Manyanza
Platinum Member
- Nov 4, 2010
- 22,269
- 58,563
Wakuu,
Kuna masuala ya kiuchumi yanayopaswa kujadiliwa kwa kina kabla ya Serikali kuamua kuongeza tozo nyingine kwa wananchi. Kauli ya Waziri wa Ujenzi, Eng. Massanja Kadogosa, kuhusu tozo za barabara inapaswa kutufanya tujiulize maswali muhimu: Je, Serikali imeshindwa kuongeza ufanisi katika ukusanyaji wa mapato yaliyopo? Je, kila changamoto ya kifedha lazima itatuliwe kwa kuongeza mzigo kwa mwananchi? Na je, tuna uhakika kuwa fedha zinazokusanywa kupitia tozo zilizopo zinatumika kwa ufanisi unaostahili?
Soma Kadogosa: Tutaanzisha tozo za barabara, watu walipie matumizi yake
Hoja yangu si kwamba barabara hazihitaji fedha za matengenezo. Barabara ni miundombinu muhimu kwa uchumi wetu. Hoja yangu ni kwamba kabla ya kutafuta tozo mpya, Serikali inapaswa kuthibitisha kuwa vyanzo vya mapato vilivyopo vinatumika kikamilifu, vinakusanywa kwa ufanisi na vinadhibitiwa kwa uwazi.
Je, Serikali imesahau kuwa kuna tozo ya mafuta kwa ajili ya barabara?
Kwa mujibu wa taarifa rasmi za Bodi ya Mfuko wa Barabara, chanzo kikuu cha mapato ya Mfuko huo ni tozo ya mafuta (fuel levy). Vyanzo vingine ni pamoja na tozo za magari ya kigeni yanayopita nchini na ada za maegesho.
Hii ina maana kwamba mfumo wa kugharamia matengenezo ya barabara tayari una chanzo muhimu cha mapato kinachohusiana na matumizi ya mafuta.
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara | Bodi ya Mfuko wa Barabara
Kwa hiyo, kabla ya kuanzisha tozo nyingine, tunahitaji majibu ya maswali yafuatayo:
Serikali inakusanya kiasi gani kila mwaka kupitia fuel levy? Kiasi gani kinakusanywa na kuwasilishwa kwenye Mfuko wa Barabara? Fedha hizo zinagawanywa vipi kati ya TANROADS na TARURA? Je, mahitaji ya matengenezo yanazidi mapato yaliyopo, na kwa kiwango gani? Ni hatua gani zimechukuliwa kupunguza upotevu wa fedha na kuongeza thamani ya kila shilingi inayotumika?
Ningependa Waziri wa Ujenzi aeleze kwa uwazi kama tozo inayozungumziwa ni tozo mpya ya matumizi ya barabara, ongezeko la tozo iliyopo, au utaratibu mwingine wa ukusanyaji wa mapato.
Hizi ni hatua tofauti, na wananchi wanastahili kupewa maelezo ya wazi kuhusu msingi wa kisheria, sababu za kiuchumi, kiwango kinachopendekezwa na namna fedha zitakavyotumika.
Gharama za usafirishaji zikiongezeka, mwananchi ndiye atakayelipa
Uchumi wa kawaida unatufundisha kwamba gharama za uzalishaji na usafirishaji zinaweza kuathiri bei za bidhaa.
Ikiwa tozo mpya itaongeza gharama za uendeshaji wa mabasi, malori, magari ya biashara na wasafirishaji wa mazao, kuna uwezekano gharama hizo kuhamishiwa kwa watumiaji wa mwisho.
Matokeo yanaweza kuwa:
Nauli za usafiri kupanda. Gharama za kusafirisha mazao kutoka mashambani kwenda mijini kuongezeka. Bei za bidhaa sokoni kupanda. Wafanyabiashara wadogo kupunguza faida zao au kuongeza bei. Gharama za maisha kuongezeka kwa familia zenye kipato kidogo.
Ni kweli kwamba athari hizi zitategemea aina ya tozo, kiwango chake na namna inavyotekelezwa. Hata hivyo, Serikali inapaswa kufanya tathmini ya athari zake kwa wananchi kabla ya kuipitisha.
