Damaso
JF-Expert Member
- Jul 18, 2018
- 3,978
- 6,739
Ziwa Victoria, ziwa kubwa zaidi la maji baridi barani Afrika na ziwa la pili kwa ukubwa duniani baada ya , linatumika kama mshipa muhimu kwa Tanzania. Eneo lake kubwa la maji hutoa manufaa mengi, yanayoathiri mazingira, uchumi, na jamii kwa ujumla. Insha hii inahoji kuwa Ziwa Viktoria si sifa ya kijiografia tu bali ni msingi wa ustawi wa Tanzania, kutoa rasilimali nyingi, kukuza shughuli za kiuchumi, na kuunda utambulisho wa kitamaduni wa taifa.
Picha kwa hisani ya Brilliant Uganda.
Manufaa ya mazingira ya Ziwa Victoria hayana ubishi kwa nchi za Afrika ya mashariki. Ziwa hilo linafanya kazi kama hifadhi kubwa ya maji safi, ambayo hutoa chanzo cha maji safi ya kunywa kwa mamilioni ya Watanzania wanaoishi katika mikoa jirani ya Mwanza, Kagera, Mara na sehemu za jirani. Miji kama Mwanza na Bukoba inategemea sana ziwa hilo kwa kiwnago kikubwa zaidi. Mbali na hivyo, ziwa hili hutumika kama makazi muhimu kwa aina mbalimbali za viumbe vya majini. Sangara, walioletwa katika miaka ya 1950, wamekuwa chanzo kikubwa cha samaki kwa Tanzania, na kuchangia katika uchumi wa wananchi wa maeneo hayo.
Picha kwa hisani ya Habari Leo.
Hata hivyo, umuhimu wa kweli uliopo ndani ya Ziwa Victoria unatokana na faida zake katika kiuchumi. Bonde la ziwa Vicotoria ni kitovu cha shughuli za kiuchumi, na uvuvi kuwa shughuli ya msingi ya uchumi wa ndani. Sekta ya uvuvi nchini Tanzania inastawi zaidi katika Ziwa Victoria, ikiajiri mamia kwa maelfu ya watu katika uvuvi, usindikaji na usambazaji. Uvuvi wa Sangara pekee huingiza mapato makubwa ya nje kwa Tanzania na hutoa chanzo muhimu cha protini kwa wakazi wa taifa hilo. Zaidi ya uvuvi, ziwa pia hurahisisha usafiri, likifanya kazi kama njia muhimu ya maji kwa biashara na biashara, watu husafirisha bidhaa za vyakula na zingine kutoka Mwanza kwenda Kagera. Majahazi na meli ndogo husafirisha bidhaa katika ziwa, kuunganisha miji na vijiji mbalimbali na kukuza ubadilishanaji wa kiuchumi ndani ya kanda.
Picha kwa hisani ya Songea Municipal Council.
Manufaa ya kiuchumi ya Ziwa Victoria yanaenea zaidi ya rasilimali zinazopatikana moja kwa moja katika ziwa hili. Uzuri wa ziwa hili na mfumo wa ikolojia tofauti umeliweka kama kivutio kikuu cha watalii ikiwa na pamoja na hifadhi za taifa, kama vile Hifadhi ya Taifa ya Kisiwa cha Saanane pamoja na Hifadhi ya Taifa ya Kisiwa cha Rubondo. Utalii huiingizia Tanzania mapato makubwa, hivyo kuvutia wageni wenye shauku ya kuona mandhari ya kuvutia ya ziwa hilo, wanyamapori wa aina mbalimbali, na uzoefu wa kipekee wa kitamaduni unaotolewa na jamii za kando ya ziwa hili. Nyumba za kulala wageni, safari za mashua, na misafara ya uvuvi hutengeneza nafasi za kazi na kuchangia ustawi wa kiuchumi wa eneo hilo.
Mfuko wa WWF umetekeleza miradi kwa ushirikiano na jamii za ndani ili kukuza mbinu endelevu za uvuvi katika maziwa. Miradi hii inalenga kusawazisha faida za kiuchumi za uvuvi na hitaji la kuhifadhi idadi ya samaki kwa vizazi vijavyo. Mbinu hii inahakikisha uhai wa muda mrefu wa ziwa kama rasilimali muhimu ya kiuchumi.
Picha kwa hisani ya WWF Tanzania.
