Roving Journalist
JF Roving Journalist
- Apr 18, 2017
- 3,984
- 13,760
JamiiForums na ADRH (Africa Digital Rights Hub) wanaendesha Kongamano la Afrika kuhusiana na Ulinzi wa Taarifa Binafsi jijini Kampala, Uganda ambapo Mwaka huu wa 2024 Kongamano hilo linaangazia Ulinzi wa Taarifa Binafsi kama nyenzo muhimu katika ukuaji wa Kidigitali Afrika
Kongamano hilo la Siku 3 kuanzia Desemba 2 - 5, 2024 linahusisha Mafunzo, Mijadala na kubadilishana uzoefu katika Ulinzi wa taarifa Binafsi na Faragha za Watu likiwaleta pamoja Wadhibiti wa Taarifa, Wachakataji wa Taarifa, Kampuni za Teknolojia, Watunga sera, Wasimamizi, Wafanyabiashara, na Watu binafsi kujadili na kupendekeza suluhisho kwa masuala yanayoibuka kuhusu Ulinzi/Faragha wa Taarifa Barani Afrika.
STELLA ALIBATEESE, MKURUGENZI WA OFISI YA ULINZI WA TAARIFA BINAFSI UGANDA (PDPO – UG)
Ningependa kuwakaribisha nyote katika nchi ya lulu ya Afrika, Uganda, kwenye Mkutano wa Ulinzi wa Taarifa Afrika 2024. Nimefurahi sana kuona wawakilishi wengi kutoka mamlaka mbalimbali za ulinzi wa taarifa barani Afrika. Tafadhali simameni ili mtambulishwe—yeyote kutoka mamlaka za ulinzi wa taarifa. Asanteni sana kwa kusafiri umbali mrefu kufika Uganda.
Pia ninawakaribisha washiriki wetu kutoka mataifa mengine ya Afrika. Tunao washiriki kutoka Kenya, Mauritania, Senegal, na mataifa mengine. (Hicho ndicho Kifaransa pekee ninachojua!) Kwa kuwa mkutano huu unalenga kujadili masuala ya ulinzi wa taarifa barani Afrika, ilikuwa muhimu kuwakutanisha wadau wote, wakiwemo mashirika ya serikali, sekta binafsi, asasi za kiraia, vyuo vikuu, na wengine wengi.
Mada ya mkutano huu imekuja kwa wakati muafaka. Kama ilivyotangulia kusemwa na wasemaji wetu, tutaangazia “Uzingatiaji wa Sheria za Ulinzi wa Taarifa: Kichocheo cha Mabadiliko ya Kidijitali Afrika.” Zaidi ya asilimia 50 ya nchi za Afrika tayari zimepitisha sheria za ulinzi wa taarifa, huku nyingine zikifuata kwa karibu. Ni muhimu kwetu kama bara kuhakikisha sheria hizi zinatekelezwa na kujaribiwa ufanisi wake.
Ni wakati wa kusisitiza uzingatiaji wa sheria hizi, kwa kuwa zina mchango mkubwa katika kujenga imani na kuharakisha matumizi ya huduma za kidijitali, iwe ni katika sekta binafsi au ya umma. Nawasihi tutumie muda huu kujifunza, kuongeza ujuzi wetu, na kuunda mahusiano yatakayotusaidia katika safari hii ya kidijitali.
Ikiwa hujamsalimia jirani yako, tafadhali fanya hivyo sasa. Jua anapofanya kazi na anatoka nchi gani, ili muanze safari ya kujenga mtandao wa mawasiliano. Ni muhimu tushirikiane, tujifunze kutoka kwa wengine, na kushirikiana uzoefu. Na ni sawa kuanza mawasiliano haya hapa mezani.
Jana, tulikuwa na warsha tatu za mafunzo zinazohusiana na usalama mtandaoni, tathmini ya athari za ulinzi wa taarifa, na viwango vya ISO vya usimamizi wa faragha. Ni wangapi walihudhuria warsha hizo? Ninafurahi sana kusikia hivyo! Katika PDPO, hatukutaka tuje tu kujenga mtandao bila kuwapa ujuzi wa kurudi nao kazini. Natumai mafundisho hayo yamewasaidia.