Huwezi kuzungumzia maendeleo ya miundombinu bila kuangalia uwezo wa wananchi kuhimili gharama za maisha.
Tanzania inaingiza kiasi gani kutokana na mauzo ya nje?
Hapa ndipo tunapohitaji kuangalia takwimu sahihi badala ya kutegemea taarifa zisizothibitishwa.
Kwa mujibu wa taarifa za Benki Kuu ya Tanzania kuhusu mwaka 2025, mauzo ya nje ya bidhaa yalifikia takribani dola bilioni 10.3, huku mauzo ya bidhaa na huduma yakifikia takribani dola bilioni 17.6.
Dhahabu ilikuwa miongoni mwa vyanzo vikubwa vya mapato ya fedha za kigeni. Sekta ya utalii na usafirishaji wa huduma pia ilichangia mapato muhimu. Takwimu hizi zinaonyesha kwamba Tanzania haipati dola milioni 300 pekee kutokana na mauzo yake yote ya nje.
Hata hivyo, swali muhimu bado lipo: Je, tunapata thamani inayostahili kutokana na rasilimali, mazao na uwezo wetu wa uzalishaji?
Tunahitaji kujua ni kiasi gani kinatokana na bidhaa ghafi, bidhaa zilizoongezwa thamani nchini, huduma na bidhaa zinazozalishwa na biashara za ndani. Tunapaswa pia kuchunguza namna mapato hayo yanavyobadilika kuwa ajira, viwanda, kipato cha wakulima na mapato ya Serikali.
Ethiopia imetufundisha nini kupitia zao la kahawa?
Kwa mujibu wa Shirika la Habari la Ethiopia (ENA), Ethiopia ilipata takribani dola bilioni 2.65 kutokana na mauzo ya kahawa katika mwaka wake wa fedha uliohitimishwa mwaka 2025. Nchi hiyo iliuza zaidi ya tani 470,000 za kahawa nje ya nchi.
Mamlaka ya Kahawa na Chai ya Ethiopia ilihusisha mafanikio hayo na mageuzi mbalimbali, yakiwemo kuruhusu wakulima kuuza kahawa nje ya nchi moja kwa moja, kuboresha uzalishaji, kutoa mafunzo, kuboresha miche na kuimarisha udhibiti wa ubora.
Chanzo: Ethiopian News Agency, 9 Julai 2025 — Ethiopia Earns 2.6 billion USD from Coffee Exports in Concluded Fiscal Year
Hapa kuna somo muhimu kwa Tanzania. Hatupaswi kuishia kuuza mazao; tunapaswa kujenga mfumo unaoongeza tija, ubora, ushindani na sehemu ya thamani inayobaki kwa wazalishaji wa ndani.
Tanzania ina kahawa, korosho, tumbaku, chai, pamba, madini, gesi asilia na vivutio vya utalii. Tunahitaji kujiuliza kwa nini hatuongezi kwa kasi zaidi usindikaji wa mazao, utengenezaji wa bidhaa za viwandani na uwezo wa wafanyabiashara wetu kufikia masoko ya kimataifa.
Hata hivyo, ni muhimu kutambua kwamba takwimu za Ethiopia zinahusu mwaka wake wa fedha, wakati takwimu za Tanzania zinaweza kuwasilishwa kwa mwaka wa kalenda au mwaka wa fedha. Ulinganisho wa kitaalamu unapaswa kutumia vipindi vinavyolingana na kuzingatia tofauti za ukubwa wa sekta, uzalishaji na bei za soko.
TRA inapaswa kuongeza wigo wa kodi badala ya kutegemea walipa kodi wale wale
Ninaamini Tanzania ina nafasi ya kuboresha ukusanyaji wa mapato bila kuendelea kuongeza mzigo kwa wananchi ambao tayari wanatimiza wajibu wao wa kodi.
Kuna biashara nyingi ndogo na za kati zinazoweza kuingizwa katika mfumo rasmi wa uchumi kwa hatua, huku zikipewa elimu, mifumo rahisi ya usajili na masharti yanayolingana na ukubwa wa biashara zao.
