TBC1 Maktaba Siku ya Kiswahili: Mwalimu Julius Kambarage Nyerere na Kiswahili Lugha ya Kupigania Uhuru wa Tanganyika

TBC1 Maktaba Siku ya Kiswahili: Mwalimu Julius Kambarage Nyerere na Kiswahili Lugha ya Kupigania Uhuru wa Tanganyika

Mohamed Said

JF-Expert Member
Joined
Nov 2, 2008
Posts
23,526
Reaction score
34,057
Leo Maktaba imetembelewa na TBC1 kufanya kipindi kuadhimisha Siku ya Kiswahili Duniani.

Mtangazaji wa TBC1 Hilda Sengoli alitaka tuzungumze mchango wa Kiswahili katika kuwaunganisha Watanganyika kama watu wa taifa moja kupigania uhuru wa Tanganyika.

Nilimfahamisha kuwa Kiswahili kinakwenda na Ushairi na Mwalimu Nyerere Rais wa TANU na kiongozi wa harakati za kupigania uhuru wa Tanganyika alikuwa mshairi wa sifa na TANU haikuwa na upungufu wa washairi.

Niliwataja baadhi ya washairi ndani ya TANU yenyewe nikiianza na Mwalimu kama mshairi, Kaluta Amri Abeid, Saadan Abdu Kandoro, jina lake la ushairi, ''Ustaharaki'' Shaaban Gonga hawa kama nilivyosema walikuwa ndani ya TANU.

Kulikuwa na washairi bingwa nje ya TANU lakini wazalendo na walidhihirisha uzalendo wao katika mashairi waliyotunga ya kuhamasisha umma kusimama kuipigania nchi yao hadi iwe huru mshairi kama Mohamed Selemani.

Mohamed Selemani jina lake la ushairi lilikuwa ''Mtu Chake.''

Mtu chake alikuwa akitunga mashairi ya kuhamasisha uhuru na kuwapiga vijembe Waingereza kiasi alikamatwa lakini serikali ilkashindwa kumsimamisha kizimbani mahakamani pengine kwa kohofia vijembe zaidi katika tungo za washairi katika kumtetea mwenzao.

Kisa cha Mshairi ''Mtu Chake'' kipo katika kitabu cha Abdul Sykes.

Kwa kuwa imesadifu leo kuwa ndiyo ilipoasisiwa TANU nilieleza jinsi TANU ilivyokipigania Kiswahili kuwa lugha ya taifa baada ya Tanganyika kupata uhuru wa wake mwaka wa 1961.

Hakika Kiswahili kilikuwa lugha ya uhuru wa watu wa Tanganyika.


View: https://youtu.be/o-bfKCmDV3A
 
Leo Maktaba imetembelewa na TBC1 kufanya kipindi kuadhimisha Siku ya Kiswahili Duniani.

Mtangazaji wa TBC1 Hilda Sengoli alitaka tuzungumze mchango wa Kiswahili katika kuwaunganisha Watanganyika kama watu wa taifa moja kupigania uhuru wa Tanganyika.

Nilimfahamisha kuwa Kiswahili kinakwenda na Ushairi na Mwalimu Nyerere Rais wa TANU na kiongozi wa harakati za kupigania uhuru wa Tanganyika alikuwa mshairi wa sifa na TANU haikuwa na upungufu wa washairi.

Niliwataja baadhi ya washairi ndani ya TANU yenyewe nikiianza na Mwalimu kama mshairi, Kaluta Amri Abeid, Saadan Abdu Kandoro, jina lake la ushairi, ''Ustaharaki'' Shaaban Gonga hawa kama nilivyosema walikuwa ndani ya TANU.

Kulikuwa na washairi bingwa nje ya TANU lakini wazalendo na walidhihirisha uzalendo wao katika mashairi waliyotunga ya kuhamasisha umma kusimama kuipigania nchi yao hadi iwe huru mshairi kama Mohamed Selemani.

Mohamed Selemani jina lake la ushairi lilikuwa ''Mtu Chake.''

Mtu chake alikuwa akitunga mashairi ya kuhamasisha uhuru na kuwapiga vijembe Waingereza kiasi alikamatwa lakini serikali ilkashindwa kumsimamisha kizimbani mahakamani pengine kwa kohofia vijembe zaidi katika tungo za washairi katika kumtetea mwenzao.

Kisa cha Mshairi ''Mtu Chake'' kipo katika kitabu cha Abdul Sykes.

Kwa kuwa imesadifu leo kuwa ndiyo ilipoasisiwa TANU nilieleza jinsi TANU ilivyokipigania Kiswahili kuwa lugha ya taifa baada ya Tanganyika kupata uhuru wa wake mwaka wa 1961.