Wakati mwingine, hata ukiwa na ujuzi mwingi, unaweza kushangazwa na kile mtu mwingine anajua. Tunachohitaji ni kusikiliza, kuchukua maarifa, na kuyatekeleza katika mashirika yetu. Kama mtu anayefundisha watu wazima mara kwa mara, naomba tukumbuke kanuni moja muhimu: hakuna swali la kijinga. Tujisikie huru kuuliza maswali au kushiriki maarifa ili sote tutoke hapa tukiwa tumeimarika zaidi katika masuala ya ulinzi wa taarifa na faragha.
Ningependa kutambua kwa namna ya pekee msaada kutoka kwa Wizara ya ICT, wakiongozwa na mwakilishi wa Katibu Mkuu. Pamoja na shughuli nyingi zinazoendelea kwenye sekta ya ICT, ni faraja kuona uwakilishi wao hapa. Pia napenda kuwashukuru ADRH na washirika wake kwa kuchagua kufanya mkutano huu Uganda na kwa kusaidia maandalizi haya.
Hapa Uganda, watu wachache huzungumzia ulinzi wa taarifa. Labda mmekuwa mkisikia sauti yangu mara nyingi—ni mimi, Baker, Stephen pale nyuma, Edna, au Paul. Ndiyo maana ni vizuri sana kupata mitazamo kutoka Afrika nzima na hata kutoka sehemu nyingine za dunia kama Ulaya.
Niruhusuni nitoe shukrani kwa NITA (National Information Technology Authority-Uganda) kwa msaada wao mkubwa kwa PDPO. Pia nawapongeza timu yangu PDPO kwa msaada walioutoa kwa ADRH (Africa Digital Rights Hub) kuhakikisha mafanikio ya mkutano huu.
Kwenu nyote mliokuja—leo, jana, na kesho—tunapoendelea na majadiliano haya muhimu, tukumbuke kwamba katika umoja kuna nguvu, katika taarifa kuna uwezo, na katika ulinzi kuna ustawi.
Kwa wale mnaotutembelea kwa mara ya kwanza, tunajivunia hali ya hewa na chakula bora—japokuwa mwezi uliopita hali ya hewa haijawa rafiki. Tumekuwa na mvua nyingi, nzuri kwa wakulima, lakini si rafiki sana kwa wageni. Hata hivyo, tunatumaini mtafaidi muda wenu hapa, muonje vyakula vyetu vitamu, na mfurahie maisha yetu ya usiku yenye rangi nyingi. Nawatakia mjadala wenye mafanikio. Asanteni sana!
DR. PHILOMENA NYARKO, MJUMBE WA BODI YA AFRICA DIGITAL RIGHTS HUB
Ni heshima kubwa kwetu, kama Africa Digital Rights Hub (ADRH), kupata tena fursa hii nzuri kushirikiana na Ofisi ya Ulinzi wa Taarifa ili kuandaa mkutano wa mwaka huu hapa Kampala, Uganda. Kwa niaba ya Mwenyekiti wa ADRH na mwandaaji wa mkutano huu, ningependa kutoa shukrani za dhati kwa paneli kwa uvumilivu na utayari wao. Tunashukuru sana kwa kujitolea muda wenu kuungana nasi leo. Tunakaribisha kwa furaha kubwa mchango wenu wa maarifa, uzoefu, na mawazo kwenye mada zitakazojadiliwa katika mkutano huu.Lengo Africa Digital Rights Hub (ADRH) ni kukuza suluhisho linalomjali binadamu kupitia majadiliano na utafiti ili kuhakikisha Afrika haisalii nyuma katika kulinda na kuhifadhi haki za msingi katika zama hizi za kidigitali. ADRH pia inalenga kujenga uwezo unaohitajika na kuendeleza utafiti unaoongozwa na Afrika kuhusu masuala ya haki za kidijitali, yakiwemo faragha na ulinzi wa taarifa, ili kusaidia kupitisha sera na sheria zinazofaa kwa changamoto zetu za kipekee.