TRA inapaswa kujiuliza:
Ni biashara ngapi zinazostahili kusajiliwa lakini hazina TIN? Ni biashara zipi zinapaswa kusajiliwa kwa kodi lakini haziko kwenye mfumo? Je, kuna matumizi ya kutosha ya mifumo ya kidijitali kulinganisha miamala, ankara na taarifa za mapato? Je, maafisa wa kodi wanafanya ufuatiliaji wa walipa kodi kwa kutumia taarifa na tathmini ya hatari, au mfumo unategemea zaidi wananchi kwenda wenyewe ofisini? Ni kwa kiwango gani mianya ya ukwepaji kodi, misamaha isiyo na tija na madeni ya kodi inafuatiliwa?
Lakini pia niseme wazi: kutokuwa na TIN peke yake hakumaanishi kwamba kila biashara inadaiwa kodi. Wajibu wa kodi hutegemea aina ya biashara, sheria husika, viwango vya mapato na misamaha inayotumika.
Kwa hiyo, tunahitaji mfumo unaotambua walipa kodi wanaostahili, unaowarahisishia biashara ndogo kuingia kwenye uchumi rasmi na unaochukua hatua dhidi ya wanaokwepa kodi kwa makusudi.
Serikali inapaswa kupanua wigo wa walipa kodi, si kuendelea kupanua orodha ya tozo zinazolipwa na wananchi wale wale.
Hakuna nchi inayoweza kuendesha huduma za umma bila mapato. Botswana, Rwanda na Ethiopia pia zina kodi na changamoto zake. Somo si kwamba nchi hizo hazitozi kodi, bali ni kuchunguza namna zinavyoweza kuongeza uzalishaji, kupanua mapato na kutumia rasilimali zake kwa ufanisi.
Botswana: Tanzania inaweza kujifunza namna ya kusimamia mapato ya rasilimali za madini, kuimarisha uwazi katika mikataba na kuongeza uwekezaji katika sekta nyingine ili uchumi usitegemee chanzo kimoja cha mapato.
Rwanda: Tunaweza kujifunza kuhusu urahisishaji wa huduma za Serikali, matumizi ya mifumo ya kidijitali na kurahisisha taratibu za kufanya biashara. Lengo liwe kupunguza gharama za urasimu, kurahisisha ulipaji wa kodi na kuwafanya wafanyabiashara wengi zaidi washiriki katika uchumi rasmi.
Ethiopia: Mfano wa kahawa unaonyesha umuhimu wa kuongeza tija, kuboresha ubora, kuimarisha masoko na kuwapa wazalishaji nafasi kubwa zaidi katika mnyororo wa thamani. Tanzania inaweza kutumia uzoefu huo katika kahawa, korosho, chai na mazao mengine.
Hatuwezi kunakili sera za nchi hizo moja kwa moja bila kuzingatia mazingira yetu. Tunachopaswa kufanya ni kuchukua mbinu zinazofaa na kupima matokeo yake kwa kutumia takwimu, uwajibikaji na ushahidi.
Kabla ya kuanzisha tozo mpya za barabara, napendekeza hatua zifuatazo:
Wizara ya Ujenzi, Bodi ya Mfuko wa Barabara, TANROADS na TARURA ziweke wazi mapato ya fuel levy, matumizi yake, mahitaji halisi ya matengenezo na pengo la fedha lililopo.
Serikali ichapishe tathmini ya athari za tozo inayopendekezwa kwa nauli, usafirishaji wa bidhaa, wakulima, wafanyabiashara na gharama za maisha.
TRA iandae mkakati wa kupanua wigo wa kodi kwa kutumia usajili rahisi, mifumo ya kidijitali, ufuatiliaji wa biashara zenye hatari kubwa ya ukwepaji kodi na usimamizi madhubuti wa madeni ya kodi.
Serikali ipitie matumizi ya fedha za umma, misamaha ya kodi, madeni yanayodaiwa na mapato yanayopotea ili kuona kama kuna nafasi ya kuongeza mapato bila kubuni tozo nyingine.
