TheCrocodile
JF-Expert Member
- May 31, 2021
- 1,864
- 5,254
Wadau,
Jana nimekutana na infographic moja iliyoandaliwa na The Chanzo inayoshtua na kutia moyo kwa wakati mmoja. Nimeikagua kwa makini, na hapa ndio ukweli mchungu mtamu kuhusu kodi yetu.
Infographic inasema nini?
Tangu TRA ianzishwe 1996, tumekusanya jumla ya Trilioni 278.6
1. 1996/97 - 2004/05 (Awamu ya 3): Trilioni 8.6
2. Jul 2005 - Juni 2015 (Awamu ya 4): Trilioni 58.2
3. Jul 2015 - Machi 2021 (Awamu ya 5): Trilioni 91.0
4. Apr 2021 - Machi 2025 (Awamu ya 6): Trilioni 120.8 - Makusanyo mengi zaidi katika miaka 4 pekee!
Lakini cha kushangaza zaidi: Idadi ya walipakodi wote nchini ni 3,328,356 tu. Wafanyakazi na wafanyabiashara.
Kwa nchi ya watu Milioni 65, maana yake ni kuwa ni asilimia 5 tu ndio wako kwenye mfumo rasmi wa kodi.
Tunategemea Nini Zaidi kupata kodi kama nchi?
Ukivunja kwa mujibu wa chanzo cha mapato utaona mtego tulionaswa:
Tafsiri yake: Mfumo wetu wa kodi umekaa juu ya mabega ya watu wachache - waajiriwa na makampuni makubwa - na kila Mtanzania anayetumia mafuta.
HII NDIO SHIDA KUBWA: TUNAFUKUZA KUKU ANAYETAGI MAYAI
Nimezungumza na wafanyabiashara wengi Kariakoo, Mwanza, Arusha. Sababu ya kutolipa kodi sio kwamba hawapendi nchi, ni hizi:
1. Mfumo ni wa kutisha kuliko kodi yenyewe.
2. Hakuna uwazi - kodi yangu inaenda wapi?
3. Kodi ndogo ndogo nyingi zinaua kuliko moja kubwa.
SOLUTION 5 KWA CHANGAMOTO HII - KAMA TUNATAKA KUFIKA TRILIONI 50 KWA MWAKA
1. Acheni Kuwasumbua Wale 3.3M, Tafuteni 10M Wapya
Badala ya kumkandamiza mfanyabiashara mmoja wa Kariakoo aliyesajiliwa, TRA iweke nguvu zote kuwasajili wale 15 milioni wa sekta isiyo rasmi. Mfumo wa usajili uwe wa USSD 150...... kama kutuma salio, sio kujaza form 10.
2. Kodi Moja ya Mjasiriamali Mdogo (Turnover Tax)
Mama Ntilie hana uwezo wa double-entry accounting. Mpe kiwango kimoja rahisi: Mauzo chini ya Mil 100 kwa mwaka - lipa laki 300 tu kwa mwaka, umemaliza. Akiona ni rahisi, ataingia mwenyewe.
3. Kodi Ionekane - "Tax Transparency Dashboard"
Kila mwezi TRA itoe taarifa: "Mwezi huu tulikusanya Trilioni 2.5. Trilioni 1 imeenda madeni, Bilioni 400 elimu, Bilioni 200 afya." Mtanzania akiona shule ya mtoto wake imejengwa na kodi yake, atalipa kwa moyo.
4. Digitalization ya Kweli, Sio ya Kesi
EFD, e-invoicing ni nzuri, lakini ziwe rafiki. Mfumo ukizima siku 3, usimpe faini mfanyabiashara. Na marejesho ya VAT yalipwe ndani ya siku 30, sio miezi 8. Hapo ndipo imani itajengwa.
5. Punguza Vyanzo Vidogo Vidogo
Leo wafanyabiashara wanalipa kodi ya TRA, halmashauri, moto, afya, BRELA... zote ni kodi. Zikusanywe pamoja sehemu moja. Mtu akilipa mara moja kwa mwaka, anaamani ya kufanya biashara miezi 11.
HITIMISHO
Takwimu za The Chanzo zinaonyesha tumepiga hatua kubwa sana. Kutoka Trilioni 8.6 hadi Trilioni 27.6 kwa mwaka mmoja (2023/24) ni mafanikio makubwa.
Lakini hatuwezi kuendelea kukamua ng'ombe mmoja. Lazima tuongeze ng'ombe jikoni.
Swali kwa wana JF:
Kama wewe ni mfanyabiashara mdogo au freelancer, ni kitu gani kinakuzuia usajiliwe TRA? Ni hofu ya kodi kubwa, utaratibu mgumu, au huoni faida ya kulipa kodi?
Chanzo cha Data: TRA via The Chanzo (Mei 17, 2025)
Jana nimekutana na infographic moja iliyoandaliwa na The Chanzo inayoshtua na kutia moyo kwa wakati mmoja. Nimeikagua kwa makini, na hapa ndio ukweli mchungu mtamu kuhusu kodi yetu.