Umuhimu wa Ulinzi wa Taarifa
Tunaelewa wote kuwa taarifa ni mali isiyokuwa na thamani ya kifedha, na uwezo wa kupata taarifa mbalimbali, zikiwemo za binafsi, unaendelea kukua kwa kasi kubwa. Hata hivyo, usimamizi mbaya, usioidhinishwa, au usio wa kisheria wa taarifa za binafsi unaweza kusababisha madhara makubwa kwa watu binafsi, mashirika, na hata serikali.
Hivyo basi, ulinzi wa taarifa ni muhimu sana leo kutokana na hatari zinazohusiana na haki za binadamu na uhuru wa msingi. Si ajabu kuona kuwa ulinzi wa taarifa unazidi kuwa mada muhimu kimataifa, kikanda, na katika ngazi za kitaifa, sambamba na mijadala kuhusu mabadiliko ya kidijitali, biashara ya kidijitali, na matumizi ya teknolojia kwa maendeleo ya kijamii na kiuchumi.
Mkutano huu ni sehemu ya mipango ya ADRH inayofanyika kila mwaka katika nchi tofauti barani Afrika, kwa kushirikiana na washirika mbalimbali. Kupitia jukwaa hili na mengineyo, mengi yamefanyika, lakini bado kuna changamoto zinazohitaji kushughulikiwa haraka.
Waheshimiwa wageni, katika azma yetu ya kuendeleza haki za kidijitali barani Afrika, ADRH mwaka huu imeandaa ripoti mbalimbali kutoka kwenye tafiti zetu muhimu, ambazo tungependa kuzileta kwenye uangalizi wenu. Ripoti hizi zinahusisha:
- Nafasi ya wanawake katika ajenda ya mabadiliko ya kidijitali barani Afrika.
- Itifaki ya Biashara na Biashara ya Kidijitali ya Eneo la Biashara Huria Afrika.
- Mwongozo wa Usimamizi wa Taarifa na Ulinzi wa Taarifa.
- Mkusanyiko wa matukio ya Mkutano wa Ulinzi wa Taarifa Afrika wa mwaka jana.
Waheshimiwa wageni, mwaka ujao tuna mipango madhubuti ya kuendelea kukuza haki za kidijitali kupitia machapisho yetu, podikasti, na kampeni mbalimbali. Zaidi ya hayo, ADRH itaendelea kuunda majukwaa kama hili ili kuwakutanisha wadau kushirikiana uzoefu na kubadilisha sera. Pia, tutaendelea kuimarisha ushirikiano wa wazi na kuweka mikakati madhubuti ya kusukuma mbele haki za kidijitali barani Afrika.
Mkutano huu utaangazia masuala yanayohusiana na ulinzi wa taarifa na faragha barani Afrika, tukizingatia mazingira ya sasa na hatua zinazopaswa kuchukuliwa ili kukabiliana na changamoto za uzingatiaji wa sheria. Leo, kwa kushirikiana na wenyeji wetu, tumewaleta pamoja wakusanyaji wa taarifa, wamiliki wa taarifa, wachakataji wa taarifa, kampuni za teknolojia, watunga sera, wasimamizi, wabunifu, jamii ya biashara, wataalam, na wadau binafsi kujadili na kupendekeza suluhisho kwa masuala haya.
Katika kipindi cha mkutano huu, tutapata nafasi ya kujifunza, kushirikiana, na kujenga mtandao na wataalamu wakuu katika nyanja za faragha na ulinzi wa taarifa duniani. Tunatumaini mkutano huu utatoa matokeo yenye tija na suluhisho la changamoto zinazotukabili.
FABRICE RULINDA, MEYA WA ENTEBBE
Jina langu ni Fabrice Rulinda, na mimi ni Meya wa Entebbe. Sijidai kuwa mtaalamu wa kulinda taarifa za kidijitali, lakini naamini mimi ni mmoja wa wanufaika na watumiaji wa taarifa mnazokusanya. Kwa hilo, nawashukuru sana.