Iweke mkakati wa kuongeza thamani ya mazao na rasilimali nchini. Tusiishie kuuza malighafi wakati tunaweza kukuza viwanda, kuongeza ajira na kupata mapato makubwa zaidi kupitia bidhaa zilizochakatwa.
Iwapo bado kuna sababu ya msingi ya kutoza zaidi, Serikali iwasilishe ushahidi wa mahitaji ya fedha, msingi wa kisheria, kiwango cha tozo, muda wake na utaratibu wa kukagua matumizi ya mapato hayo. Wananchi washirikishwe kabla ya uamuzi
Ninaunga mkono juhudi za kujenga na kutunza barabara bora. Barabara ni msingi wa biashara, kilimo, utalii na maendeleo ya taifa. Lakini kuhitaji fedha za barabara hakumaanishi kwamba kila tozo mpya ni suluhisho sahihi.
Tunachohitaji ni Serikali inayokusanya mapato kwa ufanisi, inayoziba mianya ya ukwepaji kodi, inayoongeza thamani ya rasilimali za nchi na inayotumia fedha za umma kwa uwazi.
Waziri wa Ujenzi na Serikali kwa ujumla wanapaswa kutueleza kwa takwimu kwa nini mapato yaliyopo hayatoshi na kwa nini tozo mpya ndiyo suluhisho bora kuliko njia nyingine.
Wananchi wa kawaida hawawezi kuwa suluhisho la kila upungufu wa mapato ya Serikali.
Maendeleo si kuongeza tozo kila mara; maendeleo ni kuongeza uzalishaji, kupanua wigo wa mapato, kuimarisha uwajibikaji na kuhakikisha mwananchi anapata thamani ya kodi anayolipa.
Serikali ifanye tathmini, itoe majibu na isikilize wananchi. Tujenge barabara bila kugeuza kila safari, kila biashara na kila bidhaa kuwa nafasi nyingine ya kuongeza gharama kwa mwananchi.
Je, tozo mpya za barabara ni suluhisho la kweli, au tunahitaji kwanza mageuzi katika ukusanyaji wa mapato na matumizi ya fedha za umma ?
Kuna masuala ya kiuchumi yanayopaswa kujadiliwa kwa kina kabla ya Serikali kuamua kuongeza tozo nyingine kwa wananchi. Kauli ya Waziri wa Ujenzi, Eng. Massanja Kadogosa, kuhusu tozo za barabara inapaswa kutufanya tujiulize maswali muhimu: Je, Serikali imeshindwa kuongeza ufanisi katika ukusanyaji wa mapato yaliyopo? Je, kila changamoto ya kifedha lazima itatuliwe kwa kuongeza mzigo kwa mwananchi? Na je, tuna uhakika kuwa fedha zinazokusanywa kupitia tozo zilizopo zinatumika kwa ufanisi unaostahili?
Soma Kadogosa: Tutaanzisha tozo za barabara, watu walipie matumizi yake
Hoja yangu si kwamba barabara hazihitaji fedha za matengenezo. Barabara ni miundombinu muhimu kwa uchumi wetu. Hoja yangu ni kwamba kabla ya kutafuta tozo mpya, Serikali inapaswa kuthibitisha kuwa vyanzo vya mapato vilivyopo vinatumika kikamilifu, vinakusanywa kwa ufanisi na vinadhibitiwa kwa uwazi.
Je, Serikali imesahau kuwa kuna tozo ya mafuta kwa ajili ya barabara?
Kwa mujibu wa taarifa rasmi za Bodi ya Mfuko wa Barabara, chanzo kikuu cha mapato ya Mfuko huo ni tozo ya mafuta (fuel levy). Vyanzo vingine ni pamoja na tozo za magari ya kigeni yanayopita nchini na ada za maegesho.
Hii ina maana kwamba mfumo wa kugharamia matengenezo ya barabara tayari una chanzo muhimu cha mapato kinachohusiana na matumizi ya mafuta.
