Tuko tayari kuunga mkono mamlaka ya umma kwa kubadilsiha sheria hizi

[Mohamed Abubakar]

Nianze kwa Istilahi hii ngeni.

Mamlaka ya Kiraia.

istilahi hii inapaswa kuwa ndio mwelekeo wa Watz wanaporefer maana ya Serikali.

kwani kunekuwa na upotofu kuwa Serikali ni Watendaji wa Serikali. Hapana. Serikali ni sisi raia tunsotengeza mamlaka ktk nchi za kidemokrasia.

Maana hii inaondoa ile dhana ya watendaji wa Serikali na hata viongizi wa vyama vya upinzani kuwanyooshea vidole watendaji wa Serikali kuwa wao ndio wenye maamuzi juu ya mabadiliko ya sheria yyt. Na matokeo yake tunawaachia watunge sheria za kuwakomoa wananchi wanajitambua. Sheria zinaxojulikana kama Political and Religion lawfare.


Ukweli sisi raia tumekasimu mamlaka kwa Rais ili asimamie
maamuzi, mahitaji na matakwa yetu sisi raia.

Kwa maana hiyo kuna umuhimu mkuwa kutumia neno Mamlaka ya kiraia kumkumbusha Rais wajibu wake mbadala wa neno Sisi Serikali.

Baada ya utanguulizi huo natoa wito kwa Rais ukiwa na lengo la kusaidia kurejesha imani ya wananchi na kuimarisha mshikamano wa kitaifa.


Mh Rais; huitaji bajeti ktk hili.

CHUKUA HATUA ZA MAKUSUDI KABLA YA MARIDHIANO NA KATIBA MPYA


Kabla ya kuanza rasmi kwa mchakato mpana wa maridhiano ya kitaifa na kabla ya mchakato wa Katiba Mpya, kuna haja ya hatua za makusudi (confidence-building measures) zinazoonyesha wazi uko na goodwill na political will


Hatua hizi zinalenga kurejesha imani ya wananchi kwa mifumo ya haki, utawala wa sheria na taasisi za dola.

Badili sheria hizi kwanza.


(i) MFUMO WA DHAMANA NA USAWA WA KISHERIA

Sisi Raia na mshauri wako huru, naona kuna haja ya kuangalia upya mfumo wa makosa yasiyo na dhamana moja kwa moja.

Kwa mtazamo wa haki na usawa, nakushauri kuwa:
Kila mtuhumiwa awe na haki ya kuomba dhamana mahakamani
Mahakama iwe na mamlaka ya kuamua dhamana kwa kuzingatia tathmini ya hatari (risk-based assessment)

Badala ya kuondoa dhamana moja kwa moja kwa makosa fulani.

Mfumo huu unalenga:
Kulinda dhana ya kuwa mtu hana hatia kabla ya hukumu

Kulinda haki ya mtu binafsi

Na kuhakikisha usalama wa jamii kwa uwiano wa haki

Kuna baadhi ya mifumo ya kimataifa hutumia mfumo wa “ratiba za makosa” ambapo dhamana ipo kisheria, lakini hutegemea masharti na tathmini ya mahakama, badala ya kuzuiwa moja kwa moja kwa kisheria.


Hii inasaidia kuepusha hali ambapo baadhi ya makundi (kama wanasiasa au waumini wa dini tofauti) yanaweza kuathiriwa isivyo sawa na mfumo wa sheria. (Lawfare)


(ii) HAKI ZA WATUHUMIWA NA MFUMO WA UKAMATAJI

Maamini ipo haja ya kuimarisha uwazi na uwajibikaji katika mchakato wa ukamataji na mahabusu, ili kuzuia malalamiko ya muda mrefu ya wananchi kuhusu:
Kushikiliwa muda mrefu kabla ya kufikishwa mahakamani
Kutokujulikana mahali walipo watuhumiwa (alleged enforced disappearance)


Ukosefu wa taarifa rasmi kwa familia
Kwa msingi huo,

Napendekeza kuundwa
(a) Chombo Huru cha Uangalizi wa Polisi
(Independent Police Investigative Directorate)
Chombo huru kitakachochunguza malalamiko dhidi ya polisi na kuhakikisha uwajibikaji wa haraka, wa wazi na wa kitaasisi.
(b) Kituo cha Kitaifa cha Usajili wa Watu Waliokamatwa
(Central Custody Register)
Kila mtu anayekamatwa aandikwe katika mfumo wa kitaifa unaopatikana kwa uangalizi wa kisheria ili:

• Kuhakikisha uwazi wa mahali alipo
• Kuzuia upotevu wa taarifa za mahabusu
• Kuimarisha uwajibikaji wa vituo vya ulinzi

(c) Sheria Maalum dhidi ya “Enforced Disappearance”
Napendekeza kuwepo kwa sheria mahsusi inayotambua na kuadhibu askari kumshikilia mtu kinyume cha sheria
- Kumzuia bila taarifa rasmi ya kisheria au bila kujulikana mahali alipo

(d) Muda wa Uchunguzi na Upelekaji Mahakamani

Napendekeza kuwekwa kwa mipaka ya muda:

• Watuhumiwa kufikishwa mahakamani ndani ya muda mfupi uliowekwa kisheria
• Uchunguzi usio na ukomo kupunguzwa
• Na usimamizi wa kimahakama (judicial monitoring) kwa kesi nyeti

(iv) MFUMO WA HAKI YA RUFAA NA “RELEASE PENDING APPEAL”

Nashauri umuhimu wa kuimarisha haki ya mtu binafsi ndani ya mfumo wa haki za jinai, hasa haki ya kukata rufaa.
Katika mifumo mbalimbali ya kisasa ya sheria, mtu aliyehukumiwa anaweza:

• Kukata rufaa dhidi ya hukumu au adhabu
• Kuomba kuachiwa kwa dhamana akisubiri rufaa (bail pending appeal / release pending appeal)
• Kubaki uraiani hadi rufaa yake isikilizwe na kuamuliwa

Hii ina maana kuwa hukumu ya awali haizuii moja kwa moja mtu kubaki nje ya gereza kabla ya rufaa kukamilika.
Kwa mfano, katika baadhi ya nchi, mtu anaweza:
Kuhukumiwa na mahakama ya chini
Lakini akabaki huru akisubiri rufaa
Endapo:
Rufaa itafanikiwa → hukumu hubadilishwa au kufutwa
Rufaa itashindikana → hukumu hutekelezwa


Naona kuwa kuimarishwa kwa kipengele hiki kunasaidia:

• Kulinda haki ya mtu binafsi
• Kuzuia madhara yasiyorekebishika kabla ya rufaa

-Kuimarisha imani kwa mfumo wa haki

MSINGI WA MAPENDEKEZO HAYA


Mapendekezo haya yanalenga

• Kuimarisha uaminifu wa wananchi kwa mfumo wa haki
• Kuongeza uwazi na uwajibikaji wa taasisi za umma
• Na kuendeleza misingi ya haki, utu na utawala bora

Hakuna maridhiano ya kweli bila haki ya kweli.

Na hakuna imani ya wananchi bila uwazi wa mamlaka ya raia.
Niko tayari kushiriki kikamilifu katika mchakato wa kitaalamu, tafiti huru, na majadiliano ya kitaifa kuhusu marekebisho haya kwa maslahi ya taifa

[email protected]