Nimekuja hapa kwa lengo rahisi tu la kuwakaribisha katika nchi nzuri zaidi duniani. Haya si maneno yangu, bali ni ya Winston Churchill, aliyeiita Uganda lulu ya Afrika (Pearl of Africa). Sina shaka hata kidogo kwamba Kwaku tayari anafurahia kuwa Uganda; ameniambia hivyo mwenyewe. Mpaka sasa, Dkt. Stella, unafanya kazi nzuri ya kuwakaribisha wageni wetu.
Kwangu mimi, taarifa ni rasilimali muhimu sana inayopaswa kulindwa, hasa kwa matumizi sahihi. Wanasiasa wamepata njia za kutumia vibaya taarifa, huku tukijificha chini ya mwavuli wa kulinda umma ili kutoidhinisha sera za kulinda taarifa katika nchi za Afrika. Nilikuwa na mazungumzo na Kwaku, na nikamwambia hofu yangu kubwa ni jinsi tunavyotumia taarifa tunazokusanya.
Katika nchi nyingi za Afrika nilizotembelea, na hapa nitazungumzia Uganda, mara tu unapofika kwenye lango la sehemu yoyote, mlinzi anakwambia uandike jina lako, anuani yako, namba yako ya simu, na taarifa nyingine za binafsi. Wakati mwingine, unahitajika hata kuacha kitambulisho chako cha taifa chenye saini yako, anuani, na taarifa nyingine nyeti. Tunatoa taarifa nyingi sana bila kujua zinatumikaje baada ya sisi kuondoka.
Hatujatambua umuhimu wa kulinda taarifa zetu. Kwa mfano, katika hospitali zetu, mtu anaweza kupiga simu na kupata taarifa za mgonjwa bila ruhusa yake. Ukiulizia kuhusu mgonjwa fulani, mtu anaweza kukueleza anachoumwa, nani alipata ujauzito, au taarifa nyingine za kibinafsi. Hali hii inashuhudiwa hata mahakamani, ambapo mawakili mara nyingine huzungumzia taarifa za wateja wao bila ridhaa yao.
Ingawa nakubaliana na Bw. Mangalam kwamba mijadala ya ushirikiano ni muhimu, naamini Afrika inapaswa kuchukua hatua kali zaidi za kulinda taarifa. Taarifa za watu zinatolewa ovyo. Sina hesabu ya mara ambazo nimepokea ujumbe wa maandishi au simu kuhusu kushinda kitu, kupoteza kitu, au kununua kitu, na nashangaa, "Namba yangu waliipata wapi?"
Kuna pia jambo jipya la wakopeshaji wa pesa ambao kwa namna fulani wanapata namba zako. Wanakupigia simu wakidai deni la mtu unayemjua, wakisema, “Tunamtafuta Joram, na asipolipa, tutakuja kwako.” Ni hali ya kukera sana. Natamani Alex angekuwepo hapa kwa sababu UCC (Uganda Communications Commission)
na NITA (National Information Technology Authority-Uganda) wanapaswa kuboresha jinsi wanavyoshughulikia hili.
Tunapaswa kuelimisha maafisa wa serikali za mitaa, viongozi, na wananchi kuhusu umuhimu wa kulinda taarifa na kuzitumia kwa uwajibikaji. Nashukuru kuona tangazo kutoka ofisi yenu kwenda Next Media kuhusu kuchapisha mishahara ya watu na utambulisho wao. Ni jambo la kusikitisha kwamba mtu anaweza kuchapisha kila kitu kuhusu wewe bila madhara yoyote.
Mijadala kama hii ni muhimu, lakini tusikome kwenye mijadala pekee. Tatizo langu kubwa na mikutano ya Afrika ni kwamba tunatumia maneno makubwa ya Kiingereza lakini utekelezaji unakuwa mdogo sana. Tunakutana mwaka unaofuata kuzungumza yale yale kwa Kiingereza au Kifaransa, lakini ni nini kinachotokana na hayo? Je, tunaweza kuwa na matokeo halisi, ratiba za utekelezaji, na maelekezo madhubuti? Tuhakikishe kuwa mipango hii inatekelezwa ili kubadilisha Afrika.