Maswali Yaulizwayo Mara kwa Mara | Bodi ya Mfuko wa Barabara
Kwa hiyo, kabla ya kuanzisha tozo nyingine, tunahitaji majibu ya maswali yafuatayo:
Serikali inakusanya kiasi gani kila mwaka kupitia fuel levy? Kiasi gani kinakusanywa na kuwasilishwa kwenye Mfuko wa Barabara? Fedha hizo zinagawanywa vipi kati ya TANROADS na TARURA? Je, mahitaji ya matengenezo yanazidi mapato yaliyopo, na kwa kiwango gani? Ni hatua gani zimechukuliwa kupunguza upotevu wa fedha na kuongeza thamani ya kila shilingi inayotumika?
Ningependa Waziri wa Ujenzi aeleze kwa uwazi kama tozo inayozungumziwa ni tozo mpya ya matumizi ya barabara, ongezeko la tozo iliyopo, au utaratibu mwingine wa ukusanyaji wa mapato.
Hizi ni hatua tofauti, na wananchi wanastahili kupewa maelezo ya wazi kuhusu msingi wa kisheria, sababu za kiuchumi, kiwango kinachopendekezwa na namna fedha zitakavyotumika.
Gharama za usafirishaji zikiongezeka, mwananchi ndiye atakayelipa
Uchumi wa kawaida unatufundisha kwamba gharama za uzalishaji na usafirishaji zinaweza kuathiri bei za bidhaa.
Ikiwa tozo mpya itaongeza gharama za uendeshaji wa mabasi, malori, magari ya biashara na wasafirishaji wa mazao, kuna uwezekano gharama hizo kuhamishiwa kwa watumiaji wa mwisho.
Matokeo yanaweza kuwa:
Nauli za usafiri kupanda. Gharama za kusafirisha mazao kutoka mashambani kwenda mijini kuongezeka. Bei za bidhaa sokoni kupanda. Wafanyabiashara wadogo kupunguza faida zao au kuongeza bei. Gharama za maisha kuongezeka kwa familia zenye kipato kidogo.
Ni kweli kwamba athari hizi zitategemea aina ya tozo, kiwango chake na namna inavyotekelezwa. Hata hivyo, Serikali inapaswa kufanya tathmini ya athari zake kwa wananchi kabla ya kuipitisha.
Huwezi kuzungumzia maendeleo ya miundombinu bila kuangalia uwezo wa wananchi kuhimili gharama za maisha.
Tanzania inaingiza kiasi gani kutokana na mauzo ya nje?
Hapa ndipo tunapohitaji kuangalia takwimu sahihi badala ya kutegemea taarifa zisizothibitishwa.
Kwa mujibu wa taarifa za Benki Kuu ya Tanzania kuhusu mwaka 2025, mauzo ya nje ya bidhaa yalifikia takribani dola bilioni 10.3, huku mauzo ya bidhaa na huduma yakifikia takribani dola bilioni 17.6.
Dhahabu ilikuwa miongoni mwa vyanzo vikubwa vya mapato ya fedha za kigeni. Sekta ya utalii na usafirishaji wa huduma pia ilichangia mapato muhimu. Takwimu hizi zinaonyesha kwamba Tanzania haipati dola milioni 300 pekee kutokana na mauzo yake yote ya nje.
Hata hivyo, swali muhimu bado lipo: Je, tunapata thamani inayostahili kutokana na rasilimali, mazao na uwezo wetu wa uzalishaji?
Tunahitaji kujua ni kiasi gani kinatokana na bidhaa ghafi, bidhaa zilizoongezwa thamani nchini, huduma na bidhaa zinazozalishwa na biashara za ndani. Tunapaswa pia kuchunguza namna mapato hayo yanavyobadilika kuwa ajira, viwanda, kipato cha wakulima na mapato ya Serikali.
Ethiopia imetufundisha nini kupitia zao la kahawa?
Kwa mujibu wa Shirika la Habari la Ethiopia (ENA), Ethiopia ilipata takribani dola bilioni 2.65 kutokana na mauzo ya kahawa katika mwaka wake wa fedha uliohitimishwa mwaka 2025. Nchi hiyo iliuza zaidi ya tani 470,000 za kahawa nje ya nchi.
