Tujikumbushe simulizi ya Shamba la Wanyama na George Orwel

[Dr Adam Francis]

Hapo zamani, katika shamba lililoitwa Manor Farm, waliishi wanyama wengi waliokuwa chini ya utawala wa mmiliki wao, Bwana Jones.

Jones alikuwa mzembe na mara nyingi aliwatendea wanyama vibaya. Wanyama walifanya kazi kwa bidii, walizalisha chakula na mali nyingi, lakini wao wenyewe walipata chakula kidogo na maisha yao yalikuwa ya taabu.

Siku moja jioni, nguruwe mzee na mwenye kuheshimiwa aliyeitwa Old Major aliwaita wanyama wote kwenye mkutano. Aliwaeleza kuwa chanzo kikubwa cha mateso yao kilikuwa ni unyonyaji wa binadamu. Binadamu walichukua maziwa yao, mayai yao, nguvu zao na matunda ya kazi zao bila kuwapa maisha yanayostahili.

Old Major aliwaeleza kuhusu ndoto yake ya siku moja kuona wanyama wakiishi katika jamii yenye uhuru, usawa na haki. Aliwahimiza kuungana na kupinga utawala wa binadamu.

Muda mfupi baadaye Old Major alikufa, lakini mawazo yake hayakufa.

Siku moja, baada ya Bwana Jones kushindwa kuwapa chakula, wanyama walishindwa kuvumilia zaidi. Wakaasi. Kwa pamoja walimfukuza Bwana Jones na wafanyakazi wake kutoka shambani. Kwa mara ya kwanza, wanyama walijiona kuwa huru.

Walibadilisha jina la Manor Farm na kuliita Shamba la wanyama. Waliweka kanuni saba zilizojulikana kama Amri Saba, ambazo zilipaswa kuongoza jamii yao mpya. Msingi mkuu ukiwa “Wanyama wote ni sawa.”

Mwanzoni, maisha yalionekana kuwa mazuri. Wanyama walifanya kazi kwa ajili yao wenyewe na waliamini kwamba hatimaye walikuwa wakijenga jamii ya haki na usawa.

Lakini hali hiyo haikudumu. Nguruwe wawili, Napoleon na Snowball, wakawa viongozi wakuu wa shamba.

Snowball alikuwa mwenye akili, mwenye nguvu na aliyependa kuleta maendeleo. Alikuwa na mipango mingi ya kuboresha maisha ya wanyama.

Moja ya mipango yake mikubwa ilikuwa kujenga kinu cha upepo (windmill). Aliamini kuwa kinu hicho kingeweza kuzalisha nguvu na kupunguza kazi ngumu ya wanyama.

Lakini Napoleon alikuwa na lengo tofauti. Kwa siri, Napoleon alikuwa amewachukua watoto kadhaa wa mbwa na kuwalea mwenyewe. Aliwafundisha kuwa wakali na watiifu kwake.

Siku moja, wakati Snowball akizungumza katika mkutano, Napoleon aliwaita mbwa hao. Mbwa walimkimbiza Snowball kwa ukali. Snowball akakimbia kutoka shambani na hakurudi tena. Kuanzia siku hiyo, Napoleon akawa mtawala mkuu wa Shamba la Wanyama.

Napoleon alianza kutawala kwa kutumia hofu na nguvu. Mbwa wake wakawa chombo chake cha kuwatisha wale wote walioweza kumpinga.

Napoleon alikuwa na silaha nyingine muhimu zaidi: Squealer. Squealer alikuwa nguruwe mwenye uwezo mkubwa sana wa kuzungumza na kuwashawishi wengine.

Kila Napoleon alipofanya jambo lisilo la haki, Squealer alijitokeza na kuwaeleza wanyama kwa nini jambo hilo lilikuwa “muhimu kwa manufaa ya wote.”

Wanyama walipokumbuka jambo tofauti na maelezo ya serikali, Squealer aliwashawishi kwamba kumbukumbu zao zilikuwa na makosa.

Na kila tatizo lilipotokea shambani, Napoleon alimlaumu Snowball.
Kinu kilipoharibika — Snowball alilaumiwa.
Kazi iliposhindikana — Snowball alilaumiwa.
Tatizo lolote lilipotokea — Snowball alitajwa kama adui.
Hivyo Napoleon alikuwa amepata adui ambaye angeweza kulaumiwa kwa karibu kila tatizo la jamii.

Miongoni mwa wanyama wote, farasi aliyeitwa Boxer alikuwa mmoja wa wafanyakazi hodari zaidi. Alikuwa mwenye nguvu, mwaminifu na tayari kufanya kazi kwa ajili ya mafanikio ya shamba.

Kila matatizo yalipoongezeka, Boxer alikuwa na jibu moja: “Nitafanya kazi kwa bidii zaidi.” Na baadaye akaongeza imani nyingine: “Napoleon yuko sahihi daima.”

Boxer hakutumia nguvu zake kumpinga Napoleon. Badala yake, aliamini kwamba matatizo ya shamba yangeweza kutatuliwa kwa kufanya kazi zaidi na kuwa mwaminifu zaidi kwa uongozi.

Farasi mwingine aliyeitwa Clover alianza kuona kuwa mambo hayakuwa kama walivyotarajia wakati wa mapinduzi. Alikumbuka kwamba waliwahi kuahidiwa usawa. Lakini sasa nguruwe walikuwa wakipata chakula bora kuliko wengine. Walikuwa na mamlaka zaidi. Walikuwa wakifanya kazi kidogo kuliko wanyama wengine.