Athari za Ziwa Victoria zinavuka nyanja ya kiuchumi. Ziwa hili limejikita sana katika utamaduni wa Tanzania. Kwa karne nyingi, jumuiya za kando ya ziwa zimeendeleza mila na desturi zinazoishi kwa kutegemea ustawi wa ziwa. Uvuvi si riziki tu; ni njia ya maisha iliyopitishwa kwa vizazi hata kabla ya kuitwa jina la Victoria kwa heshima ya Malkia Victoria wa Uingereza. Maisha ya jamii kama Wasukuma na jamii zingine zinaonyesha uhusiano wa kina kati ya watu na ziwa Victoria. Ziwa Victoria hutumika kama chanzo cha upya wa kiroho na mahali pa umuhimu wa kitamaduni kwa makabila mengi ya Ukanda wa Ziwa.
Hata hivyo, ustawi wa baadaye wa Ziwa Victoria haujahakikishiwa kwa upana wake. Uchafuzi kutoka kwa maji ya kilimo na spishi vamizi hutishia usawa wa ikolojia wa ziwa hili. Uvuvi wa kupita kiasi pamoja na uvuvi haramu unaleta hatari kwa uendelevu wa idadi ya samaki, hivyo Ili kuhakikisha faida zinazoendelea za ziwa kwa vizazi vijavyo, mikakti na juhudi za mapema zinahitajika.
Picha kwa hisani ya World Atlas.
Kwanza, sheria kali na hatua katika utekelezaji ni muhimu ili kukabiliana na uchafuzi wa mazingira na uvuvi wa kupita kiasi. Utekelezaji na usimamizi wa taka zinazoingia ndani ya ziwa ni moja ya hatua muhimu katika kuhifadhi afya ya ziwa letu. Kutazama kwa upana usafi wa ziwa kuwa utakwenda kuleta madhara makubwa mbeleni.
Tafiti kadhaa zimepata kuonesha hatari hii kwa kudai kuwa zaidi ya robo tatu ya aina zote za viumbe hai waishio kwenye maji yasiyo ya chumvi katika Ziwa Victoria wapo hatarini kuangamia kutokana na uchafuzi wa mazingira na uvuvi uliopindukia huku kilimo karibia na maeneo ya ziwa kikiwa mstari wa mbele kufanya madhara haya. Uvuvi haramu umekuwa ni kilio kingine kikubwa kwa jamii, samaki aina ya Sato haruhusiwi kuvuliwa akiwa chini ya 25cm ila kuna watu huvua samaki hata akiwa na 18cm! Ni ajabu ila ndo ukweli! ukipata nafasi ya kutembelea mwalo mbalimbali ambayo inapatikana pembezoni mwa ziwa Victoria basi utashangaa kuona samaki maarufu kama furu wakiuzwa.
Picha kwa hisani ya Makali News.
Mbali na hivyo, serikali inapaswa kuwekeza katika kampeni za elimu na uhamasishaji kunaweza kuwawezesha wanajamii kuwa wasimamizi wa ziwa. Kuelimisha jamii kuhusu umuhimu wa mazingira endelevu na kukuza tabia ya kutunza mazingira. Baadhi ya wanajamii huenda kujisaidia haja kubwa na haja ndogo ziwani, suala ambalo sio zuri kwani linahatarisha afya na usalama wa viumbe hai. Baadhi ya wakazi wa visiwa kama vile Kisiwa cha Gama, Kisiwa cha Gana pamoja na visiwa vingine, hawana miundombinu bora ya vyoom hivyo hufanya kwenda kujisaidia ziwani hususani wakiwa wamekwenda katika harakati za kuvua samaki. Sio suala zuri kwa afya ya ziwa letu, serikali inapaswa kutumia nafasi hii kuwapatia elimu huku wakifanya juhudi za haraka za kupelekea miundombinu ya vyoo. Visiwa kama vile, Lyamwenge, Chikonero, Itami, Lyegoba na vingine zaidi vinahitaji juhudi mtambuka kwa watu hawa.
Picha kwa hisani ya InfoNile.
Kwa kumalizia, Ziwa Victoria ni zaidi ya maji; ni uhai kwa Tanzania. Ziwa linatoa nafasu kubwa ya manufaa ya kimazingira, kiuchumi, na kijamii, kuchagia ustawi wa taifa na utambulisho wa kitamaduni. Kwa kutambua umuhimu wake na kuchukua hatua madhubuti kuhakikisha afya yake ni muhimu kwa mustakabali endelevu na wenye mafanikio wa Tanzania. Kwa kulinda rasilimali hii muhimu, Tanzania inaweza kupata mtiririko mkubwa ambao unaoendelea wa manufaa ambayo Ziwa Victoria hutoa kwa vizazi vijavyo.