Mamlaka ya Kahawa na Chai ya Ethiopia ilihusisha mafanikio hayo na mageuzi mbalimbali, yakiwemo kuruhusu wakulima kuuza kahawa nje ya nchi moja kwa moja, kuboresha uzalishaji, kutoa mafunzo, kuboresha miche na kuimarisha udhibiti wa ubora.
Chanzo: Ethiopian News Agency, 9 Julai 2025 — Ethiopia Earns 2.6 billion USD from Coffee Exports in Concluded Fiscal Year
Hapa kuna somo muhimu kwa Tanzania. Hatupaswi kuishia kuuza mazao; tunapaswa kujenga mfumo unaoongeza tija, ubora, ushindani na sehemu ya thamani inayobaki kwa wazalishaji wa ndani.
Tanzania ina kahawa, korosho, tumbaku, chai, pamba, madini, gesi asilia na vivutio vya utalii. Tunahitaji kujiuliza kwa nini hatuongezi kwa kasi zaidi usindikaji wa mazao, utengenezaji wa bidhaa za viwandani na uwezo wa wafanyabiashara wetu kufikia masoko ya kimataifa.
Hata hivyo, ni muhimu kutambua kwamba takwimu za Ethiopia zinahusu mwaka wake wa fedha, wakati takwimu za Tanzania zinaweza kuwasilishwa kwa mwaka wa kalenda au mwaka wa fedha. Ulinganisho wa kitaalamu unapaswa kutumia vipindi vinavyolingana na kuzingatia tofauti za ukubwa wa sekta, uzalishaji na bei za soko.
TRA inapaswa kuongeza wigo wa kodi badala ya kutegemea walipa kodi wale wale
Ninaamini Tanzania ina nafasi ya kuboresha ukusanyaji wa mapato bila kuendelea kuongeza mzigo kwa wananchi ambao tayari wanatimiza wajibu wao wa kodi.
Kuna biashara nyingi ndogo na za kati zinazoweza kuingizwa katika mfumo rasmi wa uchumi kwa hatua, huku zikipewa elimu, mifumo rahisi ya usajili na masharti yanayolingana na ukubwa wa biashara zao.
TRA inapaswa kujiuliza:
Ni biashara ngapi zinazostahili kusajiliwa lakini hazina TIN? Ni biashara zipi zinapaswa kusajiliwa kwa kodi lakini haziko kwenye mfumo? Je, kuna matumizi ya kutosha ya mifumo ya kidijitali kulinganisha miamala, ankara na taarifa za mapato? Je, maafisa wa kodi wanafanya ufuatiliaji wa walipa kodi kwa kutumia taarifa na tathmini ya hatari, au mfumo unategemea zaidi wananchi kwenda wenyewe ofisini? Ni kwa kiwango gani mianya ya ukwepaji kodi, misamaha isiyo na tija na madeni ya kodi inafuatiliwa?
Lakini pia niseme wazi: kutokuwa na TIN peke yake hakumaanishi kwamba kila biashara inadaiwa kodi. Wajibu wa kodi hutegemea aina ya biashara, sheria husika, viwango vya mapato na misamaha inayotumika.
Kwa hiyo, tunahitaji mfumo unaotambua walipa kodi wanaostahili, unaowarahisishia biashara ndogo kuingia kwenye uchumi rasmi na unaochukua hatua dhidi ya wanaokwepa kodi kwa makusudi.
Serikali inapaswa kupanua wigo wa walipa kodi, si kuendelea kupanua orodha ya tozo zinazolipwa na wananchi wale wale.
Hakuna nchi inayoweza kuendesha huduma za umma bila mapato. Botswana, Rwanda na Ethiopia pia zina kodi na changamoto zake. Somo si kwamba nchi hizo hazitozi kodi, bali ni kuchunguza namna zinavyoweza kuongeza uzalishaji, kupanua mapato na kutumia rasilimali zake kwa ufanisi.
Botswana: Tanzania inaweza kujifunza namna ya kusimamia mapato ya rasilimali za madini, kuimarisha uwazi katika mikataba na kuongeza uwekezaji katika sekta nyingine ili uchumi usitegemee chanzo kimoja cha mapato.