Hakika Kiswahili kilikuwa lugha ya uhuru wa watu wa Tanganyika.


View: https://youtu.be/o-bfKCmDV3A

Brother Mohamed, hapo kwenye lafidhi napingana na wewe. Kiswahili fasaha ni lafudhi.

Hiyo lafidhi yaweza kuwa lahaja ya pwani za Kenya.
 
Brother Mohamed, hapo kwenye lafidhi napingana na wewe. Kiswahili fasaha ni lafudhi.

Hiyo lafidhi yaweza kuwa lahaja ya pwani za Kenya.
Gagnija,
Wala hili na mengine mfano wa hili si masuala ya watu kupingana nani yuko sawa kwani inategemea asili ya kwenu ulipotoka.

Mimi nimezaliwa Dar es Salaam nasema Kiswahili cha watu wa pwani.

Yule aliyezaliwa mathalan bara atazungumza Kiswahili tofauti na kinachozungumzwa pwani.

Lakini sote tunaelewana.
 
Gagnija,
Wala hili na mengine mfano wa hili si masuala ya watu kupingana nani yuko sawa kwani inategemea asili ya kwenu ulipotoka.

Mimi nimezaliwa Dar es Salaam nasema Kiswahili cha watu wa pwani.

Yule aliyezaliwa mathalan bara atazungumza Kiswahili tofauti na kinachozungumzwa pwani.

Lakini sote tunaelewana.
Kwenye video yako unamueleza mwanahabari kuwa kijana wako anatumia neno "lafudhi", mwanao hakuzaliwa na kukulia pwani?
 
Kwenye video yako unamueleza mwanahabari kuwa kijana wako anatumia neno "lafudhi", mwanao hakuzaliwa na kukulia pwani?
Gagnija,
Hivyo ndivyo anavyofundishwa Kiswahili shule.
Katika wakati wetu hapakuwa na neno ''lafudhi.''

Lakini kama nilivyosema hapana tatizo kila mtu
anazungumza kama alivyojifunza au kufundishwa.

Leo kuna ''lisaa limoja,'' ''hovyo,'' nk.
Mimi nakua najua ni ''ovyo.''

Mimi nakua najua ni ''upungufu.''
Leo ni ''mapungufu.''

Nakuongezea kitu.
Vitabu vikiwa vingi katika somo moja wanaita ''juzuu.''

Lugha inakwenda na utamaduni wa mzungumzaji.

Wakati wetu ''juzuu'' ilikuwa kwa kitu kimoja pekee -
Juzuu 30 za Qur'an yaani Mashafu nzima.

Leo kitabu chochote cha mkusanyiko kinaitwa ''juzuu.''

Ikiwa umepata kuniona katika video ninavyozungumza
Kiswahili utaona tofauti.

Wanangu wamezaliwa Dar es Salaam lakini si Kariakoo.
Wanazungumza tofauti sana na mimi.

Sikwambii wakisema Kiingereza.
 
Gagnija,
Msome Abdilatif Abdallah bingwa wa Kiswahili:

Baina ya TUZO
na TUNZO*

Bwana Mohamed Swaleh, maneno yote mawili yatumika. Yategemea tu sehemu kuzungumzwako Kiswahili. Kwa mfano, katika lugha za Kiswahili za Pwani ya Kenya, neno la asili ni "tuzo", na kitenzi chake ni "kutuza"; hakukuwako na neno "tunzo" kwa maana hii tuizungumzayo hapa - ingawa siku hizi kuna pia watumiao "tunzo", kwa sababu ya kuathiriwa. Ni kama ule mfano wa neno "taazia" (ambalo ndilo la asili) watu wengine kulitamka na kuliandika "tanzia"; au "suitafahamu" (ambalo ndilo la asili) wengine kulitamka na kuliandika "sintofahamu". Matokeo yake ni kwamba leo watu wana uhuru wa kulitumia neno mojawapo kati ya hayo.

Huko Pwani ya Kenya kuna kitenzi "kutunza" pia (ambacho kina maana mbili tafauti) - kutegemea na jinsi utakavyoitamka hiyo "t" iliyoko kwenye neno hilo. (Katika lugha hizo, kuna namna nne za kuitamka harufu "t", ambazo hubadilisha maana ya neno). Neno "tunza" ukilitamka kwa "t" laini - kwa kuiweka ncha ya ulimi na kuishikamanisha baina ya meno ya mbele ya juu na ya chini - neno hilo litakuwa na maana ya kuhifadhi au kuhakikisha kwamba hicho ukitunzacho hakifikwi na madhara au uharibifu, kwa mfano. Lakini ukiitamka "t" kavu (kwa mfano, kama iliyoko kwenye neno "pita"), basi neno "tunza" litakuwa na maana ya kidonda, au sehemu ya mwili, kuwa na usaha; yaani kutunza usaha. Kama ujuavyo, kwa maana hii ya pili, neno litumikalo katika Kiswahili Sanifu, (kutokana na lugha za Kiswahili za Pwani ya Tanzania - Zanzibar na Bara), ni "kutunga usaha."