Picha kwa hisani ya Brilliant Uganda.
Manufaa ya mazingira ya Ziwa Victoria hayana ubishi kwa nchi za Afrika ya mashariki. Ziwa hilo linafanya kazi kama hifadhi kubwa ya maji safi, ambayo hutoa chanzo cha maji safi ya kunywa kwa mamilioni ya Watanzania wanaoishi katika mikoa jirani ya Mwanza, Kagera, Mara na sehemu za jirani. Miji kama Mwanza na Bukoba inategemea sana ziwa hilo kwa kiwnago kikubwa zaidi. Mbali na hivyo, ziwa hili hutumika kama makazi muhimu kwa aina mbalimbali za viumbe vya majini. Sangara, walioletwa katika miaka ya 1950, wamekuwa chanzo kikubwa cha samaki kwa Tanzania, na kuchangia katika uchumi wa wananchi wa maeneo hayo.
Picha kwa hisani ya Habari Leo.
Hata hivyo, umuhimu wa kweli uliopo ndani ya Ziwa Victoria unatokana na faida zake katika kiuchumi. Bonde la ziwa Vicotoria ni kitovu cha shughuli za kiuchumi, na uvuvi kuwa shughuli ya msingi ya uchumi wa ndani. Sekta ya uvuvi nchini Tanzania inastawi zaidi katika Ziwa Victoria, ikiajiri mamia kwa maelfu ya watu katika uvuvi, usindikaji na usambazaji. Uvuvi wa Sangara pekee huingiza mapato makubwa ya nje kwa Tanzania na hutoa chanzo muhimu cha protini kwa wakazi wa taifa hilo. Zaidi ya uvuvi, ziwa pia hurahisisha usafiri, likifanya kazi kama njia muhimu ya maji kwa biashara na biashara, watu husafirisha bidhaa za vyakula na zingine kutoka Mwanza kwenda Kagera. Majahazi na meli ndogo husafirisha bidhaa katika ziwa, kuunganisha miji na vijiji mbalimbali na kukuza ubadilishanaji wa kiuchumi ndani ya kanda.
Picha kwa hisani ya Songea Municipal Council.
Manufaa ya kiuchumi ya Ziwa Victoria yanaenea zaidi ya rasilimali zinazopatikana moja kwa moja katika ziwa hili. Uzuri wa ziwa hili na mfumo wa ikolojia tofauti umeliweka kama kivutio kikuu cha watalii ikiwa na pamoja na hifadhi za taifa, kama vile Hifadhi ya Taifa ya Kisiwa cha Saanane pamoja na Hifadhi ya Taifa ya Kisiwa cha Rubondo. Utalii huiingizia Tanzania mapato makubwa, hivyo kuvutia wageni wenye shauku ya kuona mandhari ya kuvutia ya ziwa hilo, wanyamapori wa aina mbalimbali, na uzoefu wa kipekee wa kitamaduni unaotolewa na jamii za kando ya ziwa hili. Nyumba za kulala wageni, safari za mashua, na misafara ya uvuvi hutengeneza nafasi za kazi na kuchangia ustawi wa kiuchumi wa eneo hilo.
Mfuko wa WWF umetekeleza miradi kwa ushirikiano na jamii za ndani ili kukuza mbinu endelevu za uvuvi katika maziwa. Miradi hii inalenga kusawazisha faida za kiuchumi za uvuvi na hitaji la kuhifadhi idadi ya samaki kwa vizazi vijavyo. Mbinu hii inahakikisha uhai wa muda mrefu wa ziwa kama rasilimali muhimu ya kiuchumi.
Picha kwa hisani ya WWF Tanzania.