Rwanda: Tunaweza kujifunza kuhusu urahisishaji wa huduma za Serikali, matumizi ya mifumo ya kidijitali na kurahisisha taratibu za kufanya biashara. Lengo liwe kupunguza gharama za urasimu, kurahisisha ulipaji wa kodi na kuwafanya wafanyabiashara wengi zaidi washiriki katika uchumi rasmi.
Ethiopia: Mfano wa kahawa unaonyesha umuhimu wa kuongeza tija, kuboresha ubora, kuimarisha masoko na kuwapa wazalishaji nafasi kubwa zaidi katika mnyororo wa thamani. Tanzania inaweza kutumia uzoefu huo katika kahawa, korosho, chai na mazao mengine.
Hatuwezi kunakili sera za nchi hizo moja kwa moja bila kuzingatia mazingira yetu. Tunachopaswa kufanya ni kuchukua mbinu zinazofaa na kupima matokeo yake kwa kutumia takwimu, uwajibikaji na ushahidi.
Ushauri wangu kwa Waziri wa Ujenzi na Serikali kwa ujumla
Kabla ya kuanzisha tozo mpya za barabara, napendekeza hatua zifuatazo:
Wizara ya Ujenzi, Bodi ya Mfuko wa Barabara, TANROADS na TARURA ziweke wazi mapato ya fuel levy, matumizi yake, mahitaji halisi ya matengenezo na pengo la fedha lililopo.
Serikali ichapishe tathmini ya athari za tozo inayopendekezwa kwa nauli, usafirishaji wa bidhaa, wakulima, wafanyabiashara na gharama za maisha.
TRA iandae mkakati wa kupanua wigo wa kodi kwa kutumia usajili rahisi, mifumo ya kidijitali, ufuatiliaji wa biashara zenye hatari kubwa ya ukwepaji kodi na usimamizi madhubuti wa madeni ya kodi.
Serikali ipitie matumizi ya fedha za umma, misamaha ya kodi, madeni yanayodaiwa na mapato yanayopotea ili kuona kama kuna nafasi ya kuongeza mapato bila kubuni tozo nyingine.
Iweke mkakati wa kuongeza thamani ya mazao na rasilimali nchini. Tusiishie kuuza malighafi wakati tunaweza kukuza viwanda, kuongeza ajira na kupata mapato makubwa zaidi kupitia bidhaa zilizochakatwa.
Iwapo bado kuna sababu ya msingi ya kutoza zaidi, Serikali iwasilishe ushahidi wa mahitaji ya fedha, msingi wa kisheria, kiwango cha tozo, muda wake na utaratibu wa kukagua matumizi ya mapato hayo. Wananchi washirikishwe kabla ya uamuzi
Ninaunga mkono juhudi za kujenga na kutunza barabara bora. Barabara ni msingi wa biashara, kilimo, utalii na maendeleo ya taifa. Lakini kuhitaji fedha za barabara hakumaanishi kwamba kila tozo mpya ni suluhisho sahihi.
Tunachohitaji ni Serikali inayokusanya mapato kwa ufanisi, inayoziba mianya ya ukwepaji kodi, inayoongeza thamani ya rasilimali za nchi na inayotumia fedha za umma kwa uwazi.
Waziri wa Ujenzi na Serikali kwa ujumla wanapaswa kutueleza kwa takwimu kwa nini mapato yaliyopo hayatoshi na kwa nini tozo mpya ndiyo suluhisho bora kuliko njia nyingine.
Wananchi wa kawaida hawawezi kuwa suluhisho la kila upungufu wa mapato ya Serikali.
Maendeleo si kuongeza tozo kila mara; maendeleo ni kuongeza uzalishaji, kupanua wigo wa mapato, kuimarisha uwajibikaji na kuhakikisha mwananchi anapata thamani ya kodi anayolipa.
Serikali ifanye tathmini, itoe majibu na isikilize wananchi. Tujenge barabara bila kugeuza kila safari, kila biashara na kila bidhaa kuwa nafasi nyingine ya kuongeza gharama kwa mwananchi.
Je, tozo mpya za barabara ni suluhisho la kweli, au tunahitaji kwanza mageuzi katika ukusanyaji wa mapato na matumizi ya fedha za umma ?