Kenya imepata nafasi ya kuendelea kuwakilishwa katika Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ) baada ya Profesa Phoebe Okowa kuchaguliwa tena kuwa Jaji wa Mahakama hiyo kwa muhula kamili wa miaka 9, kuanzia Februari 2027 hadi Februari 2036.
Okowa amepata kura 183 katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (UN General Assembly) na kura 13 katika Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa (UN Security Council), na hivyo kutimiza masharti ya kupata wingi wa kura katika vyombo vyote viwili. Ushindi huo ulifuatia mchakato wa upigaji kura uliopitia duru kadhaa kutokana na ushindani mkali wa nafasi hizo.
Uchaguzi huo unafuatia Okowa kuhudumu katika Mahakama hiyo tangu Novemba 2025, alipochaguliwa kujaza nafasi iliyoachwa wazi baada ya Jaji Abdulqawi Ahmed Yusuf wa Somalia kujiuzulu. Wakati huo, alipewa jukumu la kumalizia kipindi cha muhula wa Abdulgawi, kilichotarajiwa kukamilika Februari 2027. Uchaguzi wa sasa unampa nafasi ya kuhudumu kwa muhula mpya kamili.
Profesa Okowa ni mtaalamu wa sheria za kimataifa na mhadhiri wa sheria katika Chuo Kikuu cha Queen Mary cha London. Ana uzoefu wa zaidi ya miongo mitatu katika taaluma ya sheria, utafiti, ushauri wa kisheria na masuala yanayohusu migogoro ya kimataifa. Pia amewahi kuhudumu katika Tume ya Sheria za Kimataifa ya Umoja wa Mataifa na Mahakama ya Kudumu ya Usuluhishi (Permanent Court of Arbitration).
Mahakama ya Kimataifa ya Haki yenye makao yake The Hague, Uholanzi, ndiyo chombo kikuu cha Mahakama cha Umoja wa Mataifa. Kazi yake kuu ni kusikiliza na kutoa maamuzi kuhusu migogoro ya kisheria kati ya mataifa, pamoja na kutoa maoni ya ushauri kuhusu masuala ya sheria za kimataifa yanayopelekwa kwake na taasisi zilizoidhinishwa za Umoja wa Mataifa.
Elewa ICJ sio ICC.
Ni muhimu kutofautisha ICJ na Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC): ICJ hushughulikia migogoro kati ya mataifa, ilhali ICC hushughulikia wajibu wa watu binafsi kuhusu uhalifu mkubwa wa kimataifa.
Uchaguzi wa Okowa unafuatia kampeni ya kidiplomasia ya Kenya iliyohusisha mawasiliano na mataifa wanachama wa Umoja wa Mataifa kutafuta uungwaji mkono kwa mgombea huyo. Wizara ya Mambo ya Nje ilikuwa imeeleza kuwa juhudi hizo zililenga kuendeleza uwakilishi wa Kenya katika taasisi za kimataifa na kuimarisha nafasi ya wataalamu wa Afrika katika mifumo ya kimataifa ya haki.
Kwa muhula wake mpya, Okowa ataendelea kushiriki katika kazi za Mahakama hiyo kwa miaka 9 ijayo, katika kipindi ambacho migogoro ya kimataifa na masuala ya tafsiri na utekelezaji wa sheria za kimataifa yanaendelea kupewa uzito katika jukwaa la kimataifa.
Je, uwepo wa wataalamu wa Kenya katika taasisi kama ICJ una nafasi gani katika kuongeza ushawishi wa nchi na Afrika katika maamuzi yanayohusu sheria za kimataifa?