Kwa wale mnaosafiri, mtakuwa mmeona kwamba nje ya Afrika, programu nyingi unazopakua huomba ruhusa kabla ya kufikia taarifa zako. Hata hivyo, Afrika, programu hizi zinakusanya taarifa zako bila uwajibikaji wowote. Dkt. Zawade alitaja kwamba taarifa ni kama mafuta, lakini kama ilivyo kwa rasilimali nyingine za Afrika, taarifa pia zinatumika vibaya bila kujali watu wake. Mbaya zaidi, tunaruhusu hali hiyo kwa hiari.
Je, tunaweza kubadilisha mtazamo? Tunaweza kufikiria upya jinsi tunavyoruhusu matumizi mabaya ya taarifa zetu na jinsi tunavyotumia taarifa hizo? Kwa haya machache, naruhusu kongamano hili zuri kufunguliwa rasmi. Natumaini mijadala itakayofuata hapa itabadilisha Afrika kuwa ndoto tunayotamani kuiona. Asanteni, na Mungu awabariki.
MAXENCE MELO, MKURUGENZI WA JAMIIFORUMS
Kwanza, napenda kile kinachofanyika Tanzania, hasa na Tume ya Ulinzi wa Taarifa Binafsi (PDPC). Hivi sasa wanafanya kazi kubwa ya kuhamasisha umma, lakini njia yao inalenga zaidi wataalamu wa serikali, ambao ni wakusanyaji wa data katika michakato. Hii haikuwa hapo awali, na ikizingatiwa kuwa ni mwaka mmoja tu tangu waanze, kuna mengi ya kujifunza upande wao. Kuhusu mbinu zinazozingatia wananchi, ni muhimu kutambua kwamba tunawalinda watu ambao taarifa zao ndiyo zinachakatwa (data subjects). Kama nilivyosema, data subjects wanapaswa kujua haki zao.
Kila nchi ina muktadha wake wa kipekee. Kwa Tanzania, unaweza kuona mifano kama mshehereshaji (MC) akikusanya taarifa binafsi kama kupiga picha, namba za simu, au kukusanya taarifa zisizohitajika. Hata hivyo, kushughulikia hili kunahitaji njia ya taratibu. Serikali haiwezi kuanza kuwakamata watuhumiwa au kutoa adhabu mara moja. Inahitaji juhudi za kujenga uelewa kwa vikundi maalum vya wakusanyaji wa data, wachakataji, na wakiukaji wa faragha. Kipindi cha miezi sita, mwaka mmoja, au hata miaka mitatu kinaweza kuwasaidia kuelewa kwamba vitendo kama hivyo vinakiuka haki za faragha za watu. Wakati huo huo, juhudi ziendelee kutekelezwa ili kuwajulisha watu umuhimu wa kutoa idhini kabla ya kutoa data zao kwa wengine.
Kwa Tanzania, ingawa ni mwaka mmoja tu tangu waanze, kuna mabadiliko yanayoonekana. Sasa hivi watu wanapata wasiwasi kutoa data zao. Mitandao ya kijamii kama Twitter, JamiiForums, na Instagram imekuwa sehemu ambapo watu wanatoa malalamiko na kuripoti masuala yanayohusiana na data. Mamlaka zinahitaji kuanza kuchunguza malalamiko haya na kufikiria tena jinsi wanavyoshughulikia ukiukwaji wa faragha. Badala ya kutoa adhabu mara moja, wanaweza kutoa tamko la kupinga vitendo fulani vinavyokiuka haki za faragha.
Napendezwa na kile kinachofanyika Afrika Kusini. Polisi wanapokiuka faragha, hutolewa tamko moja kwa moja kuhusu suala hilo. Tamko kama hili, hasa linapotolewa na mamlaka moja ya serikali kuelekezwa kwa kwa nyingine, linaweza kuleta matokeo makubwa. Kwa ambao data zao zinachukuliwa (data subjects), kuona tamko la namna hii ni njia ya wao kuhamasisha. Si lazima kutegemea kampeni kubwa kupitia redio au mtandao. Kwa kutoa tu tamko kali la kupinga vitendo vya namna hiyo, mamlaka inaweza kufikisha ujumbe kwa umma kuhusu namna ya kuripoti ukiukwaji wa haki zao. Asante sana.