Kwa hivyo, kwa lugha za Kiswahili za Pwani ya Kenya, mtu afanyapo jambo zuri na ukalifurahikia, basi utamtuza mtu huyo; humtunzi.

Katika hizo lugha za Kiswahili za Pwani ya Kenya, hiki kitenzi "kutuza" ni ufupisho wa kitenzi "kutuliza" (kwa mfano, kutuza moyo) - ambavyo vyote viwili viko katika hali ya kusababisha. Vitenzi vya asili ni "kutua" au "kutulia" - kwa maana ya kuwa katika hali ya utulivu baada ya kuwa na wasiwasi, wahaka au jaka la moyo, yaani kumakinika; au baada ya kuhangaikahangaika; au baada ya kulifanya jambo likafanyika kisawasawa na watu wakatosheka nalo.

Kama nilivyoeleza, vitenzi "kutuza" na "kutuliza" viko katika hali ya kusababisha. Na nomino/ jina "tuzo" lawa ni ufupisho wa neno "tulizo" kwa maana ya kitu apawacho mtu ili kumtuliza baada ya kufanya jambo fulani zuri na watu wakalifurahikia. Kwa maoni yangu ya kiwanafunzi, hapa ndipo niionapo sababu ya kwa nini katika baadhi ya lugha
za Kiswahili, kwa muktadha huu, maneno yatumiwayo ni "tuzo" na "kutuza", na wala si "tunzo" na "kutunza". Au wewe wasemaje, Bwana Mohamed Swaleh? Nitafurahi sana kupata maoni zaidi, na yaliyo tafauti na haya, ili nifaidike nayo na kuniongeza maarifa.

- Abdilatif Abdalla*
Hamburg, Ujerumani
25 Machi, 2021
 
Gagnija,
Msome Abdilatif Abdallah bingwa wa Kiswahili:

Baina ya TUZO
na TUNZO*
Bila kujali kiswahili kinazungumzwa wapi, kutuza na kutunza ni maneno yenye maana tofauti.

Siku hizi utawasikia watangazaji wakisema hii "nyimbo"...
 
Gagnija,
Wala hili na mengine mfano wa hili si masuala ya watu kupingana nani yuko sawa kwani inategemea asili ya kwenu ulipotoka.
Ndugu zangu wahaya kuahirisha wao husema kuhairisha; kung'ang'ania wanasema kugangania.

Utasema wako sahihi kwa kuwa tu ni wahaya? 😆😆
 
Ndugu zangu wahaya kuahirisha wao husema kuhairisha; kung'ang'ania wanasema kugangania.

Utasema wako sahihi kwa kuwa tu ni wahaya? 😆😆
Gagnija,
Nitakupa mfano ambao unatumika katika matamshi.

Qur'an ina sheria zake katika matamshi unapoisoma.
Dunia nzima wameweza kufuata sheria hizi bila shida ila Wanigeria.

Mara ya kwanza kumsikia Nigeria anasoma Qur'an ilikuwa Ibadan kwenye khitma.

Nilipata mshtuko mkubwa nikamuuliza mwenyeji wangu kama inayosomwa ni Qur'an.

Akanithibitishia.

Niliporudi Tanzania nikawauliza masheikh kuhudu "Kiraa," yaani usomaji wa Qur'an wa Wanigeria.

Nilipewa darsa zima kuhusu tofauti za usomaji na kwa kuhitimisha somo hili nikaelezea kuwa Wanigeria wao peke ya ndiyo waliosamehewa wananisoma Qur'an kama ulimi wao ulivyo kwani wameshindikana.

Sasa Wahaya mimi katika matamshi ya lugha ya Kiswahili nathubutu kusema kuwa hivyo ndivyo walivyo hawawezi kubadilika kama ilivyokuwa kwa Wahausa wa Nigeria.

1752244489927.png

University of Ibadan, Nigeria​
 
Lilikuwa kongamano la wanafunzi?
Gagnija,
Terrorism in East Africa the Tanzanian Experience (Paper Presented at the Conference on Islam, Terrorism and African Development University of Ibadan, Nigeria 8th - 10th February 2006).
 
Gagnija,
Terrorism in East Africa the Tanzanian Experience (Paper Presented at the Conference on Islam, Terrorism and African Development University of Ibadan, Nigeria 8th - 10th February 2006).
Kwenye picha unaonekana kijana chini ya miaka 40.
 
Back
Top Bottom