Athari za Ziwa Victoria zinavuka nyanja ya kiuchumi. Ziwa hili limejikita sana katika utamaduni wa Tanzania. Kwa karne nyingi, jumuiya za kando ya ziwa zimeendeleza mila na desturi zinazoishi kwa kutegemea ustawi wa ziwa. Uvuvi si riziki tu; ni njia ya maisha iliyopitishwa kwa vizazi hata kabla ya kuitwa jina la Victoria kwa heshima ya Malkia Victoria wa Uingereza. Maisha ya jamii kama Wasukuma na jamii zingine zinaonyesha uhusiano wa kina kati ya watu na ziwa Victoria. Ziwa Victoria hutumika kama chanzo cha upya wa kiroho na mahali pa umuhimu wa kitamaduni kwa makabila mengi ya Ukanda wa Ziwa.
Hata hivyo, ustawi wa baadaye wa Ziwa Victoria haujahakikishiwa kwa upana wake. Uchafuzi kutoka kwa maji ya kilimo na spishi vamizi hutishia usawa wa ikolojia wa ziwa hili. Uvuvi wa kupita kiasi pamoja na uvuvi haramu unaleta hatari kwa uendelevu wa idadi ya samaki, hivyo Ili kuhakikisha faida zinazoendelea za ziwa kwa vizazi vijavyo, mikakti na juhudi za mapema zinahitajika.
Picha kwa hisani ya World Atlas.
Kwanza, sheria kali na hatua katika utekelezaji ni muhimu ili kukabiliana na uchafuzi wa mazingira na uvuvi wa kupita kiasi. Utekelezaji na usimamizi wa taka zinazoingia ndani ya ziwa ni moja ya hatua muhimu katika kuhifadhi afya ya ziwa letu. Kutazama kwa upana usafi wa ziwa kuwa utakwenda kuleta madhara makubwa mbeleni.
Tafiti kadhaa zimepata kuonesha hatari hii kwa kudai kuwa zaidi ya robo tatu ya aina zote za viumbe hai waishio kwenye maji yasiyo ya chumvi katika Ziwa Victoria wapo hatarini kuangamia kutokana na uchafuzi wa mazingira na uvuvi uliopindukia huku kilimo karibia na maeneo ya ziwa kikiwa mstari wa mbele kufanya madhara haya. Uvuvi haramu umekuwa ni kilio kingine kikubwa kwa jamii, samaki aina ya Sato haruhusiwi kuvuliwa akiwa chini ya 25cm ila kuna watu huvua samaki hata akiwa na 18cm! Ni ajabu ila ndo ukweli! ukipata nafasi ya kutembelea mwalo mbalimbali ambayo inapatikana pembezoni mwa ziwa Victoria basi utashangaa kuona samaki maarufu kama furu wakiuzwa.
Picha kwa hisani ya Makali News.
Mbali na hivyo, serikali inapaswa kuwekeza katika kampeni za elimu na uhamasishaji kunaweza kuwawezesha wanajamii kuwa wasimamizi wa ziwa. Kuelimisha jamii kuhusu umuhimu wa mazingira endelevu na kukuza tabia ya kutunza mazingira. Baadhi ya wanajamii huenda kujisaidia haja kubwa na haja ndogo ziwani, suala ambalo sio zuri kwani linahatarisha afya na usalama wa viumbe hai. Baadhi ya wakazi wa visiwa kama vile Kisiwa cha Gama, Kisiwa cha Gana pamoja na visiwa vingine, hawana miundombinu bora ya vyoom hivyo hufanya kwenda kujisaidia ziwani hususani wakiwa wamekwenda katika harakati za kuvua samaki. Sio suala zuri kwa afya ya ziwa letu, serikali inapaswa kutumia nafasi hii kuwapatia elimu huku wakifanya juhudi za haraka za kupelekea miundombinu ya vyoo. Visiwa kama vile, Lyamwenge, Chikonero, Itami, Lyegoba na vingine zaidi vinahitaji juhudi mtambuka kwa watu hawa.
Picha kwa hisani ya InfoNile.
Kwa kumalizia, Ziwa Victoria ni zaidi ya maji; ni uhai kwa Tanzania. Ziwa linatoa nafasu kubwa ya manufaa ya kimazingira, kiuchumi, na kijamii, kuchagia ustawi wa taifa na utambulisho wa kitamaduni. Kwa kutambua umuhimu wake na kuchukua hatua madhubuti kuhakikisha afya yake ni muhimu kwa mustakabali endelevu na wenye mafanikio wa Tanzania. Kwa kulinda rasilimali hii muhimu, Tanzania inaweza kupata mtiririko mkubwa ambao unaoendelea wa manufaa ambayo Ziwa Victoria hutoa kwa vizazi vijavyo.
Upvote
1
