
Mfano huu unaonyesha kwa nini ni muhimu kuwa na fedha za kutosha si kwa ajili ya kununua gari pekee, bali pia kwa ajili ya gharama zinazohusiana na kulifikisha gari kwenye matumizi halali Tanzania.
NI NYARAKA GANI UNATAKIWA KUWA NAZO?
Mahitaji yanaweza kutofautiana kulingana na aina ya gari na mazingira ya uagizaji, lakini kwa ujumla ni muhimu kuwa na nyaraka zinazothibitisha:- Ununuzi wa gari.
- Thamani ya gari.
- Usafirishaji wa gari.
- Taarifa za gari.
- Umiliki wa gari.
- Taarifa za shipping.
- Nyaraka zinazohitajika katika customs clearance.
- Nyaraka nyingine zinazoombwa na mamlaka husika.
HATARI NA GHARAMA UNAZOPASWA KUZINGATIA
Kuagiza gari kunaweza kuwa na faida, lakini pia kuna hatari na gharama ambazo mnunuzi anapaswa kuzijua.1. Kuchelewa kwa clearance
Gari likikaa bandarini au katika eneo linalotoza storage kwa muda mrefu, gharama zinaweza kuongezeka.2. Makosa ya nyaraka
Taarifa zisizo sahihi au nyaraka zisizokamilika zinaweza kuchelewesha mchakato.3. Gharama zisizotarajiwa
Gharama za mwisho zinaweza kuwa kubwa kuliko ulivyokadiria ikiwa hukufanya budget kamili.4. Mabadiliko ya taratibu
Sheria, viwango vya kodi, tozo na taratibu zinaweza kubadilika. Kwa hiyo, usitegemee taarifa ya zamani pekee.5. Kutumia mtu asiyeaminika
Kutoa nyaraka au fedha kwa mtu ambaye huna uhakika naye kunaweza kukuweka kwenye hatari ya kupoteza fedha au kuchelewesha mchakato.6. Kukosa fedha za clearance
Hili ni tatizo kubwa kwa baadhi ya waagizaji. Unaweza kuwa umenunua gari lakini ukashindwa kulikamilisha bandarini kwa sababu hujaandaa fedha za kodi na gharama nyingine.JE, UNAWEZA KUPATA FEDHA ZA KULIPIA IMPORT DUTY?
Kwa mtu ambaye ameshaagiza gari lakini anahitaji fedha za kukamilisha gharama za import duty na clearance, kuna taasisi au watoa huduma wa kifedha ambao wanaweza kuwa na bidhaa za financing kulingana na sifa, masharti na uwezo wa mwombaji.Hata hivyo, si kila mtu anastahili mkopo, na si kila gharama ya bandarini inaweza kufadhiliwa.
Kabla ya kuomba financing, ni muhimu kuelewa:
- Kiasi unachohitaji.
- Kiasi utakachorejesha.
- Riba na gharama nyingine.
- Muda wa marejesho.
- Masharti ya mkopeshaji.
- Nyaraka zinazohitajika.
- Kama gari na mchakato wako unakidhi masharti ya bidhaa hiyo.
HITIMISHO: USIAGIZE GARI BILA KUJUA HATUA ZAKE
Mchakato wa gari kuingia Tanzania hauishii kwenye kununua gari na kulisafirisha.Kuanzia gari linapowasili bandarini, kuna mfululizo wa hatua muhimu:
1. Vehicle arrives
↓
2. Customs documentation
↓
3. Vehicle valuation
↓
4. Tax assessment
↓
5. Payment
↓
6. Clearance
↓
7. Registration
Kuelewa hatua hizi kunakusaidia kupanga fedha, kuandaa nyaraka mapema, kupunguza ucheleweshaji na kufanya maamuzi bora.
Jambo muhimu zaidi ni kuhesabu gharama ya gari kutoka mwanzo hadi mwisho, badala ya kuangalia bei ya kununua gari pekee.
Kama unatarajia kuagiza gari Tanzania, anza kwa kupata taarifa sahihi kuhusu gharama, nyaraka, kodi, clearance na usajili kabla ya kufanya uamuzi wa mwisho.
Usikimbilie kuagiza. Elewa mchakato kwanza. Panga bajeti. Andaa nyaraka. Kisha chukua hatua kwa uelewa.
Unahitaji msaada wa kuelewa mchakato wa import duty au financing?
Kama una gari linalokuja Tanzania na unahitaji kuelewa zaidi kuhusu import duty, clearance au chaguo za financing, unaweza kuwasiliana na mtaalamu wa huduma husika kwa maelezo ya masharti, gharama na mchakato wa maombi.WhatsApp: 0686153806
Maelezo ya kodi, tozo, valuation na taratibu yanaweza kubadilika kulingana na sheria na kanuni zinazotumika wakati husika. Hakikisha unathibitisha kiasi na mahitaji ya sasa kutoka mamlaka husika au mtoa huduma aliyeidhinishwa kabla ya kufanya malipo.