Serikali ya Tanzania imekuwa ikitekeleza mfumo wa kuuza mazao ya wakulima kupitia minada ya kiserikali kwa lengo la kudhibiti bei na kuleta uwazi katika biashara ya mazao. Hata hivyo, mfumo huu una changamoto nyingi ambazo zinaathiri moja kwa moja kipato cha mkulima wa kawaida. Mfano halisi ni zao la ufuta (sesame), ambapo katika maduka ya mitaani bei ya kilo moja hufikia Tsh 5,000, wakati bei ya minada mwezi huu ya Juni 2025 ni kati ya Tsh 2,200 na Tsh 2,710 kwa kilo, kulingana na ripoti ya soko la dunia . Hali hii inamnyima mkulima faida anayostahili baada ya kufanya kazi ngumu shambani.
Minada imekuwa ikiwapa nguvu zaidi walanguzi wakubwa badala ya kumsaidia mkulima. Kwa kuwa minada inafanyika mara chache, wakulima hukosa uhuru wa kuuza mazao yao kwa wakati wanaotaka au kwa mnunuzi anayetoa bei nzuri. Zaidi ya hapo, ucheleweshaji wa malipo baada ya minada unaua uchumi wa familia nyingi za wakulima.
Njia ya mbele ni kuruhusu soko huru ambapo wakulima wataamua wenyewe watauza wapi, kwa nani, na kwa bei ipi. Serikali inaweza kuanzisha mifumo ya kidigitali ya taarifa za bei za mazao katika maeneo mbalimbali ili kuwasaidia wakulima kufanya maamuzi sahihi. Pia, kuwe na vyama vya ushirika imara, vinavyoongozwa kwa uwazi na kuwakilisha maslahi ya wakulima kwasababu watashindana moja kwa moja na walanguzi.
Kwa kuhitimisha, mfumo wa minada umeonekana kuwakandamiza wakulima badala ya kuwasaidia. Ni wakati sasa kwa serikali kusitisha mfumo huu wa minada na kusimamia soko huru, lenye ushindani wa haki, kwa manufaa ya mkulima na uchumi wa taifa.
---
Muhtasari wa hatua za mbele
1. Kusitisha minada ya serikali kwa mazao ya kung’oa (sesame).
2. Kuanzisha soko huru na miundombinu ya taarifa za bei kidigitali
3. Kukuza vyama vya ushirika kuwa na msimamo imara na uwazi
Minada imekuwa ikiwapa nguvu zaidi walanguzi wakubwa badala ya kumsaidia mkulima. Kwa kuwa minada inafanyika mara chache, wakulima hukosa uhuru wa kuuza mazao yao kwa wakati wanaotaka au kwa mnunuzi anayetoa bei nzuri. Zaidi ya hapo, ucheleweshaji wa malipo baada ya minada unaua uchumi wa familia nyingi za wakulima.
Njia ya mbele ni kuruhusu soko huru ambapo wakulima wataamua wenyewe watauza wapi, kwa nani, na kwa bei ipi. Serikali inaweza kuanzisha mifumo ya kidigitali ya taarifa za bei za mazao katika maeneo mbalimbali ili kuwasaidia wakulima kufanya maamuzi sahihi. Pia, kuwe na vyama vya ushirika imara, vinavyoongozwa kwa uwazi na kuwakilisha maslahi ya wakulima kwasababu watashindana moja kwa moja na walanguzi.
Kwa kuhitimisha, mfumo wa minada umeonekana kuwakandamiza wakulima badala ya kuwasaidia. Ni wakati sasa kwa serikali kusitisha mfumo huu wa minada na kusimamia soko huru, lenye ushindani wa haki, kwa manufaa ya mkulima na uchumi wa taifa.
---
Muhtasari wa hatua za mbele
1. Kusitisha minada ya serikali kwa mazao ya kung’oa (sesame).
2. Kuanzisha soko huru na miundombinu ya taarifa za bei kidigitali
3. Kukuza vyama vya ushirika kuwa na msimamo imara na uwazi