Infographic inasema nini?
Tangu TRA ianzishwe 1996, tumekusanya jumla ya Trilioni 278.6
1. 1996/97 - 2004/05 (Awamu ya 3): Trilioni 8.6
2. Jul 2005 - Juni 2015 (Awamu ya 4): Trilioni 58.2
3. Jul 2015 - Machi 2021 (Awamu ya 5): Trilioni 91.0
4. Apr 2021 - Machi 2025 (Awamu ya 6): Trilioni 120.8 - Makusanyo mengi zaidi katika miaka 4 pekee!
Lakini cha kushangaza zaidi: Idadi ya walipakodi wote nchini ni 3,328,356 tu. Wafanyakazi na wafanyabiashara.
Kwa nchi ya watu Milioni 65, maana yake ni kuwa ni asilimia 5 tu ndio wako kwenye mfumo rasmi wa kodi.
Tunategemea Nini Zaidi kupata kodi kama nchi?
Ukivunja kwa mujibu wa chanzo cha mapato utaona mtego tulionaswa:
- Mafuta: Kila awamu mafuta yamechangia 11% hadi 14% ya kodi yote. Kila ukijaza mafuta, unalipa TRA.
- Makampuni na Wafanyakazi (PAYE): Ndio mgongo mkuu, 10% hadi 16%.
- Pombe na Sigara: Mchango wake unapungua kila mwaka. Bia ilikuwa 4% (1997), sasa ni 2%. Vinywaji baridi kutoka 1% hadi 0.5%.
Tafsiri yake: Mfumo wetu wa kodi umekaa juu ya mabega ya watu wachache - waajiriwa na makampuni makubwa - na kila Mtanzania anayetumia mafuta.
HII NDIO SHIDA KUBWA: TUNAFUKUZA KUKU ANAYETAGI MAYAI
Nimezungumza na wafanyabiashara wengi Kariakoo, Mwanza, Arusha. Sababu ya kutolipa kodi sio kwamba hawapendi nchi, ni hizi:
1. Mfumo ni wa kutisha kuliko kodi yenyewe.
2. Hakuna uwazi - kodi yangu inaenda wapi?
3. Kodi ndogo ndogo nyingi zinaua kuliko moja kubwa.
SOLUTION 5 KWA CHANGAMOTO HII - KAMA TUNATAKA KUFIKA TRILIONI 50 KWA MWAKA
1. Acheni Kuwasumbua Wale 3.3M, Tafuteni 10M Wapya
Badala ya kumkandamiza mfanyabiashara mmoja wa Kariakoo aliyesajiliwa, TRA iweke nguvu zote kuwasajili wale 15 milioni wa sekta isiyo rasmi. Mfumo wa usajili uwe wa USSD 150...... kama kutuma salio, sio kujaza form 10.
2. Kodi Moja ya Mjasiriamali Mdogo (Turnover Tax)
Mama Ntilie hana uwezo wa double-entry accounting. Mpe kiwango kimoja rahisi: Mauzo chini ya Mil 100 kwa mwaka - lipa laki 300 tu kwa mwaka, umemaliza. Akiona ni rahisi, ataingia mwenyewe.
3. Kodi Ionekane - "Tax Transparency Dashboard"
Kila mwezi TRA itoe taarifa: "Mwezi huu tulikusanya Trilioni 2.5. Trilioni 1 imeenda madeni, Bilioni 400 elimu, Bilioni 200 afya." Mtanzania akiona shule ya mtoto wake imejengwa na kodi yake, atalipa kwa moyo.
4. Digitalization ya Kweli, Sio ya Kesi
EFD, e-invoicing ni nzuri, lakini ziwe rafiki. Mfumo ukizima siku 3, usimpe faini mfanyabiashara. Na marejesho ya VAT yalipwe ndani ya siku 30, sio miezi 8. Hapo ndipo imani itajengwa.
5. Punguza Vyanzo Vidogo Vidogo
Leo wafanyabiashara wanalipa kodi ya TRA, halmashauri, moto, afya, BRELA... zote ni kodi. Zikusanywe pamoja sehemu moja. Mtu akilipa mara moja kwa mwaka, anaamani ya kufanya biashara miezi 11.
HITIMISHO
Takwimu za The Chanzo zinaonyesha tumepiga hatua kubwa sana. Kutoka Trilioni 8.6 hadi Trilioni 27.6 kwa mwaka mmoja (2023/24) ni mafanikio makubwa.
Lakini hatuwezi kuendelea kukamua ng'ombe mmoja. Lazima tuongeze ng'ombe jikoni.
Swali kwa wana JF:
Kama wewe ni mfanyabiashara mdogo au freelancer, ni kitu gani kinakuzuia usajiliwe TRA? Ni hofu ya kodi kubwa, utaratibu mgumu, au huoni faida ya kulipa kodi?
Chanzo cha Data: TRA via The Chanzo (Mei 17, 2025)