Clover alihisi kwamba jambo fulani lilikuwa limeharibika, lakini hakuwa na uwezo wa kulipinga kwa nguvu.

Kulikuwa pia na punda mzee aliyeitwa Benjamin. Benjamin alikuwa mwenye akili na alielewa mengi yaliyokuwa yakitokea. Lakini mara nyingi alichagua kukaa kimya. Aliona hatari ikikua, lakini hakuchukua hatua mpaka mambo yalipokuwa yameenda mbali sana.

Nao kondoo walikuwa wakirudia-rudia kauli rahisi walizofundishwa. Badala ya kufikiri na kuuliza maswali, walipiga kelele kwa kurudia misemo ileile.

Kwa njia hiyo, mijadala ya maana ilizimwa na kauli mbiu zikachukua nafasi ya fikra huru.

Kadiri muda ulivyopita, nguruwe walianza kujipa haki ambazo wanyama wengine hawakuwa nazo. Mwanzoni walichukua chakula maalumu. Baadaye wakahamia katika nyumba aliyokuwa akiishi Bwana Jones. Wakaanza kulala vitandani. Wakaanza kunywa pombe. Mwisho wakaanza kufanya biashara na binadamu.

Wanyama walishangaa. Je, mambo hayo hayakuwa yamekatazwa katika Amri Saba? Lakini kila waliporudi kusoma amri zilizokuwa zimeandikwa ukutani, waligundua kwamba maneno yalionekana kuwa yamebadilika.

Wanyama wengi hawakuwa na elimu ya kutosha kukumbuka maneno ya awali kwa uhakika. Squealer aliwahakikishia kwamba: “Amri zimekuwa hivyo tangu mwanzo.”

Historia ilikuwa ikibadilishwa mbele ya macho yao. Napoleon akaendelea kuimarisha mamlaka yake. Wanyama waliotuhumiwa kumpinga walilazimishwa kukiri makosa. Baadhi yao waliuawa mbele ya wanyama wengine na mbwa wa Napoleon.

Hofu ikatawala shamba. Hakukuwa tena na uhuru wa kweli wa kuuliza maswali. Hakukuwa tena na usawa. Hakukuwa tena na maamuzi ya pamoja. Mapinduzi yaliyokuwa yameanza kwa ahadi ya uhuru sasa yalikuwa yamezaa udikteta.

Licha ya yote hayo, Boxer aliendelea kufanya kazi. Aliamini kuwa suluhisho lilikuwa: “Nitafanya kazi kwa bidii zaidi.”

Miaka ya kazi ngumu ikaanza kuharibu afya yake. Hatimaye Boxer alianguka na kushindwa kuendelea kufanya kazi.

Napoleon akawaambia wanyama kwamba Boxer angepelekwa kwa daktari wa wanyama ili apate matibabu mazuri. Wanyama wakafurahi wakiamini kwamba rafiki yao mwaminifu angehudumiwa.

Lakini gari lilipokuja kumchukua Boxer, Benjamin alisoma maandishi yaliyokuwa pembeni mwa gari. Akatambua ukweli wa kutisha. Boxer hakuwa akipelekwa hospitalini. Alikuwa akipelekwa kwa mtu anayechinja na kuuza farasi.

Wanyama wakapiga kelele. Wakajaribu kumwonya Boxer. Lakini walikuwa wamechelewa. Gari likaondoka naye. Mfanyakazi aliyekuwa mwaminifu kuliko wote alikuwa amesalitiwa na serikali aliyokuwa ameitumikia maisha yake yote.

Baadaye Squealer aliwaambia wanyama kwamba habari hiyo haikuwa kweli. Alidai kuwa Boxer alikuwa amepelekwa hospitalini, alipata matibabu bora na hatimaye alikufa kwa amani huku akimsifu Napoleon. Kwa mara nyingine tena: Propaganda ilichukua nafasi ya ukweli.

Miaka ikaendelea kupita. Polepole nguruwe wakaanza kubadilika. Walianza kuvaa nguo. Wakaanza kutumia mijeledi. Wakaanza kutembea kwa miguu miwili. Hata kondoo wakabadilisha kauli zao na kuanza kusifu kutembea kwa miguu miwili.

Hatimaye, Amri Saba zilizokuwa msingi wa mapinduzi zikatoweka. Ikabaki kanuni moja tu: “Wanyama wote ni sawa, lakini baadhi ya wanyama ni sawa zaidi kuliko wengine.”

Siku moja jioni, wanyama walikusanyika nje ya nyumba ya shamba. Wakatazama kupitia dirishani. Ndani ya nyumba walikuwa Napoleon na nguruwe wengine. Walikuwa wamekaa mezani pamoja na wakulima binadamu. Walikuwa wakila. Walikuwa wakinywa. Walikuwa wakicheza karata. Walikuwa wakizungumza na kucheka pamoja.

Wanyama waliokuwa nje wakamtazama binadamu. Kisha wakamtazama nguruwe. Wakamwangalia tena binadamu. Kisha tena nguruwe. Na hapo wakagundua jambo la kutisha: Haikuwezekana tena kutofautisha nani alikuwa nguruwe na nani alikuwa binadamu.

Mapinduzi yalikuwa yamerudi pale yalipoanzia. Wanyama walikuwa wamemfukuza Bwana Jones ili waondokane na ukandamizaji. Lakini Napoleon na nguruwe wenzake walikuwa wamekuwa watawala wenye tabia zilezile za wale waliowapindua.